Vlor 2008: Fantazma e vitit 1997
Vetdija qytetare e intelektualve tan pson nj deformim t uditshm dhe thyhet, sapo gjendet para dukurive me natyr t shumfisht, si sht viti i zi 1997. Shkaqet e rndomta t ksaj thyerje apo, m mir, shtmngie, jan ose prtacia pr t reflektuar me procedurat e mendimit t shndosh, ose nga implikimi i drejtprdrejt apo i trthort (emocionet subjektive) n ngjarje, pa harruar nga traditn (rrnjt e inteligjencs ton kan nj morfologji shekullore tipike mercenare).
Tani nuk jan vetm kampet politike q duan t heshtin pr 97-n, por edhe zrat individual. Kujt i duhet ky vakum? Pr t shkruar pr vitin 97 nuk duhet asfar frymzimi (personalisht kam patur gjithher ku ta demonstroj muzn), por thjesht domosdoja logjike e atyre natyrave, t cilat shkruajn jo me tem t caktuar nga drejtoria e shkolls. A duhet se sbn nj kontekst dhe, nse flasim, a mund t na e quaj dikush t paprshtatshm kontekstin 97? Pr kt lexuesi as q an kokn: ai krkon ti shoh e rishoh faktet, t cilat, prkundr dikujt, nuk jan aspak t njohura, ler m t mirnjohura!
Mirpo, udi e madhe! Kur sht puna pr t shprehur nj porcion t prcaktuar vullneti, nj far zotri dikushi e gjen shum leht kontekstin dhe menjher shantazhon adresatin duke kujtuar vitin 1997. Por sapo flitet pr vet vitin 1997, po ky zotri dikushi nxiton ta shpall t paprshtatshm kontekstin. Si ta marrim kt ambivalenc? Historia e ka nj ligjsi universale: nse nuk e rikuptimson, nse je indiferent karshi prvojs s saj, ajo rikthehet dhe t ndshkon me nj egrsi edhe m t madhe se m par. Si u rikthyen me 1997 celulat komuniste me ish-antar t PPSH-s, oficerve t liruar, sigurimsave, shrbimeve sekrete t faqinjve, kriminelve e trafikantve t gjith, t orkestruar, cytur e inkurajuar nga opozita dhe shtypi krejtsisht gjenocit i atyre vitve. T harrojm? Dakort, un e ti po harrojm, por aktort e sags s zez 97 jan n parlament, vrassit jan n poste dhe t kamur dhe vetdija jon mbetet prgjithmon e mpir, e ngrir palvizshm n at pik kur turrma e mundi popullin paqsor protestues e ngrir n at pik kur mbi njzetmij qytetar vlonjat bn sehir djegien e Bashkis, Prefekturs, Portit, Biblioteks s qytetit dhe nj kryqi ortodoks t gdhendur me thik mbi portretin e Ismail Qemalit.
T mos kujtojm? Dihet q shqiptari priret t ket nj kujtes peshku t harroj alienimin etnopsiqik pr gjysmshekull enverizm.
Dhe falje lexuesit mendoj se i krkohet vetm pr sa koh nuk je futur n tem, si u rreka un deri m tash.
Pr fat t keq, truri yn i dendur cit me materializm dhe dialektik mund t fajsohet pr shum t meta, prve njrs: prirjes pr t ngritur teori konspiracioni. Ksodore kemi nj fantazi t cungt pr shpalosur nj afreske metafizike mbi ndjesit inferiore t lndimit, nisur nga origjinat dhe regjionet surreale shqiptare, prpjet apo tatpjet Shkumbinit.
N vern e vitit 97 kur ishte e pamundur t lvizje i qet jo m n jug, por as n veri t Shqipris (lart e posht Shkumbinit), po dgjoja nj kng t Demir Zykos O po do marr sharrn t sharroj selvin, e cila uditrisht bnte nj metamorfoz t trisht me gjendjen e atyre ditve, duke mu prkthyer pavullnetshm: O po do marr sharrn t sharroj Shqiprin. Prfytyrojeni: trau q thyhej mbi lumin Shkumbin! Dhe gjithandej Komitetet e Shptimit Publik me udhheqsit e famshm intelektual nga intelektuali me shkoll t mesme A. Bukri, deri te Robin Hud si Z. aushi q priste Romano Prodin n Vlor! Nuri i Shqipris tejkund qe hijeshuar me hijen e Gjinushit dhe opozits. Me drog, harta e flamuj grek, trafik detar e t mbytur dhe shkrumb, viktima e shtetrrethim.
