Arsimimi në forcat tona të armatosura
Nënkolonel Vasillaq Balca*
Zhvillimet e shpejta të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë në rrugën e integrimit në Aleancën Euroatlantike diktuan konsolidimin dhe përsosjen e sistemit arsimor të integruar. Ky sistem kërkonte vlera të reja në funksion të krijimit të përvojave dhe strukturave ushtarake bashkëkohore, për garantimin e forcimit të vazhdueshëm të një shoqërie të qëndrueshme, demokratike dhe të bashkëveprueshme me forcat e armatosura të vendeve të tjera. Përmbushja e misionit të ri të Forcave të Armatosura kërkonte në radhë të parë personel të arsimuar, të stërvitur me nivel të lartë dhe të motivuar. Për këtë qëllim, vëmendje e veçantë iu kushtua arsimimit dhe stërvitjes së fokusuar tek misionet, në përputhje me standarde reale që i përgjigjen nivelit të duhur për zhvillim të forcave të armatosura dhe atyre të integrimit në NATO, modernizimit të sistemit arsimor ushtarak, përmirësimit në vijimësi të strukturës dhe programeve mësimore të Akademisë së Mbrojtjes, UU “Skënderbe”, Akademisë së Nënoficerëve, Shkollës së Trupës dhe Kurseve të larta që zhvillohen në përputhje me kërkesat e Forcave të Armatosura e ato të NATO. Në funksion të kësaj veprimtarie repartet e FA të RSH bazohen në disa dokumente bazë si: Direktiva e Ministrit të Mbrojtjes, Politika e Arsimimit dhe Trajnimit të Personelit të FA, Plani Afatgjatë i Zhvillimit të FA vizion 2020, dokumentet e integrimit MAP, PARP, IPP, implementimi i strukturave të reja gjatë zbatimit të reformave, si dhe në disa dokumente të tjera të cilat janë në funksionim në vendet e NATO-s si: Direktiva e Komandave Strategjike të NATO për Arsimimin, Stërvitjen dhe Trajnimin (Bi-SC Directive 75-2), të cilat shtrojnë nevojën e rishikimit të vazhdueshëm të procesit të arsimimit, të sistemit të menaxhimit të stërvitjes, të trajnimit individual e kolektiv, atë të lidershipit dhe vlerësimit për vitet në vazhdim. Nëpërmjet këtyre dokumenteve, realizohen hapa të matur e të studiuar, për një arsimim që t’i paraprijë perspektivës së strukturave operacionale të FA në tërësi, dhe konsolidimit të institucioneve arsimore e stërvitore në veçanti.
Objektivat e arsimimit në FA të RSH
Objektiv kryesor i arsimimit ka qenë dhe është: zhvillimi i Forcave të Armatosura dhe sigurimi i kapaciteteve të nevojshme për plotësimin e detyrimeve kombëtare dhe ndërkombëtare në interes të marrjes së ftesës në Samitin e NATO në Bukuresht në muajin prill të këtij viti dhe anëtarësimin e plotë të vendit në NATO, duke patur Forca të Armatosura të afta për betejë, të ndërveprueshme dhe të fokusuara tek misionet e mundshme.
