Alpion, teatër politik në Britani
Vjen në shqip drama politike e Gëzim Alpion, përkthyer nga Geron Kamberi
Drama e re e Gzim Alpion “Sikur t vdekurit t dgjonin” (“If Only the Dead Could Listen”) bn pjes n traditn e rndsishme t teatrit politik. Ky nuk sht nj teatr i rehatshm, por mbreslns dhe u bn sfid spektatorve t angazhohen n shtje t vshtira q i prkasin qoft realitetit t sotm apo edhe ato q nuk kan kufij kohor. Drama ngre shtje me rndsi jetike lidhur me refugjatt dhe azilkrkuesit n Britani, si dhe rreth mnyrave q ndjekin vende t ndryshme pr t trajtuar njerzit q mbrrijn nga zona t trazuara t bots.
Prpara se t lexoni hyrjen e Dr. Alpion do t ishte me vler identifikimi dhe korrigjimi i disa koncepteve t gabuara rreth procesit t krkimit t azilit n Britani. S pari, azilkrkuesit jan n krkim t nj vendi t sigurt. Pavarsisht nga termat kontradiktore q prdorin mediat, nocione t tilla si azil-krkues “i paligjshm” apo “i rrem” jan pa baza. Sipas ligjeve dhe t drejtave ndrkombtare, dokush ka t drejt t aplikoj pr azil n Britani dhe t qndroj ktu pr aq koh sa autoritetet t shqyrtojn krkesn e tyre. Konventa pr Refugjatt e vitit 1951 i siguron gjithsecilit t drejtn pr t krkuar azil. Azilkrkuesit nuk jan emigrant ekonomik. Dhjet vendet nga t cilat vinte numri m i madh i refugjatve n vitin 2006, jan vende me nj histori t hidhur pr sa i prket respektimit t t drejtave t njeriut, ose jan vende ku vazhdojn luftrat dhe konfliktet. Shumica e azilkrkuesve nuk e zgjedhin vendin ku duan t shkojn. Shum prej tyre q kan mundsi t zgjedhin, vendosin t vijn n Britani sepse kan miq ose antar t familjes, t cilt jan t vendosur ktu. Shum refugjat dhe azilkrkues shpresojn t kthehen nj dit n shtpit e tyre, nse situata atje prmirsohet.
S dyti, azilkrkuesit dhe refugjatt nuk marrin “lmosha” t mdha nga shteti. Ata nuk lejohen t punojn prpara se t ken kaluar dymbdhjet muaj nga data e paraqitjes s krkess pr azil. Kshtu ata jan t detyruar t mbshteten n ndihmn q u jep shteti prits, q prbn 70% t t ardhurave t shtetasve britanik q marrin asistenc sociale. Azilkrkuesit dhe refugjatt nuk vin n Britani pr t prfituar nga asistenca sociale. N fakt, shumica e tyre, para se t vijn n Britani, din fare pak rreth sistemit britanik t azilit apo atij t asistencs sociale. Azilkrkuesit nuk marrin shtpi pa radh nga bashkia dhe ata nuk mund t zgjedhin se ku duan t jetojn. Strehimi q u ofrohet atyre nuk paguhet nga autoritetet lokale. Ata strehohen pothuajse gjithmon n zona, ku shtetasit britanike nuk kan dshir t marrin shtpi me qira. Shumica azilkrkuesve jetojn n varfri dhe shpesh vuajn nga shndeti dhe uria.
S treti, pjesa drmuese e njerzve q krkojn azil jan qytetar q zbatojn ligjin. Ndrkoh, shum prej tyre nuk ndjehen t sigurt n mjedisin e ri, grat refugjate dhe azilkrkuese thon se nuk lvizin natn, sepse kan frik nga abuzime dhe ngacmime. Nga ana tjetr, autoritetet e emigracionit kan t drejt t’i ndalojn dhe arrestojn azilkrkuesit edhe kur nuk kan kryer ndonj krim, dhe kjo n nj koh q azilkrkuesit shpesh nuk kan mundsi t raportojn rastet kur bhen viktim t ngacmimeve dhe dhuns raciste.
