Banesat e palegalizuara, ne siten e verifikimit te titujve te pronesise
Denisa Xhoga
Nuk do te jete aspak e nevojshme, qe cdo tapi e dhene nga Agjencia e Legalizimit dhe Urbanizimit te Zonave Informale, t'i nenshtrohet procesit te verifikimit te titujve te pronesise nga komisioni qeveritar i tokes. Keshtu, ata persona qe e kane te legalizuar shtepine e ndertuar ne zonat informale nuk do te jene objekt i verifikimeve nga Komisioni i Tokes. "Ky eshte nje proces me vete dhe deri tani ne nuk kemi asnje dokumentacion apo ndonje urdher qe tapite qe jane dhene deri tani nga ALUIZNI, te verifikohen nga komisione te tjera", shprehen eksperte te Agjencise se Legalizimit dhe Urbanizimit. Duke sqaruar rendin e procedurave, ekspertet theksojne faktin se, Komisioni do te vertetoje vetem token bujqesore, e cila do te perdoret per procesin e kompensimit fizik te ish-pronareve. Nderkohe, do te jete Agjencia e Kthimit dhe Kompensimit te Pronave, qe do te beje verifikimin ne terren te siperfaqes se tokes dhe me pas do ta vendose ate perfundimisht ne dispozicion te kompensimit fizik. Sipas te dhenave, ne te gjithe vendin jane rreth 450 mije tituj pronesie, te cilet jane programuar te kalojne ne procesin e verifikimit. Pergatitja e bazes se te dhenave do te evidentoje te gjitha rastet perkatese te realizuara, si dhe ato problematike te shfaqura deri ne mbylljen perfundimtare te procesit te shperndarjes. Ekspertet e komisionit per verifikimin e tokave dhe ata te Ministrise se Bujqesise kane percaktuar pikat konkrete, mbi te cilat do te behet verifikimi i titujve te pronesise ne te gjitha qarqet nga komisionet e posacme. Nderkohe, Ministria e Bujqesise ka bere edhe kategorizimin e tokave, duke percaktuar dhe llogaritur sakte siperfaqet dhe shtrirjen gjeografike te tyre, procedure kjo qe eshte finalizuar me regjistrimin e tokave ne 11 qarqe te vendit, ku sasine me te madhe te tyre e ka qyteti i Korces me 10 mije ha toke. Komisioni qeveritar, i ngritur posacerisht per kete proces, ka nisur verifikimin ne terren te ketyre tokave, duke zbatuar nenet perkatese te ligjit. Pervec te tjerave, ngritja e ketij komisioni ka ndihmuar ne kontrollimin e aktiviteteve qe do te kryejne specifikisht ne terren rreth 5 mije komisionet e tjera te shperndarjes se tokes.
MBUMK, tokat bujqesore ne verifikim
Qeveria ka publikuar edhe shifrat e tokes pyjore apo livadheve, qe jane nen administrimin e pushtetit vendor. Nga ana tjeter, Ministria e Bujqesise ka paraqitur per kete proces rreth 20 mije ha toke te lire bujqesore. Kohezgjatja e verifikimeve ne terren do te kushtezoje edhe periudhen e sakte te kompensimit te nje pjese te mire te ish-pronareve.
Zgjidhja e konflikteve territoriale mes qarqeve
Komisioni qeveritar i tokes do te marre vendime per zgjidhjen e konflikteve territoriale ndermjet qarqeve, do te shqyrtoje ecurine e verifikimit nga Komisionet Vendore per zbatimin e akteve te nxjerra gjate periudhes se kryerjes se reformes se tokes nga ministri i Bujqesise. Ndersa, Komisionet Vendore do te drejtojne te gjithe veprimtarine per shqyrtimin e vlefshmerise se krijimit te titujve te pronesise mbi token bujqesore ne zonat qe ato mbulojne. Keto komisione do te kontrollojne direkt veprimet e kryera nga ish-komisionet e tokes, te te gjitha niveleve, ne procesin e ndarjes se tokes. Keto komisione vendore pritet te zgjidhin mosmarreveshjet per kufijte e tokes bujqesore si nepermjet rretheve, ashtu edhe nepermjet individeve.
