Zhgënjimi i Kadares

Gjasat se ekziston nj munges kolektive e dshirs pr t vlersuar sa duhet shkrimtarin e madh, jan jo pr tu shprfillur. I mirvlersuar gjithandej npr bot, duket se shkrimtari i trhequr n madhshtin e vet, ndrsa shklqen n Perndim, sht gjithashtu i msuar me shprfilljen e vendit t tij, prderisa hesht. E ka pranuar kt realitet me nj mirkuptim hyjnor, q mund ta ken vetm fuqit e mdha t ndrgjegjies. Mund t supozohet se ky pranim, ky amfibim, kjo znie kallo, shpjegon faktin se prse Kadare shfaqet rrall e m rrall, pa u ankuar. Por shfaqjet e rralla mbase kan edhe nj kuptim tjetr. Ato mund t vrtetojn pezmin e shkrimtarit se, prveç i zhgnjyer, shkrimtari sht i lodhur me debate ndershmrie n nj vend ku ndershmria dhe drejtsia sht diçka e vshtir, shpesh e pamundur.

Nga Artan Mullaj*

Ismail Kadare shfaqet gjithnj e m rrall. Arsyeja e ksaj trheqje mbase duhet krkuar n faktin se ashtu si euforia kombtare, q thuajse nuk ekziston, Shqipris i mungojn motivet q do t mund ti bnin krenar shtetasit e vet. Si nj sodits i dhembsur dhe si nj bir dshmimtar i historis s vshtir t vendit t origjins, kokulur pr peisazhin e trisht t tranzicionit shqiptar, shkrimtari mund t jet i zhgnjyer nga aventurat e shmtuara q kan ndodhur gjith kto vjet n Atdheun e tij.

Por mnjanimi i tij mund t ket arsye t tjera. Dihet q Ismail Kadare sht prballur jo pak me shkulme akuzazh ordinere dhe me shpifje sharlatansh, n çdo koh. Madje, n gjith kta vjet, shkrimtari sht prfolur n media. E kan quajtur shkrimtar obortar i komunizmit. E kan vlersuar si talent i madh n nj shpirt t vogl, madje edhe m çmendur se kaq. sht prshkruar ndonjher si shpirtzi e kriminel, si bashkpuntor i ishsigurimit t shtetit. E kan radhitur n listn e nopranve cingun, madje edhe n mes t cinikve.

Të gjitha, orvajtje q synojn t shkatrojn vlerat m t mdha! T frymzuara nga nj xhelozi mediokre intelektualsh, t tilla vshtir t ndodhin n vende t tjera ku kultura kombtare zakonisht sht krenari. Nse ekziston, zhgnjimi i Kadares sht i natyrshm dhe i prligjur. Sepse, edhe pr m shpirt-thjeshtt sht e qart q etiketimi i padrejt i nj shkrimtari t madh me situata shprfillse, q degjenerojn n banalitet dhe q provokohen nga personazhe t t gjitha niveleve, ndrsa atij i duhet t prballet me to, sht mosmirnjohja m e kobshme q mund ti bhet nj njeriu t madh.

Aq m shum q ky njeri i ka sjell pasuris s brisht t kombit t vet, nj vepr t paprsritshme, q nuk meritohet kollaj.

Por, ndrsa sulmohet her pas here me zhurm dhe eufori mediokrish, jan t shumta edhe rastet kur heshtet ndaj tij. Ktu z fill fantazia e mllefit: t heshtsh ndaj madhshtis sht m keq se ta prbaltsh at. Disa herë e kan sulmuar dhe janë përpjekur ta poshtërojnë edhe personazhe publik, nën ison e disa mediave shqiptare, të cilat, të paktën disa prej tyre, e kan anashkaluar sistematikisht Kadaren prgjat historis monumentale t veprs s tij n planet. Por natyrisht ka ndodhur q disa të tjera i jan bashkngjitur jehons botrore t madhshtis kokfort t shkrimtarit, por kjo gjë shpesh ka ndodhur n mnyr t zbeht edhe ngjirur, a thua majat e sukseseve botrore kan edhe emra t tjer shqiptarsh n nivele t tilla gjenish..

Joshja mediatike q ndodh gjat nj procesi prbaltjeje ka arsyet e saj, t cilat nuk jan pasoja q lidhen vetm me varfrin e profesionalizmit.

Synimi i zvetnimit t vlers s shkrimtarit her me sulme t hapura, her me heshtje dhe her me shprfillje, nuk bhet aq thjesht vetm pr t stimuluar audiencn, qllim q natyrshm do t justifikonte edhe kundrshtit, edhe pandershmrit. Duket se ka edhe dicka tjetr. Duket se nganjher sundon nj dshir instiktive pr t prbaltur e ndshkuar autorin e nj vepre t mrekullueshme dhe t paprsritshme.

