Bekim Fehmiu, amanet prej heretiku: të digjem!

uk ka thënë kurrë që i është mërzitur jeta se vetëm të kryejë vetëvrasje se ndryshe nuk di

74 qirinj n sheshin para Teatrit Kombtar t Kosovs, pr aktorin e vetm shqiptar t prmasave botrore, i veant n jet dhe aktrim, ishte i veant edhe n vdekje dhe amanet. Vrau veten dhe pat krkuar q trupi i tij t digjet, si qndres heretiksh. Lajmi q Bekim Fehmiu ka ndrruar jet ka shokuar t gjith, e veanrisht njerzit e tij t afrmit dhe miqt. “Ai ka qen njeriu i hareshm i sallave dhe skenave dhe njerzit nuk kan mundur t mos e dgjojn dhe t habiten me vitalitetin e tij dhe zrin q shpesh e lshonte t lir qoft edhe duke cituar ndonj varg apo mendim. Nj madhshti pr ta dgjuar dhe ndier”, - ky ka qen komenti i mediave kosovare, q e kan pasur m pran aktorit, se sa ktu n Shqipri, tok t ciln e pat prekur pr her t par n 1972. Bekim Fehmiu i ri komentohet si sinonim i t prkryers, njeriu t cilit i merret lakmi, i bukuri i skenave. N pleqri me cigare dhe shall dhe ende njeriu i mendjes s thell. Ai ka ndrruar jet n banesn e tij n Zvezdara t Beogradit ku edhe ka jetuar me bashkshorten e saj, aktoren Branka Petriq. Ata t dy kan pasur dy fmij, Hedonin dhe aktorin Uliks Fehmiu. Njoftimet kan filluar pr vdekjen e tij dhe t gjitha mediat i kan dhn nj hapsir t madhe. Familjart jan n heshtje dhe n zi. As miqt nuk jan dgjuar me ta, ka qen nj pasdite e rnd kjo pas nj ditlindje t radhs pak dit m par pr Bekimin.

Petrit Imami, profesor i skenarit dhe mik i Bekim Fehmiut n Beograd, ka dgjuar me t kthyer nga puna pr lajmin tragjik t humbjes s mikut t tij pas nj kohe q nuk e kishte pritur. “sht nj gjendje e rnd pr familjen dhe nuk di se far t bj”, ka thn pr nj t prditshme kosovare, gazetn “Imami”. Ai nuk arrin ta kuptoj se prse mund t ket ndodhur kjo, e aq m pak me Bekim Fehmiun. “Nuk e di sepse kurr nuk ka folur si njeri q mund t jet n depresion dhe nuk ka treguar kurrfar shenjash”, - ka thn Imami.

Ai thot se Bekim Fehmiu sht njeri i madh dhe emr i madh, por nuk e di se si ta artikuloj mendimin pr t n tensionin e lajmit t pabesueshm.

“Nuk ka thn kurr q i sht mrzitur jeta se vetm t kryej vetvrasje se ndryshe nuk di... nuk mund t flas pr t tani, por veprat e tij flasin ende”, - ka shtuar profesori Imami.

Filip David, shkrimtar dhe recensent i librit autobiografik t Fehmiut, kujton se ata jan takuar rreth 40 vjet m par. Hern e fundit jan takuar para nj muaji dhe kurr nuk i kishte shkuar mendja se nj dit miku i tyre do ta njoftonte pr vdekjen e till t aktorit. “Kemi folur pr disa or n lokalin e djalit t tij n rrugn “Kumanovska”. Nuk e di se far mund t ket ndodhur”, - thot ai. David ka qen m shum se shum njerz n jetn e tij t shkuar dhe ka lexuar librin n prgatitje. “M ka lutur ta lexoj dhe sht nj libr shum interesant, jeta e tij e aktorit, rolet e rndsishme dhe pr kt pjes flet libri n mnyr t zgjeruar. Libri sht dashur t botohet shpejt...”, - ka thn ai.

Filip David thot se q n kohn kur ka punuar n televizion dhe sht njohur me Bekimin ka pasur nj miqsi t mir. Ai, sipas David, ka arritur m s shumti me filmin "Mbledhsit e puplave", e edhe m shum mime ndrkombtare q ka marr me filma dhe personalisht. “sht i vetmi artist nga kto hapsira q ka
nj karrier t madhe botrore, i kategoris s par dhe ka qen i njeri i madh”, - ka thn David.