Komisionet Vendore per 80 mije haktare toke
Komisionet Vendore po drejtojne te gjithe veprimtarine per shqyrtimin e vlefshmerise se krijimit te titujve te pronesise, per 80 mije ha toke. Transformimi i se drejtes se pronesise mbi token bujqesore eshte realizuar ne 98.8 perqind te siperfaqes se parashikuar per ndarje dhe jane dhene aktet e pronesise per 96.5% te siperfaqes se ndare. Ndaj dhe zbatimi i ketij ligji pritet te zgjase plot tre vjet. Ligji percakton se, fitimi i nje titulli pronesie mbi token bujqesore eshte i vlefshem, atehere kur kriteret te jene te ngjashme si ne vitin 1991, pra, ne rast se toka eshte perfituar ne baze te rregullave. Dhenia e tokes bujqesore ne pronesi realizohet dhe vertetohet me dokumentin baze unik, qe eshte akti i marrjes se tokes ne pronesi.
Titulli per familjet qe jetojne ne fshat
Familjet qe jetojne ne fshat, por qe punojne dhe shfrytezojne token qe ata e kane pasur para kolektivizimit te sistemit komunist, mund te nisin procedurat e marrjes se titullit te pronesise. Nje fakt i tille eshte percaktuar ne ligjin per "Verifikimin e titujve te pronesise". Pra, familjet qe punojne kete toke, e cila ka tapi te tjera, por jo sipas Ligjit 7501, mund ta kerkojne dokumentacionin ligjor te pronesise, sipas procedurave te percaktuara ne Ligjin nr.9235, date 29.7.2004, "Per kthimin dhe kompensimin e prones". Ne ligj thuhet gjithashtu se, nuk mund te behet kerkese per t'u pajisur me dokumentacion pronesie, kur siperfaqja e tokes se pretenduar u eshte dhene me pare ne pronesi personave te tjere, ne baze te Ligjit 7501, si dhe te Ligjit 8053 te vitit 1995.
Tokat e zena, raporti me Komisionet Vendore
Nje tjeter ceshtje qe trajtohet ne ligj eshte edhe rasti kur Komisionet Vendore gjate verifikimit te dokumentacionit verejne se, titulli i pronesise mbi token eshte leshuar ne kundershtim me dispozitat e percaktuara ne ligj. Ne kete rast, nese nuk preken interesat e ligjshme te personave te trete, atehere Komisioni Vendor i ofron mbajtjen ne pronesi te tokes bujqesore dhe ligjerimin e titullit te pronesise, por me detyrimin qe duhet ta paguaje ate sipas vleres se tregut, qe ka miratuar harta e cmimeve te Agjencise se Pronave. Ne kete rast, Komisioni Vendor merr vendim per pajisjen e tij me dokumentacion te ri ligjor. Nderkohe, nuk do te lejohet ofrimi i tokave bujqesore, te ish-Ndermarrjeve Bujqesore, te cilat perjashtohen per kalim ne pronesi nga dispozitat e ligjit te vitit 1995. Kur mbajtesi i titullit te pronesise, te krijuar ne menyre te kunderligjshme, refuzon ligjerimin e ketij titulli, pra qe te paguaje per token qe ka zene, komisioni merr vendim per pavlefshmerine e titullit te pronesise.
