Azia Qendrore aty ku piketakohen shume pushtete

Fuqite me te medha boterore jane duke u perpjekur qe te fitojne sa me shume akses ne vendet e Azise Qendrore te cilat jane rrugekalimi te rendesishme per furnizimet e luftes ne Afganistan dhe mund te shnderrohen edhe ne mundesi reale per te shmangur vartesine e europianeve nga gazi rus. Por pavaresisht ketij interesi vendet e ketij rajoni ende nuk kane dale me nje vizion te tyrin per te ardhmen e perbashket.

Politikani me fytyre te rrumbullaket dhe emer shume te veshtire per tu shqiptuar eshte biri me i lavdishem i vendit te tij i Azise Qendrore dhe ndoshta i tere botes. Te pakten keshtu shkruhet ne librin e publikuar ne muajin maj te titulluar Nipi permbush endrren e gjyshit. Ne kete veper qe eshte shperndare ne te gjithe vendin ne shkolla dhe qendra pune e prodhimi Gurbanguly Berdymukhammedov 53 vjec Presidenti i Turkmenistanit qe nga dhjetori i vitit 2006 pershkruhet si me poshte Autoriteti i tij vjen nga vete Zoti. Per te asnje problem nuk eshte i pazgjidhshem. Ai nuk eshte vetem mjeku qe kuron semundjen por nje person i jashtezakonshem shume i fuqishem qe merr pergjegjesi per fatin e popullit te tij. Ai eshte nje kombinim unik dhe i persosur. Sukseset e njepasnjeshme te lidershipit te Presidentit tone te nderuar e kane sjelle vemendjen e gjithe botes te ne.

Kryeqyteti i vendit quhet Ashgabat ose Qyteti i Dashurise. Por ne fakt ne te nuk ka asgje te dashur apo te kendshme. Godinat pallatet apartamentet e banimit te gjitha jane pa shije dhe gusto. Edhe Parlamenti i bardhe dhe monumentet nuk te lene ndonje mbrese. Ne kryeqytetin e Turkmenistanit kombinohen arkitektura e stermadhe dhe gri e periudhes sovjetike me stilin e qiellgervishtesve perendimore te perdorur ne ndertimet e fundit. Eumlshte nje kryeqytet qe shpesh te jep pershtypjen e nje Disneylandi Stalinist qe drejtohet nga nje President-Zot i pagabueshem. Berdymukhammedov mund te konsiderohet si nje permiresim i paraardhesit te tij. Ai me te ardhur ne pushtet e uli pak kultin e personalitetit te Presidentit Saparmurat Niyazov qe ishte edhe Presidenti i pare i vendit nje sundimtar i epokes sovjetike i cili e therriste veten Turkmenbashi ose Babai i gjithe Turkmeneve. Edhe sot ne te gjithe vendin ka dhjetera monumente qe e perkujtojne kultin e tij. Kur ai ishte ne detyre qytetaret e vendit nuk mund te merrnin asnje patente makine pa thene me pare permendesh ndonje nga theniet e tij monumentale. Presidenti aktual ka nje profil me te ulet se paraardhesi i tij dhe kjo duket nga numri me i vogel i posterave qe jane perhapur neper qytete.