Ngaq nuk mund t shpjegohet, kjo dukuri mbetet të jetë nj mister i rrall shqiptar, q ekziston realisht.

(Kan ndodhur edhe her t tjera ngutje kolektive pr çngjyrim t veprs s ktij autori, t cilat kulmuan n kohn e diktaturs, po ndodhin edhe sot. Por nuk sht Kadareja i vetmi personalitet n shnjestrn e ksaj marrzie. Çudia arrin kulmin edhe me figura t tjera, sulmi ndaj t cilave rrezikon njhersh madje edhe themelet e krenaris dhe historis kombtare. Madje as dyshimet dhe diskutimi i turpshm i para disa kohve i vlers simbolike s Sknderbeut nuk sht rasti i vetm i vetë-shkatrimit shqiptar t simboleve) .

E thën n mnyr t prmbledhur, gjasat se ekziston nj munges kolektive e dshirs pr t vlersuar sa duhet shkrimtarin e madh, jan jo pr tu shprfillur. I mirvlersuar gjithandej npr bot, duket se shkrimtari i trhequr n madhshtin e vet, ndrsa shklqen n Perndim, sht gjithashtu i msuar me shprfilljen e vendit t tij, prderisa hesht.

E ka pranuar kt realitet me nj mirkuptim hyjnor, q mund ta ken vetm fuqit e mdha t ndrgjegjies. Mund t supozohet se ky pranim, ky amfibim, kjo znie kallo, shpjegon faktin se prse Kadare shfaqet rrall e m rrall, pa u ankuar. Por shfaqjet e rralla mbase kan edhe nj kuptim tjetr. Ato mund t vrtetojn pezmin e shkrimtarit se, prveç i zhgnjyer, shkrimtari sht i lodhur me debate ndershmrie n nj vend ku ndershmria dhe drejtsia sht diçka e vshtir, shpesh e pamundur.

Kjo lodhje, apo t gjitha kto njhersh, mund t jen edh arsyeja q edhe kur shfaqen, opininet e tij zakonisht vetm tangetojn realitetet e ashpra n Shqipri. Shkrimtari pothuaj nuk merr pjes n jetn politike shqiptare, n tranzicionin shqiptar, n letersin shqiptare, madje, prononcimet e tij n shumicn e rasteve satelitojn vetm pr çshtje t prgjithshme kombetare, si sht, bie fjala, Kosova.

Edhe m t rrall, kur Kadare bhet i gjall n çshtje t brendshme, shfaqja e tij ka kujdesin t bj m shum vetmbrojtje personale ndaj mllefeve dhe akuzave, sa me qendrime filozofike, apo kshilla rracionale, pr t cilat ka aq shum nevoj prditshmria dhe elita shqiptare.

Vit pas viti, zhurma rutin e historis s Nobelit t Kadares, shtohet me mllefe njerzish q e kan t pamundur t fshehin ngazllimin pr prsritjen e disfats historike t gjeniut shqiptar. Disa njerz, kt disfat e konsiderojn si fitore t tyren. Midis kundrshtarve shqiptar t ktij çmimi, (a thua nobeli i Kadares do shkoj ne Serbi), disa i kan shtuar verbrisht pasionin e tyre histeris s prgjithshme t kundrshtarve delirant: t paprmbajtshm n nj mision qesharak pr ta ln gojthat t vetmin shkrimtar shqiptar fare pran titullit: T gjallruar n intervalin kohor t votimit t Nobelit, pr zin e tyre, nuk kan mundur ende t kuptojn q ndonse nj çmim i lart, ai mbase nuk sht aq seriozisht i rndsishm pr Kadaren sa imagjinojn ata.

Prtej ambicies s natyrshme t shkrimtarit pr t qen n listn e t mdhenjv nobelist, n nj vend q ai e ka merituar prej kohsh, me gjith kundshtit, me gjith shprfilljen, me gjith letrat e drguara akademis suedeze kundr tij, me gjith emisionet poshteruese televizive, pra prtej gjith ktyre, madhshtia e Kadares e ka kaluar madje edhe vet madhshtin e titullit Nobel, q atij vit pas viti i sht rrefuzuar. Kadare nuk sht ende brenda n listn e shkrimtarve nobelist, por n mnyr absolute, madhshtia e tij del njherazi mbi t gjitha kto. Dhe, ka shum gjasa q, m shum se nj çmim Nobel n karrier, shkrimtarit