Legalizimet, Formulari i fundit qe duhet plotesuar
Hapi i fundit perpara se vetedeklaruesit te behen pronare te ndertimeve te tyre pa leje eshte plotesimi i formularit "Kartela e paluajtshme e legalizuar". Ky formular do te plotesohet ne bashkepunim me inspektoret e ALUIZNI-t dhe me pas firmoset nga kreu i ketij institucioni. "ALUIZNI ploteson dokumentacionin tekniko-ligjor, te nevojshem per procedurat perkatese per regjistrimin fillestar te objektit pa leje, te pajisur me leje legalizimi, si dhe regjistrin e parcelave ndertimore, sipas te dhenave ne kartelen e pasurise se paluajtshme, ne perputhje me listen e emrave te pronareve te objekteve pa leje, qe perfshihen ne zonen informale/bllokbanimin informal/ndertimet informale te vecuara, te grupuara ne baze te zones kadastrale, ku ndodhen, sipas modelit 1, qe i bashkelidhet ketij vendimi", thekson vendimi i qeverise. Referuar pikerisht ketij vendimi, procedura parashikon qe ALUIZNI te mbushe formularin me te dhenat e lejes se legalizimit te objektit pa leje; genplanin e objektit, te hartuar si harte treguese, miratuar nga Drejtoria Rajonale ALUIZNI-t; harten treguese te regjistrimit, ku percaktohen kufijte e pasurise per secilin objekt. Plotesimi i ketyre detajeve duhet te behet brenda nje afati prej 15 ditesh nga paraqitja e kerkeses, te jape informacion te plote, me te gjitha pershkrimet e nevojshme, per plotesimin e ketyre rubrikave. "Drejtoria Rajonale e ALUIZNI-t, duke shfrytezuar informacionin e regjistruar gjate etapave te meparshme te procesit te legalizimit, ben plotesimin e metejshem te bazes se te dhenave, ne format manual dhe dixhital, si dhe krijon bazen e te dhenave te pasurise, sipas treguesve te karteles se pasurise se paluajtshme dhe te regjistrit te parcelave ndertimore. Ne perfundim te plotesimit te bazes se te dhenave, Drejtoria Rajonale kryen procedurat perkatese te verifikimit te saktesise se ketyre te dhenave", thuhet ne vendimin e qeverise ne lidhje me kete ceshtje. Nga ana tjeter, Zyra e Regjistrimit te Pasurive te Paluajtshme, sipas marreveshjes se nenshkruar me ALUIZN-in, drejton, organizon dhe kontrollon regjistrimin fillestar tepasurive te paluajtshme. Gjithashtu, kjo zyre ka pergatitur dhe dokumentacionin per regjistrimin e ketyre pasurive. Per hipotekimin e banesave te ketyre zonave kerkohen gjashte dokumente. Keto dokumente jane leja e legalizimit te objektit, genplani i objektit i hartuar si harte treguese, miratuar nga Drejtoria Rajonale e ALUIZNI-t, planimetria per cdo kat, volumet e kartelave sipas percaktimeve te pikes 5.2.2 te ketij vendimi, regjistrin e parcelave ndertimore dhe HTR e perditesuar. Nderkohe, kur ndertimi posedohet nga me shume se nje person fizik ose juridik, regjistrimi kryhet ne pjese te pandara, ideale, sipas numrit te subjekteve dhe ne pjese takuese te ndara sipas marreveshjes se lire te paleve depozituar ne vetedeklarim. Objekti qe posedohet nga nje subjekt dhe ploteson kriteret e ketij ligji legalizohet dhe regjistrohet ne emer te tij/saj.
Legalizimet, gabimet e mundshme gjate procesit
Vendimi i qeverise parashikon edhe rastet e gabimeve ne kete proces dhe per kete gje, ka kerkuar nga ALUIZNI te publikoje per 15 dite rresht, ne nje vend te dukshem, ne zonen kadastrale regjistrin e parcelave ndertimore dhe harten treguese te regjistrimit (HTR), te perditesuar. Kur rezultojne pasaktesi ne harten treguese te pasurive ekzistuese, te regjistruara, ose mbivendosje me pasurite e legalizuara, ALUIZNI njofton ZVRPP-ne, e cila, ne perputhje me nenin 17 te Ligjit nr.7843, date 13.7.1994 "Per regjistrimin e pasurive te paluajtshme", te ndryshuar, ben korrigjimet e nevojshme ne HTR-ne perkatese.
