Ja ku e kundërshtoj Maks Velon

Skulptori Genti Tavanxhiu në polemikë me piktorin e arkitektin Maks Velo - pse Shqipëria duhet të ketë sa më shumë simpoziume ndërkombëtare të skulpturës!

Me formn tashm t nj tradite t prvitshme, pr t tretin vit radhazi n datat 25 qershor - 5 korrik, Shqipria mirpret Simpoziumin Ndrkombtar t Skulpturs. Nn drejtimin artistik t skulptorit Genti Tavanxhiu artist shum t suksesshm vendas e t huaj, t przgjedhur nga nj juri ndrkombtare, ftohen t punojn lirisht e n mnyr autonome pr t ekspozuar veprat e tyre n nj laborator t konceptuar nn nj qiell t hapur, ide kjo q i ka dhn ktij simpoziumi emrin “Skulptura e Parkut”.

Artist nga Spanja, Portugalia, Gjermania, Siria, Bullgaria, Italia, skulptor t njohur bashkkohor, si Nando Alvarez, Arlindo Arez, Obai Hattoom, Miguel Isla, Cristoph Traub, Francesco Panceri, Jo Kley, Agnessa Petrova, Petre Petrov, Ugo Antinori, Remigio Davila, Aktham Abdulhamid s bashku me dy artistt shqiptar, Vasillaq Kolevica e Genti Tavanxhiu, nn nj personalitet e ndjeshmri artistike t ndryshme, dshmuan se nuk ekziston nj stil unik e as nj els i vetm leximi e interpretimi i aktualitetit, por nj shumllojshmri gjuhsh e tematikash q i lejojn artit e krijimit artistik t jen prher t larmishm e asnjher anakronist.

do artist, nisur nga refleksionet e emocionet q lulzojn gjat ditve t zhvillimit t simpoziumit n Shqipri, realizon skulpturn e tij q m pas mbetet trashgimi artistike e qytetit mikprits. Edicioni 2008 e 2009 i ktij simpoziumi pati si vend prits vetm qytetin e Kors, e cila duke i shtuar dhe mikpritjen e sivjetme numron sot n zonn e gjelbr t qytetit njzet e katr skulptura monumentale.

Ndrsa kt vit, m 2010, krahas qytetit t Kors e mikpriti dhe qyteti i madh i Elbasanit, iniciativ kjo e vlersuar mjaft nga organizuesit, drejtori artistik e artistt pjesmarrs t aktivitetit n kt qytet. Por pr surprizn e t gjithve ditt e zhvillimit t ktij aktiviteti u injoruan totalisht nga Bashkia e qytetit t Elbasanit, e cila me nj braktisje t hapur institucionale u dhuroi artistve t huaj nj indiferenc dashakeqse vlersimi pr punn dhe artin e tyre. Skulptori portugez Arlindo Arez pr ditt e ktij aktivitet n kt qytet do shprehej i zhgnjyer: “Ajo ka njihja nga Shqipria, qe Nn Tereza e mikpritja shqiptare, kt t fundit nuk e gjeta aspak n Elbasan e vrtet m vjen shum keq”. Skulptori gjerman Jo Kley shkon dhe m tej duke u shprehur se “po harton nj letr-ankes drejtuar ambasads gjermane n Tiran e asaj shqiptare n Gjermani e pse jo, edhe Komunitetit Evropian me prshtypjet e mosvlersimit pr promovimin e puns artistike t skulptorve, q shkon deri n mosrespektim t kontrats s pagess s tyre”.

“Asnj shenj promovimi, asnj reklam e thjesht apo nj ceremoni modeste hapjeje nuk u njoftua se m 25 qershor - 5 korrik 2010 n Elbasan po kryhej nj aktivitet i rndsishm i artit bashkkohor ndrkombtar, - thot kuruesi artistik e skulptori shqiptar Genti Tavanxhi. - Punonjsit e lart t bashkis s ktij qyteti nuk denjuan t ishin t pranishm, qoft pr pak aste n ambientet e hapura t ktij simpoziumi e as nuk erdhn t prshndesnin artistt pjesmarrs. Kam qen i pranishm n shum simpoziume ndrkombtare aneknd bots, por nj gj e till nuk m kishte ndodhur kurr”.

Simpoziumi i Elbasanit mbaroi, artistt e huaj, edhe pse me vones, u paguan m n fund, por ajo ka i shqetson e q ata shprehin me fjal, sht se “nuk duan q veprat e krijuara t prfundojn t braktisura nn mshirn e fatit e pa mbarvajtjen apo mbikqyrjen e punonjsve t ksaj bashkie. Skulpturat e ktij simpoziumi jan tashm pron e shtetit e duhen trajtuar vrtet si t tilla, jan nj pasuri artistike e shtuar e pr t cilat duhet t krenohemi”.

