Urohet Çashku, harrohet Qirjaqi!

Sonte, Arkivi Shqiptar i Filmit risjell projektimin e filmit Kolonel Bunker, ndër prodhimet e para postdiktatoriale, që ka bërë xhiron në 40 vende të botës

Ka pak dit q Arkivi Shqiptar i Filmit ka vendosur q t dal nga gjendja e ngurt prej detyrave konservuese q ka pr trashgimin kinematografike. Duke shfrytzuar hapsirat fizike t godins ku sht, n mjediset e ish-Kinostudios, sht restauruar edhe nj sall kinemaje pr ta
funksionale. sht publikuar nj program, me axhendn e filmave q do t dalin nga arkivi, n nj dit t caktuar t javs, t mrkurn. Sot n mesdit sht nisja e programit dhe drejtuesit e Arkivit e nisin me nj produksion t vitit 1989. sht filmi “Kolonel Bunker”, me financim t Qendrs Kombtare Kinematografike, q ka nj histori t gjat deri n projeksionin e tij, si premier n ekran e madh, shfaqur n tetor 2006. Arkivi e nxjerr kt film pr ta shfaqur duke e quajtur edhe si nj fest t vogl, q prkon me 60-vjetorin e lindjes s regjisorit Kujtim ashku.

sht shenj e mir q ky institucion gjen edhe raste gzimi pr ta mbushur atmosfern e detyrave t tij institucionale. Por, duke kujtuar shfaqjen e filmit “Kolonel Bunker”, nj prej meritave t suksesit t tij sht aktori Agim Qirjaqi, i ndar nga jeta pak koh m par, duke iu prvjedhur homazhit. Do t ishte shum m e udhs sikur emri i ktij aktori t prmendej, s pari, si ndjesi humane prball nj ikjeje jo t largt, nga sot q po flasim. Vetiu kur t shikohet “Kolonel Bunker”, q mban edhe emrin e protagonistit t filmit, i cili sht pra aktori Qirjaqi, do t fanitet do iluzion tjetr “gzimi”, pr ta ndier s brendshmi lojn e fundit t “kolonelit”. Si nj nga mjeshtrit e tij m t arrira kinematografike.

“Kolonel Bunker” sht realiteti shqiptar politik, duke risjell si dshmi se si u ngrit nj regjim paranojak q terrorizoi popullin. Ngjarjet jan t vitit 1974, kur qeveria shqiptare prpiqet t’i ngjitet monstrs s drejtimit tip stalinist, duke u trhequr brenda nj izolimi neurotik. Ideja e bunkerizimit, armatur m e rnd q do t kontrollonte dhe poziciononte mbrojtjen komuniste, u shndrrua n nj manier diktatoriale. Filmi jep prshkrimin e nj burri, i cili jeton me ankthe reale, nj ushtarak profesionist q njihet si Kolonel Bunker.

N role jan: Agim Qirjaqi, Anna Nehrebecka, un Laji, Gulielm Radoja, Kadri Roshi, Petrit Malaj, Fatime Laji, Sefedin Nuredini, Xhevat Limani etj. Sipas nj shnimi kritik t
nga Garreth Jones, historian dhe kritik britanik, thuhet pr kt film: “Nj dekad prpara "Syrit magjik", tamam si prmes nj instrumenti t mpreht q hap nj kuti metalike mbushur me t papritura, ashku zbrthen n detaje epokn e Hoxhs tek "Kolonel Bunker" (1996)”. “ashku e filloi karriern e tij me filma delikat t till, si "Dora e ngroht", e cila diskuton mbi nj tem tabu si ajo e kriminalitetit shoqror, gj q u mor n shqyrtim nga vet Hoxha, ashtu si edhe "Balada e Kurbinit", e xhiruar fill pas vdekjes s diktatorit, ku bhet fjal pr konvertimin e detyruar n fen myslimane, nj lloj metafore gjysm e maskuar e shtypjes komuniste”. Kritika ka vn n dukje se tek “Kolonel Bunker” shihet shpirti i artistit krijues, i cili m n fund u lirua nga censura.

… I ngritur nga shtrati prej alarmeve t mesnats dhe i prplasur deri brenda selis qendrore t partis, kolonel Nuro informohet pr detyrn e re q merr prsipr nga zri telegrafik i diktatorit inekzistent, sepse urdhrat e tij jan paraprakisht t regjistruara dhe t transmetuara n shirit manjeti, si nj ‘z nga prtej bots’ ose si nj orakull q lshon nj mallkim, nj mallkim q do ta ndjek pas karriern e Nuros pambarimisht (luajtur me nj humor t holl nga Agim Qirjaqi).

Marrzia e bunkerizimit t Shqipris ka nj protagonist real: Josif Zegal. Ky ka qen frymzuesi i ashkut. Pr rreth nj dekad Josif Zegal u b protagonist i nj cikli emisionesh televizive, si dhe personazhi kryesor n m shum se 40 artikuj t shkruar nga gazetar dhe analist vendas dhe t huaj. N shumicn e ktyre shkrimeve qndronte “bunkerizimi i Shqipris”, si tema nga m demaskueset e sistemit totalitar. Nj pjes e ktyre shkrimeve kan vijuar t botohen me rastin e vdekjes, pas saj dhe t fundmet n tetor 2006, n kuadr t shfaqjes s filmit artistik me metrazh t gjat "Kolonel Bunker" n Tiran. "sht figura e nj personaliteti t shquar, Kolonel Josif Zegalit, n t ciln mbshteta figurn e personazhit qendror pr realizimin e filmit "Kolonel Bunker"… Me jetn, veprn dhe kalvarin e vuajtjeve t Kolonel Zegalit, por dhe t familjes s tij do t silleshin nj mori temash dhe filmash pa fund". Kshtu sht shprehur skenaristi dhe regjisori Kujtim ashku n konferencn pr shtyp, me rastin e shfaqjes pr publikun t ktij filmi, i cili ka
xhiron n rreth 40 vende t bots, konkurrent dhe kandidat pr mimin “Oscar”, nderuar me 5 mime t mdha kombtare dhe ndrkombtare.