Nuk do te jete aspak e nevojshme, qe cdo tapi e dhene nga Agjencia e Legalizimit dhe Urbanizimit te Zonave Informale, t'i nenshtrohet procesit te verifikimit te titujve te pronesise nga komisioni qeveritar i tokes. Keshtu, ata persona qe e kane te legalizuar shtepine e ndertuar ne zonat informale nuk do te jene objekt i verifikimeve nga Komisioni i Tokes. "Ky eshte nje proces me vete dhe deri tani ne nuk kemi asnje dokumentacion apo ndonje urdher qe tapite qe jane dhene deri tani nga ALUIZNI, te verifikohen nga komisione te tjera", shprehen eksperte te Agjencise se Legalizimit dhe Urbanizimit. Duke sqaruar rendin e procedurave, ekspertet theksojne faktin se, Komisioni do te vertetoje vetem token bujqesore, e cila do te perdoret per procesin e kompensimit fizik te ish-pronareve. Nderkohe, do te jete Agjencia e Kthimit dhe Kompensimit te Pronave, qe do te beje verifikimin ne terren te siperfaqes se tokes dhe me pas do ta vendose ate perfundimisht ne dispozicion te kompensimit fizik. Sipas te dhenave, ne te gjithe vendin jane rreth 450 mije tituj pronesie, te cilet jane programuar te kalojne ne procesin e verifikimit. Pergatitja e bazes se te dhenave do te evidentoje te gjitha rastet perkatese te realizuara, si dhe ato problematike te shfaqura deri ne mbylljen perfundimtare te procesit te shperndarjes. Ekspertet e komisionit per verifikimin e tokave dhe ata te Ministrise se Bujqesise kane percaktuar pikat konkrete, mbi te cilat do te behet verifikimi i titujve te pronesise ne te gjitha qarqet nga komisionet e posacme. Nderkohe, Ministria e Bujqesise ka bere edhe kategorizimin e tokave, duke percaktuar dhe llogaritur sakte siperfaqet dhe shtrirjen gjeografike te tyre, procedure kjo qe eshte finalizuar me regjistrimin e tokave ne 11 qarqe te vendit, ku sasine me te madhe te tyre e ka qyteti i Korces me 10 mije ha toke. Komisioni qeveritar, i ngritur posacerisht per kete proces, ka nisur verifikimin ne terren te ketyre tokave, duke zbatuar nenet perkatese te ligjit. Pervec te tjerave, ngritja e ketij komisioni ka ndihmuar ne kontrollimin e aktiviteteve qe do te kryejne specifikisht ne terren rreth 5 mije komisionet e tjera te shperndarjes se tokes.
MBUMK, tokat bujqesore ne verifikim
Qeveria ka publikuar edhe shifrat e tokes pyjore apo livadheve, qe jane nen administrimin e pushtetit vendor. Nga ana tjeter, Ministria e Bujqesise ka paraqitur per kete proces rreth 20 mije ha toke te lire bujqesore. Kohezgjatja e verifikimeve ne terren do te kushtezoje edhe periudhen e sakte te kompensimit te nje pjese te mire te ish-pronareve.
Zgjidhja e konflikteve territoriale mes qarqeve
Komisioni qeveritar i tokes do te marre vendime per zgjidhjen e konflikteve territoriale ndermjet qarqeve, do te shqyrtoje ecurine e verifikimit nga Komisionet Vendore per zbatimin e akteve te nxjerra gjate periudhes se kryerjes se reformes se tokes nga ministri i Bujqesise. Ndersa, Komisionet Vendore do te drejtojne te gjithe veprimtarine per shqyrtimin e vlefshmerise se krijimit te titujve te pronesise mbi token bujqesore ne zonat qe ato mbulojne. Keto komisione do te kontrollojne direkt veprimet e kryera nga ish-komisionet e tokes, te te gjitha niveleve, ne procesin e ndarjes se tokes. Keto komisione vendore pritet te zgjidhin mosmarreveshjet per kufijte e tokes bujqesore si nepermjet rretheve, ashtu edhe nepermjet individeve.
