Vetëm shpirti të më rrahë

David Tukiçi, në një rrëfim ekskluziv për standard, si krijoi veprën e tij, opera-balet që u dha premierë botërore në fundjavën e shkuar në Teatrin e Operës dhe Baletit

far ka besuar n t vrtet kompozitori David Tukii ka qen arsyeja pse ka shkruar veprn “Jeta sht ndrr”: bashk me shpirtin jeton prjet edhe dashuria. Kompozitori e kalon realitetin toksor, pr t’i ofruar publikut shqiptar n premiern botrore t vn pr tre net me radh n skenn e Teatrit t Opers dhe Baletit, nj vepr t tij, se si njeriu nuk duhet t jet pesimist, e t mrzitet sepse pas ksaj jete, n nj jet tjetr jeton edhe shpirti. sht nj krijim fetar?! David Tukii thjesht beson dhe thot se ndoshta vepra e tij ka t bj me nj filozofi t re, me dashurin si sentimentin m t bukur njerzor. sht nj ndjesi organike, q kompozitori nuk e ndan jetn e tij, me ushqimin q merr nga realiteti me ndrrn. “Jeta sht ndrr”, shkruar nga autori spanjoll 300 vjet m par, Claderon de la Barca, e jep filozofin meditative t kompozitorit se si lidhet regjioni me jetn toksore; dashuria dhe prjetsia. Ariet shkodrane, apo vallet e vjetra krutane q t ojn n t njjtin perceptim muzikor me filmin “Sknderbeu”, Tukii thot se nuk jan kopje, por sht instinkti muzikor q ka ushqyer muzikn e veprs s tij.

Kaluat premiern botrore t veprs suaj, n tri shfaqje, cili ishte impresioni q mort, ishte far parashikuat nga pritja e publikut shqiptar?

Impresioni ishte i jashtzakonshm, publiku shqiptar m priti ashtu si e parashikoja. Me t vrtet kudo q m takojn sot m urojn pr opern, se u ka plqyer shum dhe se ishte nj shfaqje madhshtore. Me t vrtet kam marr at knaqsi q un e prisja, me t vrtet jam shum i knaqur.

Prozhektort e ndriimit n natn e par ju ndoqn, ndrsa n kt premier hyrja juaj u b mjaft ceremoniale... emocione, pr far ishit m i sigurt?

Sigurisht q emocionet jan t pashmangshme, por ishin emocione pozitive. Sepse un isha i sigurt n at ka kisha punuar kaq vite, isha i sigurt n prgatitjen time dhe n pak dit q m’u dhan n prgatitjen e orkestrs, teatrit t opers dhe baletit. Un isha prsri i sigurt, sepse ata jan muzikant t shklqyer dhe ato do t m prgjigjeshin me zemr dhe me t gjitha forcat e tyre.

Mund t na risillni edhe nj her iden pr ta muzikuar kt vepr, sa koh flinte n mendjen tuaj, cila ishte situata konkrete q ndodhi?

Kjo opera m ngacmoi iden e muzikimit q n momentin kur lexova dramn e Calderon de la Barca, “La vita e sogno”. Dramn ma sugjeroi ai, me t cilin kam shkruar edhe libretin, Giacomo Carbone. Giacomo m tha se nse do kisha dshir ta bja opera, duhej ta lexoja kt tekst. E lexova, por m duhej t bja shum ndryshime, sepse opera sht n gjini tjetr. Dhe vrtet ashtu ndodhi. Shkrova baletin dhe veprn nga dram e ktheva n legjend me tri akte, ku ndrhyra edhe me fantazin time. Konkretisht n skenn e ndrrs ku princi krkon t martohet me at q dshiron, si dhe skena e fundit ku personazhi ndonse vdes fizikisht, bashk me shpirtin e tij jeton edhe dashuria e vrtet, n prjetsi.

ndrra, ky sht versioni i veprs suaj, far besoni tek ajo? Pse keni menduar n ndrr dashurin e prjetshme, t vrtetn?

Dhash ndrrn, si version t shtuar, sepse mendova se kshtu kompletohet vepra, at ka njeriu nuk e realizon dot n jet, ai mund ta realizoj vetm n ndrr. Vetm kshtu, pr mendimin tim, vepra sht
e plot dhe ka marr karakter universal. Sepse t gjith ata q besojn n dashuri, besojn tashm n t vrtetn e sinqert, se dashuria e tyre mund t jetoj pasi humbasin.