Tani q po prsriten sindromat, me arrestimin e aktivisteve ambientaliste (nj gomarllk nga ana e qeveris), djemt e arrestuar krcnojn: Do ta djegim prap Vlorn! Nuk po hy n analiza a sht e drejt apo jo shtja q mbrojn ata djem. Madje i lejoj vetes t them se ata kan t drejt. Por kjo e drejt nuk t jep aspak t drejt t tradhtosh veten me nj shantazh aq t shmtuar.
Shn Thoma Akuini thot nj shprehje: njeri ssht tjetr pos se gramatik. Gramatika q zbulon n kt rast ahmarrjen subkoshiente t aktivistve sht se ata, po nuk patn rrug tjetr, do t djegin Vlorn. Aferim! Mbrojtsit e shtjes s tyre jan sindikatat e shtypit, nj modifikim mutant i sindikatave proletare, ndoca Pavl Vllasov t rinj ala Andrea Stefan & Co.
Gjith procedurat e Drejtsis duhet vetvetiu t trhiqen dhe, me siguri, nn protagonizmin e vllasovve t shtypit n mbshtetje shpresohet t dal, si n 97-n populli i fyer i Vlors, i cili popull, me siguri do t jet turrma q e likuidon popullin, bandat e trafikut dhe katundart q zbresin nga malsit prreth me syrin bakrr pr lak e plak, sapo t plas zallahia.
Pastaj skenari dihet: mercenart e shtypit ton me shumic do t thurin epin e turpshm pr ndjenj e prgjegjesi qytetare, pr robin hud t rinj, pr Vlorn (prap) t martirizuar!.
Zotrinj, a nuk ju duket si tepr banale kjo? Por provokimi i modelit t revolucioneve (popullore) sht n karakterin e psikes s ktij populli, sepse e kemi nj instinkt vetshkatrrues dhe nj djall q na pshprit prapa n vesh pr tu kthyer prjetsisht n pikn e nisjes. Dhe me optimizm vii, reliktet e patriotizms s keqkuptuar, mes flakve e tymit, do t thon: E bri prap fora kjo Vlora jon! Si me 1920!.
Nuk e di pse sht ngulitur kaq keq e kaq thell nj bindje naive pseudoromantike sikur Vlora sht e veant, martire, paralajmruese, Vlora duhet kuptuar etj, etj. Si t gjitha trevat e Shqipris, Vlora sht nj ndr qytetet q, pa asnj diskutim, nuk duhet diskriminuar, por, pa asnj diskutim, si do qytet tjetr duhet ti nnshtrohet parimit demokratik t shtetsis dhe interesave t shumics gjithshqiptare, prderisa jetojm t qeverisur n nj shtet t prbashkt ku princip organizimi sht polisi dhe jo fisi. do tentativ tjetr pr spikam mbi t tjert sht revansh anakronik n favor t folklorit.
I mpleksur keqas me kontekstin dhe aktualitetin e ditve t fundit e them se, si minimum, sindroma e djelmoshve q krcnojn Do ta djegim prap Vlorn, ka zgjuar interesin dhe krshrin e ustallarve t revolucioneve. Kta ustallor nuhasin gjendjet e acaruara psikologjike q t mund ti shndrrojn n psikoz kolektive nj peisazh ideal pr t ndrhyr me teknikat e ngjashme me vitin 97, pr t provokuar nj coup dtat. Dhe dihet historikisht gabimi i prjetshm q bjn qeverit, t cilat e gnjejn veten se mund ta shptojn shtetin me prforcimin e makins policore. Kjo sht nj hipotez dhe deri aty zor t mbrrij puna, ndonse premisat jan.