Turkmenistani eshte ne gjysmen e poshtme te Indeksit te Zhvillimit te Kombeve te Bashkuara dhe ne listen me 183 vende renditet ne vendin e 171 per nga performanca e keqe ne te gjitha drejtimet kryesisht ne mireqenien e njerezve. Eumlshte ironike qe Presidenti i vendit nje dentist me profesion dhe ish-minister i Shendetesise drejton nje vend qe ka nje sistem te kujdesit shendetesor shume te keq thuajse inekzistent. Jo me kot ky vend konsiderohet i pazhvilluar dhe problematik pervecse diktatorial. Por te gjithe ata qe mendojne se ky vend qe ka nje siperfaqe tri here me te madhe se te Gjermanise me nje popullsi prej 5 milione banoresh eshte nje vend i parendesishem dhe i parenshem ne sy gabohet. Mbreteria e cuditshme e Presidentit po aq te cuditshem e te dashuruar me veten noton ne nje mase te stermadhe gazi natyror. Sipas vleresimeve Turkmenistani mban nen vete rezervat e katerta per nga permasa ne shkalle boterore te gazit natyror dhe eshte nje nga eksportuesit me te medhenj te tij ne rang planetar. Turkmenistani kombi me pak i populluar nder 5 kombet qe ndodhen mes Detit Kaspik dhe maleve Pamir eshte nje shembull perfekt i luajtjes se Azise se nje roli kyc ne politiken nderkombetare. Me gazsjellesit e rinj te planifikuar per Turkmenistanin Kazakistanin dhe Uzbekistanin rajoni do te shnderrohet ne nje pike shume kritike te furnizimit me energji per Europen por edhe per Kinen dhe Indine. Perendimi eshte gjithashtu i vendosur per te ndaluar rrugetimin e droges ne Europe permes Kirgistanit dhe Taxhikistanit si dhe ti jape fund vales se terrorizmit islamik qe vjen nga Azia Qendrore. Ne nje version modern te Lojes se Madhe te shekullit te 19-te sot fuqite e medha jane duke konkurruar per interesa strategjike dhe ushtarake si dhe baza ushtarake pergjate rruges se mendafshit.

Pavaresisht mungeses se bashkimit dhe unitetit mes pushtetareve te 5 vendeve te Azise Qendrore firmat e tyre te qeverisjes jane shume te ngjashme. Ata besojne se e vetmja menyre per te qendruar ne pushtet eshte qe te qeverisin me nje grusht te hekurt. Kjo shpjegon edhe kultin e jashtezakonshem dhe te cuditshem te personalitetit qe kane ushqyer per vite me radhe lideret e ketyre vendeve.

Republika Popullore e Kines ka arritur nje marreveshje me Turkmenistanin sipas se ciles ky vend do te furnizoje Pekinin me 40 miliarde metra kub gaz ne nje periudhe 4-vjecare. Disa jave me pare eshte nenshkruar nje deklarate per ndertimin e nje gazsjellesi te perbashket permes Afganistanit Pakistanit dhe Indise edhe pse plani vazhdon qe te mbetet nje utopi derisa situata mes vendeve te qetesohet. Muajt e ardhshem pritet edhe fillimi i zbatimit te ndertimit te gazsjellesit Nabuco. Konsorciumi qe qendron pas ketij projekti qe do te furnizoje me gaz natyror Gjermanine dhe vende te tjera perfshin kompanine gjermane RWE qe ka 165 te aksioneve dhe ka nder konsulentet e saj ish-ministrin e Jashtem gjerman Joshka Fisher.

Nabuco u lancua ne vitin 2002 nga nje grup partneresh europiane. Emri eshte marre nga opera e Verdit me te njejtin emer opera qe partneret e gazsjellesit e pane kur festuan takimin e tyre te pare ne Vjene. Gazsjellesi do te nise ne Erzurum te Turqise per te vazhduar ne Bullgari Rumani dhe Hungari e per te perfunduar ne Austri. Planet per gazsjelles te tjere qe do te lidhen me Nabuco-n jane ne shqyrtim. Qellimi eshte reduktimi i varesise se Europes nga gazi rus. E megjithate keto projekte gjigante kane kuptim vetem nese sasite e gazit jane te medha. Nje nga furnizuesit e medhenj eshte Azerbajxhani me nje projekt fillestar shperndarjeje prej 8 miliarde metra kub ndersa Turkmenistani do te shperndaje 10 miliarde metra kub. Po a eshte ne gjendje Turkmenistani ta shperndaje nje sasi te tille dhe me cfare cmimi Qe prej muajsh nje loje pokeri me gazsjelles eshte luajtur ne skenen nderkombetare nje loje qe ka shkaktuar nje nervozitet gjithnje e me ne rritje mes perendimoreve. Por lojtari kryesor eshte Berdymukhammedov.