Këto arsimime shërbejnë për planifikimin, programimin dhe realizimin e procesit të trajnimit në strukturat dhe institucionet arsimore, për përgatitjen dhe aftësimin e personelit e të shtabeve të çdo niveli të komandim-kontrollit, për përsosjen e sistemit të stërvitjes së trupës, për arritjen e operacionalitetit të tyre; pra që të rritet aftësia e FA për të mbrojtur vendin dhe për të ndihmuar në misionet kombëtare në raste emergjencash, për stërvitjet e përbashkëta në kuadrin e misioneve NATO & PfP, për përgatitjen e kontingjenteve për misionet e mbështetjes së paqes, si dhe për mbështetjen me infrastrukturë të stërvitjes. Natyrisht që nuk është i lehtë realizimi i një sistemi ushtarak arsimimi të plotë, sipas modeleve të vendeve të NATO, por të përshtatur me nevojat dhe traditat e Forcave të Armatosura Shqiptare për krijimin dhe konsolidimin e një force profesionale të armatosur e të vogël në numër, por më fleksibël dhe më e aftë ushtarakisht, e gatshme dhe e përgatitur për t’ju përgjigjur mbrojtjes së vendit, për ti dhënë ndihmë autoriteteve civile në kohë të emergjencave kombëtare dhe për të kontribuar në mbrojtjen Euro-Atlantike dhe strukturave të sigurisë. U desh shumë punë dhe lodhje që të arrihej një përgatitje e strukturave të FA në aspektin e ndërveprueshmërisë dhe të aftësive operacionale për të qenë të gatshme, të afta dhe në nivele te barabarta me partneret tanë në NATO. Ne mund të përmendim vetëm disa të dhëna statistikore të cilat janë jo vetëm impresionuese, por tregojnë dhe mundësinë e madhe që ekziston për personelin e FA të RSH. Gjatë vitit 2007 u arsimuan dhe kualifikuan jashtë shtetit: SHBA 45 persona, Gjermani 56, Itali 81, Turqi 54, Greqi 24, Angli 8, Hollande 31, Kanada 17, Hungari 11 dhe vende te tjera 46. Pra ne total 372 persona, pa llogaritur pjesëmarrësit neper stërvitje te ndryshme.
Nga këta për 67 persona ishte nivel i larte kualifikimi.
Çdo vit ne radhët e FA te RSH kthehen pas përfundimit të studimeve të larta nga SHBA, Gjermania, Italia, Greqia dhe Turqia rreth 18 oficerë të rinj, te cilët arsimohen me program të plotë në këto vende. Sistemi i Arsimimit të Personelit të Forcave të Armatosura mbështetet në programe të unifikuara e të integruara të kurseve të niveleve të ndryshme, që zhvillohen në institucionet arsimore e stërvitore të Komandës së Doktrinës e të Stërvitjes. Sistemi i arsimimit profesional ushtarak të FA, konsiston në: Arsimim në nivelin universitar, arsimim dhe kualifikim ushtarak të oficerëve dhe kualifikim ushtarak të nënoficerëve, trajnim dhe kualifikim për ushtarët dhe detarët profesionistë. Arsimim dhe kualifikim për civilët në strukturat e FA. Shtabi i Përgjithshëm i FA koordinon punën për realizimin e bashkëpunimit ndërmjet strukturave arsimore brenda dhe jashtë vendit dhe atyre të reparteve si KFB dhe KM për ndjekjen, vlerësimin dhe certifikimin për arsimimin që ushtaraku ka kryer.
Vetëm gjatë vitit 2007 kaluan nëpër kurse arsimore kualifikuese brenda vendit 1849 ushtarakë, pra afërsisht 20% e personelit buxhetor. Nga këta rreth 1200 ishin nënoficerë dhe ushtarë profesionist. Arsimimi i oficerëve synon të përgatisë oficerë të përzgjedhur të karrierës, të aftë për të kryer detyra në pozicionet kyçe të komandim-kontrollit të njësive kryesore të FA, në shtabet e komponentëve të forcave, në Shtabin e Bashkuar, në shtabet e NATO-s apo Shtabet ndërkombëtare. Ato përfshijnë një vizion të ri bashkëkohor, duke i bërë ata të aftë të integrohen denjësisht në shtabet e NATO. Të gjitha modulet mësimore të kurseve të Akademisë së Mbrojtjes që u shërbejnë çështjeve të Integrimit dhe të Operacioneve të Mbështetjes së Paqes do të bëhen në gjuhën operacionale angleze. Fushat kryesore të zhvillimit të programeve arsimore janë: Politika dhe marrëdhëniet kombëtare dhe ndërkombëtare, ekonomia dhe organizmat përkatëse, mbrojtja dhe siguria, e drejta dhe organizimi ushtarak brenda dhe jashtë vendit tonë, planifikimi dhe zbatimi i Operacioneve në nivel operativ dhe strategjik (operacione “Joint ”) si dhe menaxhimi i burimeve të Mbrojtjes (metodologjia e planifikimit dhe ekzekutimit).