Shqetsues sht gjendja e vetdijes, ai tip vetdijeje q ushqen nj gatishmri pr prsritjen e Vlors 1997 vit q Vlora e pagoi m hidhur nga t gjith pjest e tjera t Shqipris. Nj heroizm pa asgj pr tu krenuar.
Mosmanaxhimi i krizs s vitit 1997 ua la Vlorn n dor komunistve t t gjitha ngjyrave atij kazani q fermentoi lumpen-proletariatin, sigurimsat, ish-oficert n lirim, banditt e trafikantt n nj bashkpunim t leverdishm me opozitn n funksion t shrbimeve t fshehta greke q e shtrin hartn e revolts deri n Shkumbin fiks sipas harts s Vorio-Epirit.
Sepse, sipas studimeve t specialistve t huaj dhe shqiptar, ata q humbn parat n piramida mbi lumin Shkumbin, nuk qen m t pakt n shuma nga ata posht Shkumbinit. Mirpo kryengritje dhe revolucion bolshevik mbi Shkumbin nuk pati.
Mosmanaxhimi i krizs tani n vitin 2008, ndonse n nj faz krahasimisht shum m t zbeht, krijon premisa pr nj skenar t ri ngjarjesh, ndoshta me tjetr zhvillim, teknik dhe metod... por prapseprap, t ngjashm n thelb dhe pasoja me vitin 1997. Aktort e rinj duket sikur po bjn nxemje. Si gjithmon dikush prej dikund do t derdh shuma t mdha pr aktivist e gazetar, pr retorik patetike n mbrojtje t nj ideali q prpiqet t injektohet si shtje e t gjithve.
Imazhi i armikut, i lndimit dhe fyerjeve, po ashtu dhe gishti q tundet krcnueshm me kujtesn e vjetr t gjitha jan gati. Sepse gjithmon sht nj popull i gatshm q pret, q shtyhet e yshtet t pushtoj arenn. Patsaj luhet me sedrn, me trupin e dinjitetit publik kt apotheoz t fanatizmit, naivitetit dhe verbris, gjersa skena t mbushet dhe regjizort me dor t padukshme t vn n lvizje ritualet e nj tragjedie t vjetr q e kemi par nj her.
Rishfaqja pritet t ket sukses. Mbetet vetm spektatori. A do ta haj ai kt truk skenik? Apo do t digjet filmi n sken...
Tani nuk jan vetm kampet politike q duan t heshtin pr 97-n, por edhe zrat individual. Kujt i duhet ky vakum? Pr t shkruar pr vitin 97 nuk duhet asfar frymzimi (personalisht kam patur gjithher ku ta demonstroj muzn), por thjesht domosdoja logjike e atyre natyrave, t cilat shkruajn jo me tem t caktuar nga drejtoria e shkolls. A duhet se sbn nj kontekst dhe, nse flasim, a mund t na e quaj dikush t paprshtatshm kontekstin 97? Pr kt lexuesi as q an kokn: ai krkon ti shoh e rishoh faktet, t cilat, prkundr dikujt, nuk jan aspak t njohura, ler m t mirnjohura!
Mirpo, udi e madhe! Kur sht puna pr t shprehur nj porcion t prcaktuar vullneti, nj far zotri dikushi e gjen shum leht kontekstin dhe menjher shantazhon adresatin duke kujtuar vitin 1997. Por sapo flitet pr vet vitin 1997, po ky zotri dikushi nxiton ta shpall t paprshtatshm kontekstin. Si ta marrim kt ambivalenc? Historia e ka nj ligjsi universale: nse nuk e rikuptimson, nse je indiferent karshi prvojs s saj, ajo rikthehet dhe t ndshkon me nj egrsi edhe m t madhe se m par. Si u rikthyen me 1997 celulat komuniste me ish-antar t PPSH-s, oficerve t liruar, sigurimsave, shrbimeve sekrete t faqinjve, kriminelve e trafikantve t gjith, t orkestruar, cytur e inkurajuar nga opozita dhe shtypi krejtsisht gjenocit i atyre vitve. T harrojm? Dakort, un e ti po harrojm, por aktort e sags s zez 97 jan n parlament, vrassit jan n poste dhe t kamur dhe vetdija jon mbetet prgjithmon e mpir, e ngrir palvizshm n at pik kur turrma e mundi popullin paqsor protestues e ngrir n at pik kur mbi njzetmij qytetar vlonjat bn sehir djegien e Bashkis, Prefekturs, Portit, Biblioteks s qytetit dhe nj kryqi ortodoks t gdhendur me thik mbi portretin e Ismail Qemalit.
