Bajden e di mire...
Nenkryetari i ShBA-ve, Joseph Biden, nuk erdhi ne Kosove per t'ia mbajtur nje fjalim Kuvendit te Kosoves. Nuk besoj ai ta kete ndjere nevojen e tifozerise se deputeteve kosovare qe duartrokasin deri ne delir si ndonjefare sekti primitiv. Nuk besoj as ta kete marre malli per Manastirin e Decanit apo te kete ardhur per t'i ngushelluar ushtaret amerikane per jeten e rende qe bejne ne kampin Bondsteel. Duket qe potencialin shperthyes ne Ballkan me mire e dine ShBA-te sesa BE-ja. ShBA-te e dine me mire se BE-ja padrejtesine inherente ne marreveshjet qe e qetesuan Ballkanin. Nenkryetari Biden sigurisht qe kembengul ne Marreveshjen e Daytonit dhe ne Planin e Ahtisaarit, por ai eshte me i vetedijshem se koleget e tij evropiane per paqendrueshmerine e ketyre. Ato ishin kompromise joparimore qe e bene Serbine faktor ne Bosnje dhe ne Kosove. Marreveshja e Daytonit dhe Plani i Ahtisaarit jane platforma qe shpien tek nxjerrja jashte e Bosnjes dhe Kosoves nga Serbia, duke ia mundesuar asaj qe te hyje brenda tyre.
Bosnja dhe Kosova gjithsesi kane ngecur. Ne Bosnje, suksesi quhet status quo. Nese s'behet me keq, mire eshte. Reformat centralizuese nuk u permbushen dhe ndarja e brendshme eshte me e thelle se kurre. Elitat politike jane te korruptuara kurse kriza financiare pritet ta godase ekonomine edhe ashtu shume te brishte. Ne Kosove vazhdon marketingu me njohjet e reja te ishujve te ndryshem, qe duke na njohur po i njohim. Teresia territoriale nuk ekziston, sovraniteti ekziston por eshte ne duar te Pieter Feithit dhe ca te tjereve, nderkaq zhvillimi ekonomik... as ai nuk ekziston. Sa i perket vleresimit te rrezikut, Joseph Biden nuk ndodhet para politikaneve e diplomateve evropiane per shkak se ai vete eshte me i mencur se ata, ose per arsye te keshilltareve me te zote te tij. Ka nje shkak me te thelle per kete. Fjala kryesore e politikes amerikane (qysh nga themelimi dhe tradicionalisht) eshte 'liberty', pra liria; nderkaq, fjala kryesore e politikes evropiane (jotradicionalisht dhe aq me pak prej themelimit) eshte 'peace', 'paix', 'frieden', 'pace', pra paqja. Vetem prej gjysmes se dyte te shekullit te kaluar e kendej 'paqja' eshte fjala qendrore e politikes evropiane. E kuptueshme: duke qene e derrmuar nga dy lufterat boterore qe u zhvilluan ne truallin e saj, Evropa ishte tronditur nga thirrjet per liri dhe vetem paqja i interesonte. Gjendjen ne Bosnje dhe Kosove sot ajo nuk i sheh si gjendje ku mungojne liria, demokracia dhe progresi ekonomik, por, para se gjithash, si vende ku megjithate kemi paqe. Mirepo, Joseph Biden e di mire qe perkunder tragjedive nga e kaluara, njerezit dhe historia e bejne njera-tjetren jo aq nga dashuria per paqen sa nga urrejtja per padrejtesine. Sidoqofte, politika amerikane dhe evropiane puqen nga ana tjeter: qe te dyja e duan stabilitetin i cili, mbi te gjitha, si paradigme teorike dhe konfirmim praktik, siguron depertueshmerine e lemueshme per kapitalin (e atyre qe e kane ate).