Komisionet Vendore per 80 mije haktare toke
Komisionet Vendore po drejtojne te gjithe veprimtarine per shqyrtimin e vlefshmerise se krijimit te titujve te pronesise, per 80 mije ha toke. Transformimi i se drejtes se pronesise mbi token bujqesore eshte realizuar ne 98.8 perqind te siperfaqes se parashikuar per ndarje dhe jane dhene aktet e pronesise per 96.5% te siperfaqes se ndare. Ndaj dhe zbatimi i ketij ligji pritet te zgjase plot tre vjet. Ligji percakton se, fitimi i nje titulli pronesie mbi token bujqesore eshte i vlefshem, atehere kur kriteret te jene te ngjashme si ne vitin 1991, pra, ne rast se toka eshte perfituar ne baze te rregullave. Dhenia e tokes bujqesore ne pronesi realizohet dhe vertetohet me dokumentin baze unik, qe eshte akti i marrjes se tokes ne pronesi.
Titulli per familjet qe jetojne ne fshat
Familjet qe jetojne ne fshat, por qe punojne dhe shfrytezojne token qe ata e kane pasur para kolektivizimit te sistemit komunist, mund te nisin procedurat e marrjes se titullit te pronesise. Nje fakt i tille eshte percaktuar ne ligjin per "Verifikimin e titujve te pronesise". Pra, familjet qe punojne kete toke, e cila ka tapi te tjera, por jo sipas Ligjit 7501, mund ta kerkojne dokumentacionin ligjor te pronesise, sipas procedurave te percaktuara ne Ligjin nr.9235, date 29.7.2004, "Per kthimin dhe kompensimin e prones". Ne ligj thuhet gjithashtu se, nuk mund te behet kerkese per t'u pajisur me dokumentacion pronesie, kur siperfaqja e tokes se pretenduar u eshte dhene me pare ne pronesi personave te tjere, ne baze te Ligjit 7501, si dhe te Ligjit 8053 te vitit 1995.
Tokat e zena, raporti me Komisionet Vendore
Nje tjeter ceshtje qe trajtohet ne ligj eshte edhe rasti kur Komisionet Vendore gjate verifikimit te dokumentacionit verejne se, titulli i pronesise mbi token eshte leshuar ne kundershtim me dispozitat e percaktuara ne ligj. Ne kete rast, nese nuk preken interesat e ligjshme te personave te trete, atehere Komisioni Vendor i ofron mbajtjen ne pronesi te tokes bujqesore dhe ligjerimin e titullit te pronesise, por me detyrimin qe duhet ta paguaje ate sipas vleres se tregut, qe ka miratuar harta e cmimeve te Agjencise se Pronave. Ne kete rast, Komisioni Vendor merr vendim per pajisjen e tij me dokumentacion te ri ligjor. Nderkohe, nuk do te lejohet ofrimi i tokave bujqesore, te ish-Ndermarrjeve Bujqesore, te cilat perjashtohen per kalim ne pronesi nga dispozitat e ligjit te vitit 1995. Kur mbajtesi i titullit te pronesise, te krijuar ne menyre te kunderligjshme, refuzon ligjerimin e ketij titulli, pra qe te paguaje per token qe ka zene, komisioni merr vendim per pavlefshmerine e titullit te pronesise.