T mos kujtojm? Dihet q shqiptari priret t ket nj kujtes peshku t harroj alienimin etnopsiqik pr gjysmshekull enverizm.
Dhe falje lexuesit mendoj se i krkohet vetm pr sa koh nuk je futur n tem, si u rreka un deri m tash.
Pr fat t keq, truri yn i dendur cit me materializm dhe dialektik mund t fajsohet pr shum t meta, prve njrs: prirjes pr t ngritur teori konspiracioni. Ksodore kemi nj fantazi t cungt pr shpalosur nj afreske metafizike mbi ndjesit inferiore t lndimit, nisur nga origjinat dhe regjionet surreale shqiptare, prpjet apo tatpjet Shkumbinit.
N vern e vitit 97 kur ishte e pamundur t lvizje i qet jo m n jug, por as n veri t Shqipris (lart e posht Shkumbinit), po dgjoja nj kng t Demir Zykos O po do marr sharrn t sharroj selvin, e cila uditrisht bnte nj metamorfoz t trisht me gjendjen e atyre ditve, duke mu prkthyer pavullnetshm: O po do marr sharrn t sharroj Shqiprin. Prfytyrojeni: trau q thyhej mbi lumin Shkumbin! Dhe gjithandej Komitetet e Shptimit Publik me udhheqsit e famshm intelektual nga intelektuali me shkoll t mesme A. Bukri, deri te Robin Hud si Z. aushi q priste Romano Prodin n Vlor! Nuri i Shqipris tejkund qe hijeshuar me hijen e Gjinushit dhe opozits. Me drog, harta e flamuj grek, trafik detar e t mbytur dhe shkrumb, viktima e shtetrrethim.
Tani q po prsriten sindromat, me arrestimin e aktivisteve ambientaliste (nj gomarllk nga ana e qeveris), djemt e arrestuar krcnojn: Do ta djegim prap Vlorn! Nuk po hy n analiza a sht e drejt apo jo shtja q mbrojn ata djem. Madje i lejoj vetes t them se ata kan t drejt. Por kjo e drejt nuk t jep aspak t drejt t tradhtosh veten me nj shantazh aq t shmtuar.
Shn Thoma Akuini thot nj shprehje: njeri ssht tjetr pos se gramatik. Gramatika q zbulon n kt rast ahmarrjen subkoshiente t aktivistve sht se ata, po nuk patn rrug tjetr, do t djegin Vlorn. Aferim! Mbrojtsit e shtjes s tyre jan sindikatat e shtypit, nj modifikim mutant i sindikatave proletare, ndoca Pavl Vllasov t rinj ala Andrea Stefan & Co.
Gjith procedurat e Drejtsis duhet vetvetiu t trhiqen dhe, me siguri, nn protagonizmin e vllasovve t shtypit n mbshtetje shpresohet t dal, si n 97-n populli i fyer i Vlors, i cili popull, me siguri do t jet turrma q e likuidon popullin, bandat e trafikut dhe katundart q zbresin nga malsit prreth me syrin bakrr pr lak e plak, sapo t plas zallahia.
Pastaj skenari dihet: mercenart e shtypit ton me shumic do t thurin epin e turpshm pr ndjenj e prgjegjesi qytetare, pr robin hud t rinj, pr Vlorn (prap) t martirizuar!.
Zotrinj, a nuk ju duket si tepr banale kjo? Por provokimi i modelit t revolucioneve (popullore) sht n karakterin e psikes s ktij populli, sepse e kemi nj instinkt vetshkatrrues dhe nj djall q na pshprit prapa n vesh pr tu kthyer prjetsisht n pikn e nisjes. Dhe me optimizm vii, reliktet e patriotizms s keqkuptuar, mes flakve e tymit, do t thon: E bri prap fora kjo Vlora jon! Si me 1920!.