Nuk eshte e veshtire ta parashikojme se cfare i kane thene nenkryetarit amerikan Biden Fatmir Sejdiu e Hashim Thaci. Nuk eshte e veshtire ta parashikojme as cfare nuk i kane thene atij. Porse kjo e dyta duhet permendur meqe eshte pakrahasimisht me e rendesishme. Sigurisht qe nuk i kane thene se e kane ndermend qe deri ne nje date te caktuar t'ua ndertojne fshatareve ujesjellesin e tyre ne Suhodoll, t'i kemi pikat doganore ne veri, t'i marrin ato 450 milione euro te privatizimit, t'i shperbejne strukturat paralele te Serbise, ta revitalizojne Trepcen, ta bejne FSK-ne ushtri, etj. etj. dhe per te gjitha keto te kerkojne ndihmen amerikane. Nuk ma merr mendja se ia kane thene keto. Me pare, ata jane shtirur si burreshtetas ne filma epike qe s'flasin per gjera konkrete por per ceshtje te pergjithshme madhore, natyrisht, ne pauze te batutave qe s'dihet aty per aty nese njemend ishin lucide, meqe qeshja pasuese ishte e obligueshme. Pershtypja qe fiton Joseph Biden dhe stafi i tij nga takimet me politikanet e Kosoves, por edhe nga qytetaret qe e prisnin rrugeve eskorten e tij, eshte se sadokudo kemi te bejme me nje popull te kenaqur, me nje popull te lumtur me gjendjen e vet. Ne anen tjeter, politikanet serbe ne Beograd dhe ne Manastirin e Decanit sigurisht qe i jane ankuar dhe kane vajtuar per gjendjen e serbeve, duke fajesuar shqiptaret. Pra, Biden dhe te tjeret me te, i kane degjuar ankesat e Serbise dhe kenaqesine e Kosoves. Politikanet boterore (e ketu Biden nuk mund te perbeje perjashtim) e gjejne njefare mesatare - dikush me lart, dikush me poshte, por atypari diku. Nxjerrja e nje mesatareje te perafert eshte e pashmangshme sepse kete e imponon vete paradigma e stabilitetit, e cila balancon kerkesat e paleve dhe qendrimet e tyre. Ne fakt, te dyja palet me kete rast po genjenin: Beogradi kur pershkruan rrejshem veshtiresite dhe rrezikun ne te cilen ndodhen serbet, por edhe Prishtina kur i portretizon me ngjyre roze te arriturat e Kosoves se pavarur. Dhe, kjo pa dyshim se eshte dyfish keq per Kosoven. A nuk ishte indikative shprehja e njelloj mirekuptimi te Bidenit, qysh para se ai te arrinte ne Kosove, per mosnjohjen e pavaresise se Kosoves nga Serbia edhe per nje kohe? Kjo do te thote qe Serbia ka arritur ta shese edhe te ShBA-te njohjen e Kosoves si destabilizuese per veten e saj. Qeveria e Serbise e paraqet popullin serb si shume radikal, si dic qe do te shperthente po te njihej pavaresia e Kosoves nga Serbia kur, ne fakt, e kunderta e kesaj eshte e vertete: si perhere, vete Qeveria e Serbise eshte segmenti me ekstrem i popullit dhe shoqerise serbe. Nga mireseardhja kosovare per nenkryetarin amerikan Joseph Biden, me kenge e me valle jashte Kuvendit e me duartrokitje shurdhuese brenda tij, pa plane e kerkesa konkrete per te, gjithsesi nuk do te perfitojme.
Bosnja dhe Kosova gjithsesi kane ngecur. Ne Bosnje, suksesi quhet status quo. Nese s'behet me keq, mire eshte. Reformat centralizuese nuk u permbushen dhe ndarja e brendshme eshte me e thelle se kurre. Elitat politike jane te korruptuara kurse kriza financiare pritet ta godase ekonomine edhe ashtu shume te brishte. Ne Kosove vazhdon marketingu me njohjet e reja te ishujve te ndryshem, qe duke na njohur po i njohim. Teresia territoriale nuk ekziston, sovraniteti ekziston por eshte ne duar te Pieter Feithit dhe ca te tjereve, nderkaq zhvillimi ekonomik... as ai nuk ekziston. Sa i perket vleresimit te rrezikut, Joseph Biden nuk ndodhet para politikaneve e diplomateve evropiane per shkak se ai vete eshte me i mencur se ata, ose per arsye te keshilltareve me te zote te tij. Ka nje shkak me te thelle per kete. Fjala kryesore e politikes amerikane (qysh nga themelimi dhe tradicionalisht) eshte 'liberty', pra liria; nderkaq, fjala kryesore e politikes evropiane (jotradicionalisht dhe aq me pak prej themelimit) eshte 'peace', 'paix', 'frieden', 'pace', pra paqja. Vetem prej gjysmes se dyte te shekullit te kaluar e kendej 'paqja' eshte fjala qendrore e politikes evropiane. E kuptueshme: duke qene e derrmuar nga dy lufterat boterore qe u zhvilluan ne truallin e saj, Evropa ishte tronditur nga thirrjet per liri dhe vetem paqja i interesonte. Gjendjen ne Bosnje dhe Kosove sot ajo nuk i sheh si gjendje ku mungojne liria, demokracia dhe progresi ekonomik, por, para se gjithash, si vende ku megjithate kemi paqe. Mirepo, Joseph Biden e di mire qe perkunder tragjedive nga e kaluara, njerezit dhe historia e bejne njera-tjetren jo aq nga dashuria per paqen sa nga urrejtja per padrejtesine. Sidoqofte, politika amerikane dhe evropiane puqen nga ana tjeter: qe te dyja e duan stabilitetin i cili, mbi te gjitha, si paradigme teorike dhe konfirmim praktik, siguron depertueshmerine e lemueshme per kapitalin (e atyre qe e kane ate).
