Bamir Topi: Edi Rama, qaraman

INTERVISTA/ Presidenti i Republikes, flet per zhvillimet politike ne vend dhe kritikon qendrimin e PS dhe kreut te saj per zgjedhjet dhe bojkotin ende pa afat permbylljeje. Kujton faktin se ligji elektoral u pergatit dhe miratua nga dy forcat kryesore politike ndaj s'ka vend per qaramane
Zoti President, kur flet sovrani te gjithe heshtin, por ne kemi pare qe nje pjese e mire e sovranit nuk heshti dhe doli per te protestuar per voten e lire. Mendoni qe ka dicka qe nuk shkoi mire, bazuar dhe ne vleresimet e nderkombetareve?
Une respektoj vullnetin politik te partive, per ta pranuar, per ta kontestuar, kjo eshte ceshtje e tyre, ndersa Presidenti i Republikes i ka referencat institucionale.
Si i vleresoni protestat e opozites, i bejne ato mire apo keq demokracise ne vend dhe situates ne pergjithesi?
Flas ne aspektin parimor. Padyshim, eshte e drejta e cdo partie politike, e simpatizanteve te saj, e sindikatave, e grupimeve te ndryshme shoqerore. Per t'iu rikthyer retrospektives apo eksperiences personale, edhe une kam protestuar kur kam qene i inkuadruar ne partite politike dhe nuk do te kishte guximin askush te thonte te kunderten, pra cdo njeri eshte i lire te protestoje. Ka protesta individuale, ka ne formen e grupimeve politike, te grupimeve shoqerore dhe eshte nje nga standardet e arrira te demokracive perendimore. Per t'u futur ne elemente specifike, natyrisht eshte ne vullnetin e partive te opozites per te protestuar per dicka qe mendojne qe duhet protestuar. Keshtu qe une nuk mund te bej rolin e analistit, apo te supervizorit apo te monitorit per te thene qe po bejne mire apo po bejne keq.
Hapja e kutive eshte nje moment sa ligjor dhe une e di qe per shkak te pozicionit ju sapo e thate, respektimin e vendimeve gjyqesore dhe si Kryetar i KLD-se ben pjese e detyrimeve tuaja institucionale dhe sigurisht nuk do te guxoja t'ju provokoja ne kete pike, por natyrisht eshte dhe nje moment politik. Mendoni se ketu mund te jete celesi i zgjidhjes te ketij bllokimi apo krize ta quajme, s'ka rendesi?
Une mendoj se pozicionin tim si President e kam mbyllur persa i perket vleresimit te zgjedhjeve. Ky eshte nje vleresim i bere dhe ju siguroj qe nuk jam konformist kur bej. Ju e dini qe ne eksperiencen time politike kam bere prononcime edhe individuale, edhe kur grupimi politik mendonte ndryshe, aq me shume sot kur kam autoritetin e plote per t'i thene gjerat ashtu sic jane. Une mendoj se vleresimin tim per zgjedhjet e kam bere me shume se nje here dhe qendroj ne ato standarde qe sapo i shpreha. Persa i perket zhvillimeve politike, menyren sesi e shikojne partite debatin politik, menyren e shprehjes se vullnetit te tyre politik, eshte nje ceshtje ekskluzive e partive politike. Ajo qe me intereson qofte si qytetar, qofte si President i Republikes eshte qe debati politik, te jete nje debat mbi bazen e nje fizionomie perendimore te realizimit te debatit dhe ka hapesire te pafund per ta realizuar debatin, per te zhvilluar betejen politike dhe pastaj per te realizuar disa gjera qe domosdoshmerish kushtetuta i ka parapare qe kerkojne te gjitha palet. Dikujt mund t'i vije keq qe une shprehem keshtu, por une flas mbi bazen e parimeve kushtetuese, flas mbi bazen e eksperiencave nderkombetare, mbi bazen e nje eksperience te gjate politike, gjithmone kerkohet te bashkepunohet. Ne nje bashkepunim politik, ka mundesi te debatohet, ka mundesi te leshohet, pra eshte ne vullnetin e partive politike. Nuk mund te jap une leksione sot nga kjo zyre. Te japesh leksione demokracie eshte shume keq, sepse cdo njeri duhet te kete vullnetin individual per t'u sjelle ne menyre demokratike, per t'u grupuar ne menyre demokratike, per te bere vendimmarrjen ne menyre demokratike.