Ai sht mbajtur mend n filmin “Mbledhsit e puplave”, n skenn e tij kur kndohet knga “Gjellem Gjellem...”, ose kam takuar madje edhe nj rom t lumtur. Fehmiu thuhej se ka shpikur n moment skenn kur thyen ndjeshm gotat n tavolin jasht skenarit dhe duart i mbushen me gjak. Ai ka qen nj nga studentt e m pas ikonat e artit n Jugosllavi, njeriu q pak njerz i dilnin prball pr ndjeshmrin dhe talentin. Ka qen nj nga njerzit q jo vetm se ka
art, por e ka krijuar prshtypjen e nj shqiptari n kryeqytetin serb q ka thyer tabut e kohs. Ai ka mbetur letrnjoftim i kombit q shpesh paragjykohej.

Ka aktruar n 41 filma t ndryshm e deri n vitin 1998 kur pr her t fundit ka dal n sken dhe aty i ka dhn fund karriers. Nuk ka pasur film t rndsishm q sht projektuar dhe t mos jet menduar emri i Bekim Fehmiut. Ai ka aktruar dhe sht vlersuar krahas emrave t mdhenj, si shkruanin gazetat ndrkombtare si John Huston, Ava Gardner, Charles Aznavour, Irene Papas, Claudia Cardinale, Olivia de Havilland, Robert Sha, Fernando Rey, Dirk Bogarde and Candice Bergen. Ai ka qen pr shum njerz dhe n shum filma m shum se sa nj yll Hollywood-i, pavarsisht kritikave.

Ai nuk ka luajtur m n filma e drama q nga viti 1987 kur n shenj proteste kishte ln "Leninin dhe Stalinin", shfaqjen e fundit n Teatrin Jugosllav t Drams. Ai e kishte
kt pr shkak t propagands antishqiptare. Megjithat, shqiptart nuk e kishin nderuar edhe aq sa ishte gjall. Fehmiu ka ln nj prshtypje t madhe me stilin e tij prej nj intelektuali t madh dhe nj aktor q ka ditur ta bj edhe jetn e tij nj loj. Ka shkruar nj pjes t autobiografis n librin “Mrekullueshm dhe tmerrshm”, ndrsa pr m shum se nj dekad sht trhequr nga skena publike dhe nuk ka dhn as intervista. Ai ka qen n prgatitje t librit t tij t dyt dhe ka qndruar n kryeqytetin serb pavarsisht disa problemeve. Fehmiu do t mbahet mend si nj nga njerzit m t mdhenj t skens q kan folur shqip. Gazeta njujorkeze “The New York Times”, e ka vlersuar Bekim Fehmiun n nj nga tekstet e saj si “rrahje zemre” t aktrimit jugosllav. “Odiseja dhe kan fituar shum filma dhe ka pasur shoqri t madhe. Un kam qen i befasuar sa ka pasur sukses n bot duke lexuar librin e tij dhe prshkrimet e tij. Kjo gj nuk kuptohet leht vetm me pak fjal”, - sht shprehur shkrimtari Filip David.

Qirinj, nj mbrmje m par

N ort e mbrmjes komuniteti i artistve ka ndezur qirinj pr t nderuar jetn dhe veprn e ikons s filmit Bekim Fehmiu. 74 qirinj jan ndezur para Teatrit Kombtar t Kosovs n shenj nderimi pr jetn dhe veprn e ikons s filmit, Bekim Fehmiu, i cili ka ndrruar jet tragjikisht. Komuniteti i artistve e ka quajtur Fehmiun si udhrrfyes pr artistt. Aktori Enver Petrovci, i paprmbajtur nga emocionet, ka thn se lajmi pr vdekjen e artistit t madh Bekim Fehmiu sht lajmi m tragjik q atij i sht kumtuar ndonjher. Ndrkaq regjisort Fadil Hysaj dhe Burbuqe Berisha kan thn se vdekja e nj ikone n kt mnyr shihet si shenj proteste dhe sht trheqje e vrejtjes pr kujdes m t madh ndaj artistve t mdhenj q jan gjall. Hysaj, madje ka thn se sht pr t ardhur keq q nj artist kaq i madh sikurse Bekim Fehmiu nuk ka arritur asnjher t flas n gjuhn shqipe n ndonj film n Kosov, apo Shqipri. N nderim t t ndjerit Fehmiu para Teatrit Kombtar sht hapur edhe libri i zis. Nj nga aktort m t mdhenj shqiptar t t gjitha kohve, Fehmiu u vetvra n Beograd, n moshn 74-vjeare.