Nuk eshte e veshtire ta parashikojme se cfare i kane thene nenkryetarit amerikan Biden Fatmir Sejdiu e Hashim Thaci. Nuk eshte e veshtire ta parashikojme as cfare nuk i kane thene atij. Porse kjo e dyta duhet permendur meqe eshte pakrahasimisht me e rendesishme. Sigurisht qe nuk i kane thene se e kane ndermend qe deri ne nje date te caktuar t'ua ndertojne fshatareve ujesjellesin e tyre ne Suhodoll, t'i kemi pikat doganore ne veri, t'i marrin ato 450 milione euro te privatizimit, t'i shperbejne strukturat paralele te Serbise, ta revitalizojne Trepcen, ta bejne FSK-ne ushtri, etj. etj. dhe per te gjitha keto te kerkojne ndihmen amerikane. Nuk ma merr mendja se ia kane thene keto. Me pare, ata jane shtirur si burreshtetas ne filma epike qe s'flasin per gjera konkrete por per ceshtje te pergjithshme madhore, natyrisht, ne pauze te batutave qe s'dihet aty per aty nese njemend ishin lucide, meqe qeshja pasuese ishte e obligueshme. Pershtypja qe fiton Joseph Biden dhe stafi i tij nga takimet me politikanet e Kosoves, por edhe nga qytetaret qe e prisnin rrugeve eskorten e tij, eshte se sadokudo kemi te bejme me nje popull te kenaqur, me nje popull te lumtur me gjendjen e vet. Ne anen tjeter, politikanet serbe ne Beograd dhe ne Manastirin e Decanit sigurisht qe i jane ankuar dhe kane vajtuar per gjendjen e serbeve, duke fajesuar shqiptaret. Pra, Biden dhe te tjeret me te, i kane degjuar ankesat e Serbise dhe kenaqesine e Kosoves. Politikanet boterore (e ketu Biden nuk mund te perbeje perjashtim) e gjejne njefare mesatare - dikush me lart, dikush me poshte, por atypari diku. Nxjerrja e nje mesatareje te perafert eshte e pashmangshme sepse kete e imponon vete paradigma e stabilitetit, e cila balancon kerkesat e paleve dhe qendrimet e tyre. Ne fakt, te dyja palet me kete rast po genjenin: Beogradi kur pershkruan rrejshem veshtiresite dhe rrezikun ne te cilen ndodhen serbet, por edhe Prishtina kur i portretizon me ngjyre roze te arriturat e Kosoves se pavarur. Dhe, kjo pa dyshim se eshte dyfish keq per Kosoven. A nuk ishte indikative shprehja e njelloj mirekuptimi te Bidenit, qysh para se ai te arrinte ne Kosove, per mosnjohjen e pavaresise se Kosoves nga Serbia edhe per nje kohe? Kjo do te thote qe Serbia ka arritur ta shese edhe te ShBA-te njohjen e Kosoves si destabilizuese per veten e saj. Qeveria e Serbise e paraqet popullin serb si shume radikal, si dic qe do te shperthente po te njihej pavaresia e Kosoves nga Serbia kur, ne fakt, e kunderta e kesaj eshte e vertete: si perhere, vete Qeveria e Serbise eshte segmenti me ekstrem i popullit dhe shoqerise serbe. Nga mireseardhja kosovare per nenkryetarin amerikan Joseph Biden, me kenge e me valle jashte Kuvendit e me duartrokitje shurdhuese brenda tij, pa plane e kerkesa konkrete per te, gjithsesi nuk do te perfitojme.