Ju vet besoni sinqerisht n t vrtetn e prjetshme t dashuris?

Sigurisht q un besoj, dhe kjo e ka
q ta shkruaj at, q bashk me shpirtin jeton prjet dhe dashuria.

Dashuria dhe prjetsia, n nj realitet toksor, far kan qen n jetn tuaj?

Kur kam dashur, kam dashur gjithmon me zemr. Asnjher nuk kam menduar t dua dik me interes apo pse ka para, apo pse sht filania, apo e bija e filanit. Un mund t dua nj njeri shum t thjesht ashtu sikurse mund t dua dhe nj lule shum t bukur. Mjafton q shpirti t m rrah pr at njeri, t cilin e kam prpara.

Nuk kemi t pakta rastet kur kompozitort marrim inspirime religjioze, kjo vepr e ka kt natyr...

Kjo vepr e ka natyrn religjioze, sepse jeta vet sht e till. Ne njerzit, prve perndis q sht atje ku sht, edhe ne pra kemi nevoj t besojm. Mendoj se kjo sht nj gj pozitive q japim mesazhe t tilla, q njerzit duhet ta jetojn jetn me gjith fuqin e shpirtit t tyre. Njeriu nuk duhet t jet pesimist e t mrzitet sepse pas ksaj jete, jeton nj jet tjetr, edhe shpirti i tij. Esenca q ai jeton, si e kam shtuar un n kt shfaqje, q ndoshta sht filozofi e re, ka t bj me dashurin si sentimenti m i bukur njerzor.

A ka ngjashmri shqiptare me legjendn spanjolle, me t ciln keni gjetur dhe kt filozofi t re?

Jo, nuk ka ngjashmri. Por, n t gjitha legjendat shqiptare ekziston besa, fuqia e shqiptarit, jemi nj popull me t vrtet krenar. Jemi nj popull shum i fort, dhe un jam krenar q jam shqiptar, sepse kemi fuqi t madhe shpirtrore, se e kemi gj t madhe t dhnit e fjals, ndoshta nga kjo m ka lindur pikrisht ideja q dashurin ta prjetsoj s bashku me shpirtin. Dhe m duket dika m se normale q ta bja kt.

Ka dika n jetn tuaj reale q ka mbetur ndrr?

Sigurisht n jetn e gjithkujt ka shum ndrra. Por pr fatin tim, pr mua t gjitha ndrrat pothuaj jan realizuar. Nuk mund t them t gjitha, por pr shembull ndrra pr t shkruar nj vepr t dimensioneve t tilla, ja ku e realizova. Kjo mendoj se i takon nj pune t vazhdueshme, me pun gjithmon dhe mendoj se njerzit po t punojn dhe t jen t prgatitur do t’i arrijn gjrat, kur ka brenda pasion dhe dashuri. Kjo sht dhe nj prvoj personale ku mendoj se jam prgatitur, kam kryer katr shkolla, n Shqipri dhe Franc. Nse e dashuron dika me t vrtet, mund ta arrish.

Opera u nis me nj violonel, pse kaq lirike...?

Jo lirike, aty ka nj simbol. Violoneli pr mua karakterizon zrin e brendshm t personazhit dhe kur ai nuk mund t kndonte, sepse situata ishte e atill. Ather kndon zri i violonelit. Pr mua violina simbolizon zrin e brendshm t personazhit. Kshtu do not, do instrument sht
me nj mendim, prve ksaj sht shkruar edhe me zemr. Asgj nuk mund t heqsh, se sht sikur nj gradaele t’i heqsh katin e dyt pr shembull.

Ndonj lidhje e veant, personale me violonelin?

E dua shum violonelin, madje edhe mamaja ime e kishte mjaft przemr. Ajo sot nuk sht m, por mua m ka mbetur ky si simbol. Sikurse dua gjith instrumentet e tjer, por m shum dua violonelin. Ajo, n vepr, m shkonte shum edhe me zrin e brendshm t personazhit.

Ju jeni nga Shkodra me origjin, lindur atje, por keni jetuar shum vite n Kruj...

Po, un kam lindur n Shkodr, por jeta m ka uar t jetoj dhe n Kruj. Kshtu q ndjehem edhe krutan. Atje kam knduar me pleqt e Krujs, shpeshher jam veshur me kostume dhe xhogn krutane. Kam qen n La, kam shtitur gjith Shqiprin n at koh. Jam shqiptar njqind pr qind, n t gjitha dr