A sht vetvrar?

Aktori ashtu n mosh t thyer ishte n banesn e tij n katin e nnt n lagjen "Zvezdara". Rreth ors 15:30 ai ishte futur n dhomn e tij dhe n nj moment djali i tij, Hedoni, kishte dgjuar nj krism. Vrapoi n dhomn e aktorit dhe e ka gjetur at t shtrir n krevat t mbuluar me gjak. Aktori i madh kishte shtn me pistoletn e tij personale n goj. Fillimisht ai kishte dhn shenja jete, mirpo disa minuta para ardhjes s ndihms s shpejt, ai ka ndrruar jet. Mirpo, se far e ka shtyr aktorin e madh q t ngrej dorn ndaj vetes, akoma nuk dihet.

Ka dhe zra q thon se mund ta ken vrar?! Ndrsa njoftimet nga Beogradi prmes mediave t Kosovs, tregojn se ai at dit nuk ishte i hidhruar dhe se askush nga familjart nuk besonin se do t’i ndodhte nj tragjedi e till. N shtpi at or ishte djali i tij, Hedoni, ndrsa gruaja Branka Petri, kishte dal n treg dhe n shtitje. Lajmi pr vetvrasjen ishte prhapur pr disa minuta kudo. Aktori i madh disa vite kishte probleme shndetsore, ndrsa para katr muajve kishte prjetuar nj atak n zemr t leht. Kohve t fundit ai ishte totalisht i izoluar dhe kohn e kalonte n shtrat. Shum rrall dilte nga banesa. Bashkshortja e Fehmiut, Branka Petriq, nj aktore e njohur, deklaroi se Bekimi ka
vetvrasje n banes rreth ors 14 deri 15, deri sa ajo ishte n qytet dhe se sipas saj, ai pr nj koh ka qen i vetizoluar, ka pasur disa probleme shndetsore dhe psikike. Ajo tha se kremimi i trupit t tij (djegia e trupit) do t bhet n Beograd, por ende nuk sht caktuar data. "Kjo ka qen dshira e fundit e Bekimit", - tha ajo.

Emri i Bekimit, cilsimet si aktor serb

Pothuajse t gjitha mediat e rndsishme ndrkombtare kan pasur n faqet e tyre t kulturs lajmin e zis pr aktorin shqiptar. Por me nj dallim, disa prej tyre, ndoshta pr shkak dhe t ngatrress, pasi jetonte n Beograd, e cilsonin at si aktor serb. Ktu kujtojm koht e fundit dhe propagandn maqedonase dhe kundrshtia e fort shqiptare ndaj gafave q u denoncuan n media pr enciklopedin maqedonase. Vetm pak koh pas zhurms q shkaktoi Enciklopedia, nj botim i Akademis s Shkencave dhe Arteve, Maqedonase, institucionet kulturore t vendit fqinj, kan nxjerr nj tjetr ngatrres ku bhej fjal pr “Enciklopedin filmike”, apo kinematografike, financuar nga Ministria e Kulturs Maqedonase, e cila vijon praktikn e botimit paraardhs. I vetmi aktor shqiptar q prmendet n kt vepr, cilsohet serb. Sipas autorit t ksaj enciklopedie, Georgi Vasilevski, aktori Bekim Fehmiu sht serb, n nj koh kur njihet botrisht origjina shqiptare e aktorit.

Bekim Fehmiu prezantohet si aktor serb dhe tekstualisht thuhet se: “Bekim Fehmiu sht aktor serb i filmit dhe i teatrit”. Autori i ksaj enciklopedie nuk nnvizon faktin q, m vitin 1987, n mnyr demonstrative Bekim Fehmiu hoqi dor nga shfaqja “Madame Kolontine” t autorit Anete Playel, edhe at jo pr shkaqe teknike, por pikrisht pr faktin se serbt e kishin mbushur kupn e propagands antishqiptare.