S katrti, refugjatt japin nj kontribut t madh n Britani. Pr shembull, m shum se 1.100 refugjat t kualifikuar pr mjeksi figurojn n regjistrin e Shoqats Mjeksore t Britanis. Kostoja e prgatitjes s nj refugjati pr t ushtruar profesionin e mjekut sht vetm 10.000 paund n Britani ndrkoh q pr t prgatitur nj mjek nga e para kushton 250.000 paund. Shum refugjat kan kualifikime akademike edhe si arsimtar. N Angli ka m se 1500 refugjat q ushtrojn profesionin e msuesit. Fmijt e azilkrkuesve japin nj ndihmes shum t dobishme n t gjith shkollat n mbar vendin. Si rrjedhoj, kjo u mundson familjeve t tyre nj integrim m t suksesshm me komunitetet lokale. S pesti, sistemi i azilit n Britani sht shum i rrept. Ai sht plotsisht i kontrolluar dhe i ndrlikuar, gj q e bn t vshtir aprovimin e t drejts pr azil. Aplikimet pr azil n Britani gjat pes viteve t fundit kan rn pothuajse shtatdhjet e pes pr qind. Q nga viti 2005, njerzve t njohur si refugjat u jan dhn vetm leje qndrimi pesvjeare, gj q e bn shum t vshtir rindrtimin e jets dhe krijimin e lidhjeve t reja.
S gjashti, tani jan kufizuar ndjeshm fondet pr sponsorizimin e kurseve t anglishtes pr folsit e gjuhve t tjera, apo ESOL (“English for Speaker of Other Languages”). Kufizimi i fondeve ESOL-in pr azilkrkuesit sht nj goditje e rnd, e cila nuk i lejon ata t veprojn dhe komunikojn normalisht gjat periudhs kur shqyrtohet krkesa e tyre pr azil. Njohja e gjuhs angleze rrit pavarsin, gj q sht me rndsi, prve t tjerash, sepse i bn azilkrkuesit t jen m pak nn vartsin e shrbimeve sociale. Msimi dhe prvetsimi i anglishtes gjithashtu i lejon ata q t krijojn lidhje me komunitetin lokal, lidhje t cilat prndryshe nuk do t ishin t mundshme. Ngaq nuk u lejohet t punojn, azilkrkuesit nuk kan burime t tjera financimi pr t msuar gjuhn angleze. Kto ndryshime jan me shum pasoja negative pr integrimin e refugjatve. Njerzve q iu sht dhn nj far leje qndrimi duhet t fillojn t msojn anglisht sa m shpejt q t jet e mundur. Prej prillit t vitit 2007 t gjith ata q krkojn t jetojn prgjithmon n Britani duhet t kalojn provimin e gjuhs angleze dhe at t “njohurive mbi mnyrn e jetess n Britani”. Kufizimi i fondeve pr ESOL-in mund t cilsohet si diskriminues pr refugjatt, aq m tepr kur atyre u krkohet me t madhe q t prmbushin krkesn e zotrimit t gjuhs angleze si kusht pr t aplikuar pr qndrim t prhershm. Drama e Gzim Alpion merret me shtjet e politiks dhe legjislacionit n planin individual. Ajo paraqet diskriminimin nprmjet nj gjuhe q sht e drejtprdrejt, por q n t njjtn koh pranon ndrlikueshmrin e lidhjes njerzore. Kjo nuk sht thjesht nj bot njerzish “t mir” dhe “t kqij”, por nj dram e njerzve q kan ngecur n nj sistem q ofron nj vend t sigurt, si dhe nj bot t re padrejtsie. Kjo drama sht nj vepr e rndsishme q shtron pyetje t cilave duhet t’u japim prgjigje secili prej nesh.