Menaxhimi i krizave
Nëpërmjet Akademisë së Mbrojtjes do të ndiqen module të tilla kursi që me përfundimin e tyre të sigurohet dhënia e “Master-it” dhe të gradës “Doktor” në fushën e sigurisë e mbrojtjes për ushtarakët dhe civilët. Kjo akademi në interes të procesit mësimor do të bashkëpunojë ngushtë me Universitetet e vendit, si dhe me institute dhe Akademi të vendeve të NATO. Jo më pak se 30% e programeve të kurseve do të zhvillohen në gjuhën angleze, kryesisht modulet e operacioneve ndërkombëtare. Përveç kurseve institucionalë të arsimimit për zhvillimin e karrierës ushtarake të oficerëve, KDS sipas nevojave të Forcave të Armatosura do të përgatisë programe dhe do të organizojë kurse e seminare të tjera. Në këto kurse mundësohet pjesëmarrja për trajnimin e një kontingjenti të caktuar civil nga organizatat qeveritare dhe joqeveritare, që janë në konsideratë për të shërbyer në misionet e Mbështetjes së Paqes. Arsimimi dhe trajnimi i nënoficerit synon në përgatitjen, aftësimin dhe konsolidimin e mëtejshëm profesional të tyre dhe krijimin e hierarkisë së nënoficerëve (si e oficerëve) si një kontingjent i rëndësishëm që ndikon dukshëm në rritjen e nivelit operacional të stërvitjes në FA. Programi i arsimimit synon përgatitjen e tyre në rolin e drejtuesit, përfshirjen e elementëve formues të personalitetit dhe aftësive profesionale e intelektuale. Procesi i arsimimit në Akademinë e Nënoficerëve zhvillohet i ndërthurur me Shkollën e Trupës dhe njësitë e repartet dhe në përputhje me kërkesat e përgjegjësitë e strukturave të caktuara të Forcave të Armatosura në operacione.
Në të gjitha institucionet arsimore e stërvitore të FA të RSH hapen kurse të veçanta për arsimimin dhe kualifikimin e civilëve që punojnë në administratën e mbrojtjes, sipas funksioneve dhe pozicionit të tyre në hierarkinë zyrtare. Personeli civil mund të ndjekë module të caktuara për marrjen e krediteve të mjaftueshme sipas ligjit për marrjen e gradës “Master” në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë. Për personelin e Forcave të Armatosura (përfshi dhe personelin civil) mundësohen këto kurse falas me certifikim, pa dallim grade apo detyre: niveli i I-rë, i II-të dhe i III-të i gjuhës angleze (certifikim me STANAG-6001). Kurs për njohjen e kompjuterit (programet Windows, P/Point, Exel, Acces.)
Leje për drejtim automjeti, (certifikatë klasi A, B dhe C)
Kurs për leje përdorimi Lëndësh Eksplozive (certifikim)
Leje përdorimi për mjete të rënda si traktorist, buldozerist, ekskavatorist, vinçier, etj (certifikim). Kurs për ndihmës/kuzhinier dhe kuzhinier, kurs për automekanik (auto-elektro), për elektricist, marangoz, teknik telefonash, saldator, etj.. Kurs për polumbarë, për operator të shërbimit SAR
Kurset dhe kualifikimet ushtarake jashtë shtetit
Shkollat dhe kurset e trajnimit në vendet partnere, zhvillohen mbi bazën e planit të bashkëpunimit që kanë FA me këto vende, në përputhje me Politikën e Arsimimit, nevojave të FA, urdhrave dhe udhëzimeve të Ministrit të Mbrojtjes dhe Shefit të Shtabit të Përgjithshëm. Në bazë të këtyre Komandat e Forcave dhe Institucionet Arsimore planifikojnë personel për kualifikime dhe specializime të veçanta jashtë vendit, të cilat certifikohen dhe njihen sipas legjislacionit në fuqi. Në sistemin e Shkollave dhe Kurseve të NATO-s planifikohet dhe dërgohet personel ushtarak i perspektivës dhe i certifikuar në gjuhën angleze, me qëllim që ky kontingjent të jetë i gatshëm për të shërbyer në strukturat e saj. Shtabi i Përgjithshëm synon që oficerët dhe nënoficerët që kanë studiuar jashtë shtetit të shërbejnë në institucionet arsimore, me qëllim që të reflektohet dhe koordinohet eksperienca dhe përvoja e fituar si dhe të përgatitet personeli i gradave dhe specialiteteve të ndryshme, të gatshëm për plotësimin e pozicioneve që do të na ofrohen nga NATO. Aktualisht Forcat e Armatosura arsimojnë në vit në SHBA 48 persona (ushtarake dhe civile), Gjermani 17 persona, Turqi 12 persona, Kanada 10 persona, Rumani 6 perona, Bullgari 5 persona, Greqi 5 persona, Itali 5 persona, dhe shtete të tjera 14 persona. Ne kurse afatshkurtra në shkollat PfP të NATO-s, Forcat e Armatosura arsimojnë në vit 32 persona të tjerë.