Beogradi: Bekimi ishte nj artist i madh

Deri dje n mesdit ka pasur heshtje nga autoritetet politike serbe pr vdekjen e aktorit Bekim Fehmiut, ndrsa mediat dhe njerzit e kulturs sidomos t filmit dhe t teatrit kan shprehur konsideratat m t larta pr aktorin e ndjer. Shtypi me fjal shum t zgjedhura shkruan pr vdekjen tragjike, si thon t aktori t madh. Muharem Perviq, eseist, kritik teatror dhe letrar, thot se Bekim Fehmiu ka qen nj njeri dhe aktor i rrall. "Ka qen i shklqyeshm n “Mbledhsit e puplave”. Ka qen njeri q nuk ka urryer asknd". Purisha Gjorgjeviq, regjisor, thot se Bekimi ka luajtur n filmin e tij "Palve Pavloviq", i cili nuk sht shfaqur n Serbi. "Por pr shkak t Bekimit sht ftuar n botn e jashtme, madje edhe n Muzeun e Arteve Moderne n Nju Jork. Kana i ka duartrokitur. Ishte tepr i bukur dhe i talentuar pr kt bot". Ndrsa aktori Bata Zhivojinoviq me t cilin Bekimi ka luajtur n disa filma, thot se "Bekimi ka qen nj personalitet i madh, nj karakter, aktor i disiplinuar me rezultate t mdha". Goran Markoviq regjisor, thot se Bekim Fehmiu ka qen nj aktor i madh dhe njeri i madh, nj ur lidhse mes shqiptarve dhe serbve. Markovqi tha se Bekimi ka
nj gjest t madh, duke luajtur n filmin e tij t par q ather ishte far e i panjohur, kurse ai ishte nj yll i madh. Aktori tjetr Dragan Nikoliq tha se kjo sht e papritur. "T gjith neve tmerrsisht na ka goditur lajmi. Ishte njeri i madh, njeri i mir". Ndrsa aktori dhe drejtori i Teatrit Jugosllav t Drams Branko Cvejiq thot se Bekimi "ka qen nj zotri i vrtet". "Tmerrsisht na ka munguar dhe kohve t fundit problemet shndetsore e pengonin t vinte n teatr". "Nj artist i jashtzakonshm me nj karrier t shklqyeshme". Mediat si serbe dhe kosovare, pothuaj t gjitha dhe ato ndrkombtare e kan theksuar se Bekim Fehmiu ishte larguar vullnetarisht nga kinemaja duke vepruar "pr shkak t propagands anti-shqiptare". Uliks Fehmiu sht djali i ri, edhe nj aktor, nj her ka shkruar: "Shprbrjes s Jugosllavis, t lufts tmerrshme vllavrass, shkatrrimin e Vukovarit, bombardimin e Dubrovnikut, rrethimit t gjat pr t Sarajevs, t lufts n Kosov, bombardimi i RF t Jugosllavis kan
q babai im t trhiqte edhe m shum. Ai e ktheu n heshtje - n protest".

Aktort e Kosovs: Lajm i rnd... shum i rnd!

Regjisori Isa Qosja thot se vdekja e Fehmiut shnon humbjen e nj aktori t paprsritshm. “Lajm i rnd... shum i rnd, pr komunitetin dhe pr Kosovn n prgjithsi, pr njerzit e Kosovs. Megjithat, ishte krenari kur e dgjonim emrin e tij n skenn ndrkombtare... dhe me arsye t madhe, sepse Bekimi Fehmiu ishte nj figur e pazakont, e veant, nj figur artistike, i paprsritshm”. “N disa filma ka ln freski t vrteta. sht nj humbje tejet e madhe pr t gjith. Kishte shum energji, shum vullnet, shum fuqi artistike dhe ja... prfundoi n mnyr shum tragjike, shum t rnd... e habitshme pr mua”, shprehet Qosja. Edhe regjisori Ekrem Kryeziu e quan humbje t rnd vdekjen e aktorit Bekim Fehmiu. “Lajmet e kqija nuk t kursejn... e ndjeva veten shum keq, pr arsye se u shua nj yll i kinematografis s Ballkanit. Ka qen dhe do t ngel i freskt n mendjen time. Shum njerz ton t mdhenj i kan ofruar shum, tepr bots... E vrtet... sht katapultuar aq shpejt n orbit, saq i ka marr rrnjt me vete. Ai i ka marr rrnjt me vete dhe i ka takuar gjithsis”, deklaron Kryeziu. Lajmi pr vdekjen e Bekim Fehmiut sht nj kumt i zi, thot dramaturgu dhe publicisti Haqif Mulliqi. “sht nj kumt i zi, t cilin nuk do t kisha dshir ta dgjoja asnjher. Bekimin e kam njohur shum mir dhe nga afr. sht shuar nj prej artistve m t mdhenj shqiptar t shekullit 20, i cili, objektivisht, na ka
t ndjehemi krenar q jemi shqiptar dhe, jo rrall, ka qen edhe frymzim pr t gjith artistt shqiptar, kudo q kan jetuar”. “Nuk duhet harruar se Bekim Fehmiu sht zhvilluar n nj rrethan krejtsisht t pamundshme pr t’u zhvilluar nj artist shqiptar. Kishte sfida t mdha n jet...”, - thot Mulliqi. Bekim Fehmiu, gjat karriers s tij, nuk ka luajtur n ndonj film n gjuhn shqipe. Por, prfaqsuesit e komunitetit t artistve n Kosov thon se, pavarsisht nga ky fakt, ai njihet si aktor q ka shprthyer kufijt nacional pr t’ia falur artin bots.