T mbledhsh s bashku katrmbdhjet emra artistsh t suksesshm, t huaj e shqiptar, e me ta t organizosh Simpoziumin Ndrkombtar t Skulpturs nuk sht nj gj e thjesht, aq m tepr kur mikpritjen e organizon nj vend modest si Shqipria. Kt gj e di mir skulptori shkodran Genti Tavanxhiu, nj nga shqiptart e Italis me nj krijimtari shumvjeare e t afirmuar n artin e skulpturn ndrkombtare bashkkohore. Nn prgjegjsin e kuratorit artistik entuziazmi e bujaria artistike e Genti Tavanxhiut pr t tretin vit radhazi ka mundur t bashkrendoj aktivitetin e tij e t sjell n Shqipri rndsin si thot ai, “unikale” t nj simpoziumi ndrkombtar, “nj eksperienc shum t dshiruar nga do qytet i bots”. Por ja q pr t tretin vit radhazi prpikmrisht vlerat artistike t nj aktiviteti kaq t rndsishm, pak dit pas prfundimit t tij, u duhet t prballen, si shprehet z. Tavanxhi, “me mrekullit e pens q z. Maks Velo publikon n media. Them mrekulli pr t mos thn marrzi, - vazhdon ai. -

Shkrimet dhe komentet e z. Maks Velo jan qesharake; edhe pse e vlersoj si artist, fjalt e tij n kta artikuj mbajn aromn e gnjeshtrave t Pinokut. sht mjaft e leht t ulesh n nj nga lokalet e Tirans e t kritikosh punimet artistike t nj simpoziumi pa i par ato ende. sht e leht t thuash se far duhet br, t japsh kshilla apo t kritikosh e nnvleftsosh punn e kolegve artist e aq m tepr me fam ndrkombtare, duke shijuar kafen n kryeqytet mes thashethemesh sporadike t prcjella nga t tjer e duke mos qen i pranishm as edhe pr nj or gjat ditve t zhvillimit t ktij simpoziumi, madje pa i par ende punimet e sivjetshme t artistve. E nj aktivitet i till pr nj artist si z. Velo ka nj nevoj reciproke”.

Me thjeshtsin e nj shkodrani, me pasionin e elegancn e nj artisti q prej vitesh jeton larg Shqiprie e me indinjatn e fyer t nj drejtori artistik q pr t tretin vit radhazi prpiqet t sjell e t krijoj nj aktivitet t rndsishm ndrkombtar n vendin e tij, skulptori Genti Tavanxhiu flet pr “standard” duke u ballafaquar edhe me shqetsimet e publikuara t Velos.

Shqetsimi kryesor i z. Velo e pr t cilin, si shprehet ai, “sht shum i zhgnjyer e i indinjuar”, qndron n iden e gabuar t prfshirjes s Bashkis s Elbasanit n iniciativn e Simpoziumit Ndrkombtar t Skulpturs, pasi Elbasani “si ata nxnsit kopjac, po kopjon Korn”. Ju jeni drejtori artistik i t dy simpoziumeve e artist pjesmarrs n Elbasan. Cila sht prgjigjja juaj?

do vit menjher pas prfundimit t Simpoziumit Ndrkombtar t Skulpturs, z. Velo prezantohet me nga nj shkrim pr at ka duhet
e pse gjrat nuk duhen
kshtu. Pr t tretin vit radhazi n Kor, sivjet edhe n Elbasan, zotin Velon nuk e kam par t pranishm as dhe pr nj ast gjat ditve t ktij simpoziumi e nj aktivitet i till artistik nuk sht nj rutin e zakonshme pr asnj vend t bots e as pr Shqiprin. E kam ftuar publikisht z. Velo ta vizitoj kt aktivitet, t konfrontoj idet e tij me artistt, por asnjher nuk sht prgjigjur. Vetm n prfundim t aktivitetit del e kritikon pa i par ende punimet e tij. Si n Kor dhe n Elbasan, dy simpoziumet kan t prbashkt vetm emrin simpozium, artistt jan t ndryshm, eksperienca e tyre sht e ndryshme, arti i tyre sht i ndryshm. Ai nuk duhet t dgjoj thashetheme kafenesh e t shprehet pa i par skulpturat e sivjetme n t dyja qytetet. N qoft se i dhemb vrtet kaq shum arti shqiptar e sht vrtet kaq i indinjuar, t vij e t diskutoj me ne artistt, t debatojm mendime e jo t kritikojm pasi puna ka prfunduar.

Kritika e z. Velo qndron n iden e skulpturave n gur, e cila duhet t’i lihej vetm Kors. Sipas tij, “Elbasani fare mir mund t bj konkursin e veprave n dru ulliri”…

Ishte m mir t prdorej druri, - thot Maks Velo… po nuk e di z. Maks se skulpturat e parkut n gur kan m jetgjatsi se ato t drurit? Un habitem me propozime aspak profesionale, ai sht dhe arkitekt… mbase n nj simpozium pr arkitektur interiore do qndronte ideja e nj skulpture prej druri!