Nuk e di pse sht ngulitur kaq keq e kaq thell nj bindje naive pseudoromantike sikur Vlora sht e veant, martire, paralajmruese, Vlora duhet kuptuar etj, etj. Si t gjitha trevat e Shqipris, Vlora sht nj ndr qytetet q, pa asnj diskutim, nuk duhet diskriminuar, por, pa asnj diskutim, si do qytet tjetr duhet ti nnshtrohet parimit demokratik t shtetsis dhe interesave t shumics gjithshqiptare, prderisa jetojm t qeverisur n nj shtet t prbashkt ku princip organizimi sht polisi dhe jo fisi. do tentativ tjetr pr spikam mbi t tjert sht revansh anakronik n favor t folklorit.
I mpleksur keqas me kontekstin dhe aktualitetin e ditve t fundit e them se, si minimum, sindroma e djelmoshve q krcnojn Do ta djegim prap Vlorn, ka zgjuar interesin dhe krshrin e ustallarve t revolucioneve. Kta ustallor nuhasin gjendjet e acaruara psikologjike q t mund ti shndrrojn n psikoz kolektive nj peisazh ideal pr t ndrhyr me teknikat e ngjashme me vitin 97, pr t provokuar nj coup dtat. Dhe dihet historikisht gabimi i prjetshm q bjn qeverit, t cilat e gnjejn veten se mund ta shptojn shtetin me prforcimin e makins policore. Kjo sht nj hipotez dhe deri aty zor t mbrrij puna, ndonse premisat jan.
Shqetsues sht gjendja e vetdijes, ai tip vetdijeje q ushqen nj gatishmri pr prsritjen e Vlors 1997 vit q Vlora e pagoi m hidhur nga t gjith pjest e tjera t Shqipris. Nj heroizm pa asgj pr tu krenuar.
Mosmanaxhimi i krizs s vitit 1997 ua la Vlorn n dor komunistve t t gjitha ngjyrave atij kazani q fermentoi lumpen-proletariatin, sigurimsat, ish-oficert n lirim, banditt e trafikantt n nj bashkpunim t leverdishm me opozitn n funksion t shrbimeve t fshehta greke q e shtrin hartn e revolts deri n Shkumbin fiks sipas harts s Vorio-Epirit.
Sepse, sipas studimeve t specialistve t huaj dhe shqiptar, ata q humbn parat n piramida mbi lumin Shkumbin, nuk qen m t pakt n shuma nga ata posht Shkumbinit. Mirpo kryengritje dhe revolucion bolshevik mbi Shkumbin nuk pati.
Mosmanaxhimi i krizs tani n vitin 2008, ndonse n nj faz krahasimisht shum m t zbeht, krijon premisa pr nj skenar t ri ngjarjesh, ndoshta me tjetr zhvillim, teknik dhe metod... por prapseprap, t ngjashm n thelb dhe pasoja me vitin 1997. Aktort e rinj duket sikur po bjn nxemje. Si gjithmon dikush prej dikund do t derdh shuma t mdha pr aktivist e gazetar, pr retorik patetike n mbrojtje t nj ideali q prpiqet t injektohet si shtje e t gjithve.
Imazhi i armikut, i lndimit dhe fyerjeve, po ashtu dhe gishti q tundet krcnueshm me kujtesn e vjetr t gjitha jan gati. Sepse gjithmon sht nj popull i gatshm q pret, q shtyhet e yshtet t pushtoj arenn. Patsaj luhet me sedrn, me trupin e dinjitetit publik kt apotheoz t fanatizmit, naivitetit dhe verbris, gjersa skena t mbushet dhe regjizort me dor t padukshme t vn n lvizje ritualet e nj tragjedie t vjetr q e kemi par nj her.
Rishfaqja pritet t ket sukses. Mbetet vetm spektatori. A do ta haj ai kt truk skenik? Apo do t digjet filmi n sken...