Regjisori Qosja thot se aktori Bekim Fehmiu ka ln gjurm t pashlyera n kinematografin e rajonit dhe t Evrops. “Ai ka ln mbresa dhe ka treguar fuqin artistike, figurn... Ka treguar portretin e njeriut ton, nj portret q sht vshtir ta gjejm si t till. Kjo sht ajo q ka rndsi pr ne. Fatkeqsisht, s’kemi pasur rastin q ta kemi n nj projekt tonin. Fatkeqsisht... nuk kemi pasur mundsi”, thot Qosja. Ngjashm shprehet edhe regjisori Kryeziu: “Arti sht arti i bots. Me kt, n njfar mnyre, neve na ka madhruar, sepse n kt orbit q nuk sht m kombtare, n orbitn e yjeve t bots, e kemi edhe ne nj njeri q e ka pasur zemrn shqiptare, por q, fatkeqsisht, nuk ka pasur rol n gjuhn shqipe. Bekimi ka qen nj fanar, drejt t cilit ne jemi orientuar”. Dramaturgu Mulliqi e vlerson aktorin e ndjer si nj figur q do t shrbej si model pr aktort e ardhshm. “Do t pretendohet pr vite e dekada, q t arrihet n at nivel nga secili artist, jo vetm shqiptar, por edhe ballkanas. N fakt, madhshtia e Bekimit ishte se ai ishte shqiptar, por prgjithsisht u ka takuar t gjitha kulturave t tjera, ku ka participuar, dhe ato kan qen t shumta”, - thekson Mulliqi.

Shndeti i aktorit, tregojn miqt

Thuhet se Fehmiu ka
vetvrasje me pistoletn e regjistruar n emrin e tij. Vdekjen e aktorit e ka konfirmuar edhe Milazim Salihu, drejtor i Kino ABC, i cili kishte biseduar me gruan e aktorit t ndjer. “Lajmin e hidhur e mora nga Branka Petric, aktorja e njohur e Beogradit dhe bashkshortja e Bekimit. N shtpi e kan gjetur dhe ka
vetvrasje me revole”, - tha Salihu pr Express. Vdekjen e aktorit e ka konfirmuar edhe Agon Fehmiu, djali vllait t Bekim Fehmiut. “Kam biseduar me djalin e tij dhe ai m tha q ndihma e par sht aty. Tashm kan mbetur t dihen detajet, sepse ai ka ln nj amanet q t varroset n nj mnyr m specifike”, - tha Agon Fehmiu pr “Express”. Dy muajt e fundit, sipas Agon Fehmiut, aktori tashm i ndjer nuk ka qen n nj gjendje t mir shndetsore, pasi kishte psuar gjakderdhje n tru. “Dy muaj e fundit ai ka qen i smur, ka pas gjakderdhje n tru. Do t thot ka qen n rehabilitim e sipr”, tha Agon Fehmiu pr Express. Korrespodenti Radio Televizionit t Kosovs n Beograd, Fahri Musliu n nj bised me gruan e aktorit Fehmiu, Branka Petric ka thn se amaneti i aktorit ishte q trupi i tij t kremohet. “Bashkshortja e Bekimit, Branka Petric nj aktore e njohur e Beogradit deklaroi se Bekimi ka
vetvrasje n banes rreth 14:00 – 15:00, derisa ajo ishte n qytet dhe gjat katr muajve t fundit ai ka qen i vetizoluar dhe ka pasur disa probleme shndetsore dhe psikike”, - raporton Musliu. “Ajo tha se kremimi i trupit t tij do t bhet n Beograd, por ende nuk sht caktuar data. Kjo ka qen dshira e fundit e Bekimit tha Branka Petriq”, - raporton Fahri Musliu, korrespodenti i RTK-s n Beograd.