A ju ka rene kompetenca?
Ne menyre absolute. E rendesishme eshte qe ata qe e kane pasur vullnetin per te ndertuar nje ligj elektoral, duhet te mendoheshin mire para se ta realizonin. Ne momentin qe realizohen, nuk mund te besh komente ne retrospektive, si e ke realizuar. Ka nje rregull, nuk eshte loje femijesh. Kjo eshte loja me e rendesishme qe ka te beje me demokracine e nje vendi dhe me te ardhmen e nje vendi. Njerezit nuk duhet te behen qaramane post faktum. Njerezit duhet te jene te kujdesshem. Ku dallohet nje politikan, nje intelektual nga nje njeri i zakonshem. Duhet t'i beje profilaksine gjerave. Pra futesh ne nje periudhe pergatitore, dialogu, fillon nderton mbi bazen e eksperteve edhe kur ben vendimmarrjen nuk ke pse qahesh me.
Qajne zakonisht ata qe humbin. Kritika juaj drejtohet drejt opozites.
Une jam i drejtperdrejte, jam shume i sjellshem. Nuk bej kritika. Problemi eshte ne parim, kur shkon drejt vendimmarrjeve serioze, duhet te jesh shume i kujdesshem. Nuk je ne nje tavoline bixhozi, qe e mbyll naten sonte dhe mund te kthehesh prape neser. Keto jane fatet e nje vendi. Politikani ka nje pergjegjesi absolute. Duhet te shkojne shume te pergatitur. Kemi pasur raste qe kemi ndenjur me dite dhe me net per te diskutuar nje element teknik ne negociata. Ju e dini fare mire.
Zgjedhjet e 2007-es, p.sh....
Jo vetem ato, edhe elemente te tjere. Kur negociohet politikisht, negociohet me seriozitetin me te madh. Pse? Nuk jane fate individuale. Jane fate te demokracive, te institucioneve, jane fate qe kane te bejne me perspektiven e njerezve. Kjo eshte arsyeja qe ne demokraci, fatet delegohen. Nje individ ka te drejten e votes, shkon voton, ka deleguar fatin e tij. Ti qe je interpret i fateve te tyre, ti duhet te jesh shume serioz. Pra behen mire hesapet, behen mire llogarite dhe cdo njeri paguan pikerisht ate qe ka ndertuar. Ky eshte fati i demokracise, dikush fiton, dikush humbet. Henri Kissinger e thoshte ne menyre frekuente frazen 'mos u shqetesoni, mos u lendoni, rregulli i demokracise eshte: ai qe fiton sot mund te kete shansin te shkoje ne opozite neser dhe opozita e sotme eshte pozita e se nesermes. Ky eshte rregulli i demokracise.
Megjithate opozita pikerisht ankohet se jane prishur rregullat e lojes...
Une nuk besoj qe rregullat e lojes jane ndertuar jashte vullnetit te paleve politike. Ne rast se do te isha kritik do te ishte per momentin qe; a jane pyetur te gjitha institucionet? Se kam pasur kete lendim, sepse e di fare mire. Une kam nje eksperience te gjate parlamentare. Une e njoh shume mire rregullin, rolin e jashtezakonshem te Parlamentit. Nuk eshte se une e them sot per here te pare qe Parlamenti eshte tempulli i demokracise, aty ku zhvillohet dialogu politik. Aty i kemi bere te gjitha debatet politike; i keni vene re qe njerezit qe nuk futen ne Parlament, fillojne e sfumohen. Nuk eshte nje eksperience shqiptare, eshte nje eksperience boterore. Pra konsiderohesh ne politike aktive, kur je pjese e debatit parlamentar.
Mendoni qe po e demton opoziten mungesa e saj ne Parlament?