Legalizimet, Formulari i fundit qe duhet plotesuar
Hapi i fundit perpara se vetedeklaruesit te behen pronare te ndertimeve te tyre pa leje eshte plotesimi i formularit "Kartela e paluajtshme e legalizuar". Ky formular do te plotesohet ne bashkepunim me inspektoret e ALUIZNI-t dhe me pas firmoset nga kreu i ketij institucioni. "ALUIZNI ploteson dokumentacionin tekniko-ligjor, te nevojshem per procedurat perkatese per regjistrimin fillestar te objektit pa leje, te pajisur me leje legalizimi, si dhe regjistrin e parcelave ndertimore, sipas te dhenave ne kartelen e pasurise se paluajtshme, ne perputhje me listen e emrave te pronareve te objekteve pa leje, qe perfshihen ne zonen informale/bllokbanimin informal/ndertimet informale te vecuara, te grupuara ne baze te zones kadastrale, ku ndodhen, sipas modelit 1, qe i bashkelidhet ketij vendimi", thekson vendimi i qeverise. Referuar pikerisht ketij vendimi, procedura parashikon qe ALUIZNI te mbushe formularin me te dhenat e lejes se legalizimit te objektit pa leje; genplanin e objektit, te hartuar si harte treguese, miratuar nga Drejtoria Rajonale ALUIZNI-t; harten treguese te regjistrimit, ku percaktohen kufijte e pasurise per secilin objekt. Plotesimi i ketyre detajeve duhet te behet brenda nje afati prej 15 ditesh nga paraqitja e kerkeses, te jape informacion te plote, me te gjitha pershkrimet e nevojshme, per plotesimin e ketyre rubrikave. "Drejtoria Rajonale e ALUIZNI-t, duke shfrytezuar informacionin e regjistruar gjate etapave te meparshme te procesit te legalizimit, ben plotesimin e metejshem te bazes se te dhenave, ne format manual dhe dixhital, si dhe krijon bazen e te dhenave te pasurise, sipas treguesve te karteles se pasurise se paluajtshme dhe te regjistrit te parcelave ndertimore. Ne perfundim te plotesimit te bazes se te dhenave, Drejtoria Rajonale kryen procedurat perkatese te verifikimit te saktesise se ketyre te dhenave", thuhet ne vendimin e qeverise ne lidhje me kete ceshtje. Nga ana tjeter, Zyra e Regjistrimit te Pasurive te Paluajtshme, sipas marreveshjes se nenshkruar me ALUIZN-in, drejton, organizon dhe kontrollon regjistrimin fillestar tepasurive te paluajtshme. Gjithashtu, kjo zyre ka pergatitur dhe dokumentacionin per regjistrimin e ketyre pasurive. Per hipotekimin e banesave te ketyre zonave kerkohen gjashte dokumente. Keto dokumente jane leja e legalizimit te objektit, genplani i objektit i hartuar si harte treguese, miratuar nga Drejtoria Rajonale e ALUIZNI-t, planimetria per cdo kat, volumet e kartelave sipas percaktimeve te pikes 5.2.2 te ketij vendimi, regjistrin e parcelave ndertimore dhe HTR e perditesuar. Nderkohe, kur ndertimi posedohet nga me shume se nje person fizik ose juridik, regjistrimi kryhet ne pjese te pandara, ideale, sipas numrit te subjekteve dhe ne pjese takuese te ndara sipas marreveshjes se lire te paleve depozituar ne vetedeklarim. Objekti qe posedohet nga nje subjekt dhe ploteson kriteret e ketij ligji legalizohet dhe regjistrohet ne emer te tij/saj.
Legalizimet, gabimet e mundshme gjate procesit
Vendimi i qeverise parashikon edhe rastet e gabimeve ne kete proces dhe per kete gje, ka kerkuar nga ALUIZNI te publikoje per 15 dite rresht, ne nje vend te dukshem, ne zonen kadastrale regjistrin e parcelave ndertimore dhe harten treguese te regjistrimit (HTR), te perditesuar. Kur rezultojne pasaktesi ne harten treguese te pasurive ekzistuese, te regjistruara, ose mbivendosje me pasurite e legalizuara, ALUIZNI njofton ZVRPP-ne, e cila, ne perputhje me nenin 17 te Ligjit nr.7843, date 13.7.1994 "Per regjistrimin e pasurive te paluajtshme", te ndryshuar, ben korrigjimet e nevojshme ne HTR-ne perkatese.