Kurset e gjuhëve të huaja
Mbështetur në Politikën e Arsimimit për Programin e Gjuhës së Huaj, trajnimi i personelit të FA në gjuhën angleze bëhet sipas kërkesave të NATO-s. Qendra e Gjuhëve të Huaja tashmë është e konsoliduar si struktura kryesore për arsimimin dhe testimin e personelit të Forcave të Armatosura në Gjuhën e Huaj. Në Qendrën Gjuhëve të Huaja, zhvillohen kurset e nivelit të dytë, të ndërmjetëm dhe të tretë me një tendencë në rritje për nivelet e larta nga viti në vit. Gjatë vitit 2008 e në vazhdim do të zhvillohen kurse afatshkurtra për Terminologjinë Operacionale sipas misionit, për trajnimin e personelit që planëzohet të dërgohet në operacione jashtë vendit. Gjuha angleze do të jetë gjuhë e parë e detyruar, ndërsa gjuhët frëngjisht, gjermanisht, italisht, turqisht dhe greqisht si gjuhë të dyta alternative për të mbështetur kualifikimet e programet e ofruara nga vendet e NATO si dhe ato partnere. Sot në radhët e Forcave të Armatosura janë 1386 persona që zotërojnë gjuhën angleze mirë dhe shume mirë. Vetëm gjatë vitit 2007 kaluan nëpër kurse të gjuhës angleze në Qendrën e Gjuhëve të Huaja me periudhë mbi 3 muaj me shkëputje nga puna 268 persona, 174 të tjerë kanë ndjekur kurse të gjuhës gjermane, italiane, turke dhe greke. Aktualisht në repartet e tona funksionojnë edhe 6 kabinete-laboratorë të gjuhës angleze të shpërndara sipas vendndodhjes se tyre. Për vitin 2008 Forcat e Armatosura kanë planizuar për mësimin dhe perfeksionimin e gjuhës angleze me shkëputje nga puna rreth 230 persona brenda vendit dhe 34 persona jashtë vendit. Po të llogarisim dhe gjuhët e tjera dërgohen afërsisht 450 persona në vit vetëm për mësimin e gjuhëve të huaja.
E ardhmja e Arsimimit në Forcat e Armatosura
Në Forcat e Armatosura vazhdimisht rivlerësohen dhe përpunohen konceptet doktrinore dhe përcaktohen standardet kombëtare, nëpërmjet ripunimit dhe hartimit të Doktrinës së Përbashkët (DPU-10), Doktrinën së Stërvitjes (MP-3-4) dhe manualeve të tjera të njëvleftshme dhe ndërvepruese me ato të NATO. Realizimi i këtyre objektivave kërkon një personel të mirë arsimuar dhe të përgatitur, të motivuar dhe me nivelin e duhur kulturor. Për këtë Shtabi i Përgjithshëm i FA dhe Komandat e Forcave, një vëmendje të veçantë i kanë kushtuar modernizimit të sistemit arsimor ushtarak, përmirësimit në vijimësi të strukturës së planeve mësimore, programeve mësimore si dhe përmirësimit në tërësi të institucioneve arsimore si: Akademinë e Mbrojtjes, Universitetin Ushtarak “Skënderbe”, Akademinë e Nënoficerëve, Shkollën e Trupës dhe të Kurseve të tjera që zhvillohen në përputhje me standardet e Forcave të Armatosura të njëvleftshme me kërkesat e NATO-s.
*Shefi i Sektorit të Arsimimit në Drejtorinë e Personelit-Organizimit në Shtabin e Përgjithshëm të Forcave të Armatosura
8 Shkurt 2008