Une edhe nje here jam i kujdesshem sepse duhet te ruaj ekuivalence te plote. Nuk kerkoj te nderhyj qofte edhe me analizen time, por apelet e mia une i kam bere shume te sinqerta, sepse te njejtin apel kam bere edhe atehere kur kam qene pjese e strukturave politike te Partise Demokratike, kur ishte jashte Parlamentit. Rikthehuni edhe dokumenteve, kam thene te njejten gje. Une jam i mendimit qe pjesemarrja ne institucione, eshte mendimi im, te jep vlere, pastaj jane taktikat politike te partive, jane kendveshtrimet e tyre ne vizionet e tyre, te cilat jane ekskluzive te partive, nuk mund marrin leksione nga Presidenti.
Zoti President, ju u takuat para disa ditesh zyrtarisht me liderin e opozites. Ne fakt njoftimi per shtyp ishte pak rreshta dhe u kuptua qe ajo qe ishte thene brenda ishte dicka me shume nga ajo qe u tha zyrtarisht. A mund te na thoni cfare u tha ne ate takim?
Elementi me i rendesishem dhe i domosdoshem per cdo zyre te institucionit shteteror eshte transparenca. Ne momentin kur eshte kerkuar takimi nga zoti Rama, i cili eshte gjithmone i mirepritura si cdo politikan tjeter ne zyren e Kreut te Shtetit, kam bere njoftimin e mediave per te qene te pranishme dhe kam pasur nje komunikim nepermjet zyres se shtypit me te gjitha mediat, per te thene edhe elementet kryesore te takimit. Zoti Rama erdhi me shqetesimin per t'i bere prezent nga afer Kreut te Shtetit te gjitha problemet qe ekzistojne ne tryezen e opozites. Persa i perket pozicionimit te shtetit ligjor, ka te beje me Prokurorine, ka te beje me gjykatat, me ato pozicione me te cilat Presidenti ka nje lidhje te natyres organike dhe ligjore. Ky ka qene takimi. Ka sjelle edhe nje dosje me te gjitha keto ceshtje, te cilat ai i ka orientuar ne institucionet e shtetit. Asgje nuk ka mister ne kete komunikim.
Zoti President, a ju ka kerkuar, apo keni kerkuar, apo keni komunikuar per te njejten situate me kreun e mazhorances?
Une kam pasur rastin, ne raste te ndryshme te takohemi, por nuk kemi diskutuar. Nuk eshte vendosur ne rendin e dites ndonje bisede specifike per kete ceshtje.
Si i keni marredheniet tuaja me Sali Berishen ne keto moment? Vazhdojne te jene vetem institucionale?
Kur jane institucionale, jane te arrira besoj, sepse ne tentojme qe marredheniet shoqerore, marredheniet qe ekzistojne ne kafene, apo neper ambiente te tjera afer partive politike, t'i bejme institucionale. Ne momentin qe themi qe jane institucionale, them qe jane te arrira.
E bej kete pyetje pasi muajt e fundit u duk sikur u kapercye nje krize institucionale me teper sesa nje krize komunikimi midis jush dhe kreut te mazhorances, kryesisht zotit Berisha, aq sa filloi te flitej me me lehtesi neper qarqet gazetareske, se ndoshta eshte kapercyer momenti i krizes se komunikimit dhe nje mandat i dyte i Bamir Topit si President tanime eshte me i mundshem?
Une nuk bej llogari te karriges. Tek une nuk mund te behen biseda te tilla. Une kam nje parim. Ne momentin qe marr nje detyre jam shume serioz per ta realizuar detyren. Dhe jam ne nje predispozicion natyral, qe gjerat te rrjedhin ne menyre natyrale, te pasforcuar, te kene fatin e tyre.
Kur thoni kete besoj qe juve do ta kryeni detyren pavaresisht nga kostot qe ato mund te krijojne rruges persa kohe qe ju besoni qe detyra eshte ne funksion te pozicionit tuaj.
A ka kosto me te madhe ne rast se ti me ndergjegje i shkon ndesh pozicionit kushtetues?