Shprehje t nj varfrie ekstreme t mendimit ton artistik e quan z. Velo aktivitetin “Skulpturat e Parkut”, nj ulje e dinjitetit artistik t dy qyteteve!

Mbase idet e tij do t jen m interesante sikur t’i ballafaqoje me artist t tjer! Mendoj se nuk sht aspak kshtu. Punimet kan nj vler t rndsishme artistike si pr qytetet, ashtu dhe pr tr historin e artit bashkkohor shqiptar. Skulpturat jan realizuar n respekt me ambientin, i cili sht nj nga pilastrat e arkitekturs urbane, sht prdorur nj gur ranor gri, q ka ndihmuar n promovimin e materialit vendas.

Z. Velo prdor jo pak emrin tuaj, duke krkuar t dij se prse pranuat t drejtoni edhe simpoziumin e Elbasanit, “pikrisht nj artist me kaq vlera nuk duhet t lejoj nj shabllon kaq t ult”, - shprehet ai!?

Ideja e Simpoziumeve Ndrkombtare t Skulpturs ka lindur qysh m vitin 1956 n Austri, jan nj nga eventet m t rndsishme e m t mirpritshme pr do qytet t bots. Jam m se i gzuar q Shqipria aderon n nj aktivitet t till, n nj projekt shum interesant e me vlera q pasuron trashgimin kulturore t vendit ton. Simpoziumet e skulpturs ndiqen me shum interes n do cep t bots e deri para tri vitesh ato nuk kan qen pjes e jets artistike shqiptare. Ekzistenca e gjurmt trevjeare t punimeve t simpoziumeve n Shqipri vetm m nderojn.

do artist i ndrron nivelet e larta q ka arti i skulpturave q sot zbukurojn parkun e Kors e at t Elbasanit. Nn emrin e artit ai krkon t kundrvr bashkit e dyja qyteteve pr t ndaluar zhvillimin e nj aktiviteti t till ndrkombtar. sht absurde t mendosh se nj kryetar bashkie pengon nj Simpozium Ndrkombtar Skulpture. E gjej qesharake kur mendoj se nj ide t till e jep nj artist.

Por iden e tij z. Velo e mbron edhe m tej, duke thn: “Ku jan skulptort? Po profesort e Akademis? Ku jan kritikt e Galeris s Arteve? Ku jan specialistt e ministris s Kulturs?”

Kto jan idet e nj lufte imagjinare, q z. Velo ka n mendjen e tij… e gjej trsisht qesharake. Askush nuk mund t’i kundrvihet nj aktiviteti t till, nuk ka arsye. Interesante po, mund t ishte q studentt e Akademis s Arteve t merrnin pjes si asistent n kt veprimtari, pr ta do ishte nj eksperienc shum e vlefshme.

Si lindi ideja e realizimit t nj simpoziumi skulpture n Shqipri?

N t gjitha shkrimet e tij, z. Maks Velo nnvizon se ideja e simpoziumit n Kor ka qen e tij e un them se sht vetm nj Pinokio. Simpoziumin Ndrkombtar t Skulpturs n Kor e ka propozuar n Kshillin Bashkiak kryetari i bashkis, z. Niko Peleshi, i cili ka merita dhe virtyte t nj qytetari model dhe t nj politikani q me t vrtet u duhet shqiptarve sot. Nuk mund t rri pa prmendur punn e shklqyer q ka
drejtori i Qendrs s Kulturs, Vladimir Topi, me stafin e tij. Dhe dua t falnderoj qytetart korar q gjithmon e kan pritur e vizituar simpoziumin me interes t madh. S bashku, pr nj koh shum t shkurtr njmujore, kemi realizuar simpoziumin, fal edhe miqsis q m lidhte me artist n vende t ndryshme t bots. Sivjet, nga 80 artist u seleksionuan katrmbdhjet prej tyre, tet pr n Kor e gjasht pr n Elbasan. M 2010 qyteti i Kors numron 24 skulptura n parkun e saj, q shum shpejt do t shpallet Muze i Artit Bashkkohor. Elbasani shprehu kt vit dshirn pr t qen edhe ai qytet mikprits i Simpoziumit Ndrkombtar t Skulpturs. Un drejtova personalisht punimet n kt qytet e mund t pohoj plotsisht se nga ana institucionale atje nuk funksionon asgj. T ftosh nj simpozium ndrkombtar me prezencn e artistve t huaj krkon nj impenjim e dashamirsi serioze pr artin e artistt. Kryetari i bashkis, z. Qazim Sejdini, nuk na denjoi nj pritje pakminutshe, bashkia nuk sponsorizoi as dhe nj tabel t thjesht reklame pr kt aktivitet. E nuk mendoj se n Elbasan nj aktivitet i till ndodh do dit.

Cilat jan planet e tua m t shpejta artistike?

Nga data 2 - 12 shtator po prgatitem t organizoj n Itali nj simpozium shum t rndsishm skulpture e sapo kam marr nj ftes pr organizimin e nj simpoziumi t till edhe n Tiran.