Ne takimin e shtatorit ne Stamboll te vendeve turkfolese ai e beri edhe njehere te qarte se ishte shume i interesuar per projektin. Theksoi se vendi i tij do te prodhonte gaz mjaftueshem per te furnizuar Kinen dhe Europen Perendimore. Por ende asgje nuk eshte nenshkruar dhe kjo do te thote se nuk mund te perjashtohet fakti se Presidenti mund tia jape gazin atij qe do ti ofroje me shume para cka do te thoshte se ne nje rast te tille Nabuco mund te mbetej thate e te shnderrohej ne nje sipermarrje te deshtuar. Perendimi ka edhe shqetesime te tjera. Uashingtoni e perdor aeroportin e Manas si nje pike per te furnizuar me trupa dhe pajisje forcat ne Afganistan. Cdo muaj rreth 55 mije ushtare amerikane kalojne aty dhe Uashingtoni i paguan qeverise se Kirgistanit 60 milione dollare ne vit per kete sherbim. Por ne kete aeroport syri te sheh edhe ruse ushtarake qe jane drejtuar per ne Taxhikistan qe do te thote se dy fuqite e medha takohen ne Kirgistan. Te dyja kane aty baza ushtarake amerikanet ne Bishjk dhe ruset aty afer. Moska ka 6000 ushtare te vendosur ne nje baze ne Taxhikistan. Qekur Uashingtoni deklaroi se do Afganistani do te ishte teater i madh ne luften e tij kunder terrorizmit zyrtar ushtarak dhe te sherbimeve sekrete te fuqive kyce boterore kane zbritur ne Azine Qendrore. Nderkaq shume vende kane nisur qe te mendojne se cfare do te ndodhe pas terheqjes se NATO-se nga Afganistani Ruset po perpiqen qe te fitojne serish pozicione te fuqishme ne Azine Qendrore dhe po ashtu edhe turqit iranianet dhe indianet e kinezet. Vemendje te vecante i kane kushtuar Taxhikistanit fqinjit te Afganistanit. Vendi me i vogel i Azise Qendrore ka nje popullsi prej 7 milione banoresh qe flet nje gjuhe te ngjashme me persishten. Ata qeverisen nga nje autokrat 58-vjecari Emomali Rakhmon qe ka qene dikur elektricist dhe me pas drejtor ferme. Ai ne fakt eshte mjeshter i lojerave politike. Per shume kohe ishte prane ruseve dhe me pas duke e irrituar Mosken vendosi qe te ndryshoje drejtim dhe te krijoje lidhje te forta me Perendimin pjeserisht per arsye financiare. Por lojtaret me te fuqishem ne kete vend jane Irani dhe Kina dhe qe prej vitesh ata jane duke bere plane. Presidenti iranian Ahmadinexhad ben udhetime te shpeshta ne kete vend ne kerkim te aleateve te rinj. Dhe keta aleate i ka gjetur ne Azine Qendrore ku eshte aktualisht duke organizuar nje bashkim te vendeve qe flasin persisht. Ne Taxhikistan ka shume kompani ne te cilat iranianet bashkepunojne me vendasit projekte te medha mes te cilave edhe ato hekurudhore. Edhe kinezet po investojne shume ne ura dhe rruge. Madje Kina mund te dale edhe fituesja e madhe e kesaj loje te gjate fuqish dhe nervash. Ata jane te lidhur me interesa me te gjithe lideret e rajonit dhe per kete ka bere nje aleance te quajtur Organizata e Shangait per bashkepunim e cila ka potencialin qe te behet shume e fuqishme. Ajo u themelua ne Shangai ne vitin 2001 dhe perfshin Kinen Rusine dhe te gjitha vendet e Azise Qendrore dhe nje sere vendesh te tjera te rajonit ne rolin e vezhguesit. Kina duket se eshte vendi i vetem qe ka nje vizion per Azine Qendrore. Ajo ka vizionin e nje rruge te re te mendafshit te perbere me gazsjelles autostrada. Por shume gjera varen edhe nga lufta ne Afganistan vecanerisht efikasiteti i tregtise mes Lindjes dhe Perendimit.