Gjate vitit te fundit, nje vit e gjysme qe nga ndryshimet e kushtetuese jo rralle u kritikuat, u sulmuat sesa u kritikuat, edhe nga perfaqesues te mazhorances, edhe nga te themi pjese e opinion berjes prane saj dhe shikoj qe kjo ka rene tani dhe kjo eshte nje gje e mire pasi ndoshta te gjithe po e kuptojne pozicionin tuaj kushtetues. Megjithate politikisht nuk mund t'i shmangemi disa gjerave zoti President. Kur une ju pyes ne raportet me mazhorancen, kam parasysh p.sh se ne Kuvendin e fundit te PD-se, t'i rikthehemi temes tuaj te preferuar 'demokracia e brendshme e partive' shumica pothuaj absolute e atyre qe, ne mos, mos i quajme mbeshtetesit tuaj kur ju keni qene ne parti, po ata qe kane qene kritike ne menyren sesi drejtohej partia, kritike ne menyren sesi duhet te qeverisej me mire. Befas u zhduken te gjithe nga Keshilli Kombetar i PD-se. Ne vend te tyre u futen te tjere... keshilltare ose te Kryeministrit ose te Jozefina Topallit. Si e gjykoni kete? Nuk eshte kjo nje menyre reagimi ndaj jush? Ndoshta jo me artikuj ne gazete denigrues por me menyra te tjera.
Se pari, per momentin qe kalojme, nuk eshte kjo tema e preferuar e imja. Pra ishte pjese e pergjigjes ndaj nje pyetje qe ju realizuat per demokracine e brendshme neper parti. Sigurisht qe nuk mund te them qe jam indiferent, por nuk eshte tema ime, sepse hapesira ku une veproj eshte ne nje terren tjeter. Njerezit zakonisht bejne karriera politike per te ardhur ne pozicione te tilla dhe duhet ta nderojme nje pozicion te tille jo per qellime karrieriste, por per qellime te mira te karrieres politike dhe t'i sherbejme ketij pozicioni sepse eshte nje pozicion qe i sherben te gjitheve. Eshte nje pozicion, i cili influencon ne menyre te ndjeshme, te drejtperdrejte ne stabilitetin e vendit. Te futem ne ceshtje te jetes politike te partive pas dy vitesh e gjysme ne sensin e pyetjes qe ju drejtoni, do te thote qe une te rikthehem edhe nje here aty ku kam qene, duke qene anetar i asaj kryesie, ne ate pozicion. Eshte nje ceshtje qe ka te beje me partite respektive politike, me jeten e tyre te brendshme. Cdo individ ka te drejten qe te futet per te bere karriere, mund te hyje ne ate ambient, mund te dale nga ai ambient. Nuk eshte nje ceshtje qe ka te beje me nje vemendje momentale timen.
Ky vend ka treguar se po nuk iu nenshtrove rregullave te dy partive te medha, po flas per aktualitetin ne vend, e ke te veshtire te besh nje karriere te larget politike. Mungesa e nje alternative te trete sipas jush apo te nje alternative tjeter perpos ketyre te dyjave qe ofrohen, eshte pasoje e mungeses se personit te duhur per ta bere kete apo te kushteve te tjera?
Presidenti Topi: Deri tani ne kemi te drejte te bejme nje fotografim te asaj qe eshte. Sec ndodh me mbrapa askush nuk e di.
Si e pritet lajmin e formimit te koalicionit PD-LSI? A kishit ndonje informacion dhe a e mbeshtetet kete, le te themi, nisme e guximshme politike per te formuar nje koalicion qe u gjykua fillimisht jo i natyrshem?
Se pari jam i parimit qe eshte ne te drejten e partive politike per te formuar koalicione. Nuk eshte nje eksperience shqiptare, sikurse mund te jete ndonje eksperience tjeter qe eshte shqiptare. Kjo eshte nje eksperience boterore. Kemi pare koalicione nga me te cuditshmet ne boten demokratike, keshtu qe e prita ne kushte shume normale dhe cka eshte rendesishme, eshte nje koalicion qe garanton stabilitetin e institucioneve dhe qeverisjen.
Si ju duket qe po punon qeveria aktuale ne drejtim te permiresimit te mireqenies se popullit, pasi ky duket qe eshte edhe, le te themi, thelbi i funksionimit te nje qeverie qe del nga zgjedhjet demokratike?
Tani keni bere nje pyetje qe duhet ta adresoni kryesisht diku tjeter. Se pari monitorimin e jetes politike dhe te qeverisjes e ben opozita...
Marre me shkurtime nga Top Channel