Bie skema e llogaritjes se pensioneve
Opinion nga Kujtim Cako kryetar i shoqates Aleanca Kombetare e Ushtarakeve te Shqiperise
Ushtarakeve ne pension u mohohen te drejtat ligjore te fituara dhe penalizohen me teper. Akti i ri normativ qe parashikohet te miratohet posacerisht per pensionistet ushtarake prek sidomos ata me pension te parakohshem. Ky akt shkel dhe nuk mban parasysh asgje nga Statusi i Ushtarakut ne fuqi neni 35 pika 1 i Ligjit Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise as nga Vendimi i Gjykates Kushtetuese Nr. 33 date 24.6.2010 dhe ligji i majit 2009. Qeveria me kete akt te ri normativ thellon shkeljet e te drejtave te ketij grupi social te ushtarakeve ne pension te parakohshem dhe perkeqeson edhe me tej nivelin jetik te tyre duke u mohuar te drejten e fituar me ligjet baze te miratuara dhe vendimin e mesiperm te Kushtetueses. Qe ne fillim duhet thene se kemi te bejme me nje praktike te gabuar qe vazhdon te mos perfille mendimin e grupit te interesit ne hartimin e drafteve qe kane te bejne me interesat e ushtarakeve ne pension pleqerie dhe te parakohshem te shoqates Aleanca kombetare e ushtarakeve te Shqiperise dhe te shume shoqatave te tjera te ushtarakeve e sindikatave te pensionisteve ushtarake.
Prapaveprimi
Dihet qe ne praktiken e jurisprudences ne hartimin dhe miratimin e ligjeve kur nje dispozite e re con ne perkeqesim nuk i jepet fuqi prapavepruese nuk mund te preket niveli i arritur apo nje dispozite ligjore qe permireson nivelin jetik. Nje dispozite e re qe cenon kete nivel duhet te zbatohet per perfituesit e rinj nga data e futjes ne fuqi. Te gjitha ndryshimet ligjore te parashikuara ne Aktin Normativ shkelin te drejtat e fituara me ligj deri sot si per llogaritjen e pensionit pagesen e sigurimeve shoqerore dhe te tatimit mbi te ardhurat. Shkelen dispozitat ne fuqi. Ky akt mohon perfundimisht formulen baze te llogaritjes se pensionit te miratuar me shumice te cilesuar nga Parlamenti Shqiptar ne vitin 1991 dhe ne vitin 2004. Shkelet nje formule e sigurimeve shoqerore qe u ka rezistuar te gjitha koherave.
Formula
Kushti per perfitim vetem vjetersia 12 vjet femra dhe 15 mashkulli neni 16 i Ligjit Nr. 7496 date 3.7.l991 neni 35 pika 1 i Ligji Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te FA te RSH jepet pas plotesimit te moshes 44 vjec femra dhe 47 vjec mashkulli. Masa 50 te pages referuese per 12 vjet femra dhe 15 mashkulli plus 2 per cdo vit tjeter sherbimi mbi 12 e 15 vjet neni 16 i Ligjit Nr. 7496 date 3.7.l991 neni 35 pika 1 i Ligji Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te FA te RSH jepet ne masen e pensionit maksimal te pleqerise ne shkalle vendi. Njohja e vjetersise se sherbimit e periudhes se trajtimit me kete pension e derdhja e kontributeve me pagen referuese mbi te cilen eshte llogaritur pensioni paragrafi 5 neni 11 i Ligjit Nr. 8087 date 13.03.1996 neni 14 pikat 5 6 i Ligjit Nr. 9418 date 20.05.2005 neni 2 pika 7 i Ligjit Nr. 9481. Per ushtaraket e periudhes 1991-1998 kontributi nuk eshte derdhur dhe vitet e trajtimit nuk llogariten ne vleresim per pensionin e pleqerise.
Akti Normativ perballe Ligjit Nr. 10124
Duke ballafaquar dispozitat e Ligjit Nr. 10142 date 15.5.2009 me Aktin Normativ shkeljet e se drejtes se fituar jane te dukshme. Ky akt mohon perfundimisht formulen baze te llogaritjes se pensionit te miratuar me shumice te cilesuar nga Parlamenti Shqiptar ne vitin 1991 dhe ne vitin 2004. Konkretisht ligji ne fuqi percakton si vijon Neni 4 paga referuese Perfitimet qe jepen nga ky ligj llogariten ne baze te pages referuese. Paga referuese perbehet nga paga baze mujore per grade sipas viteve te sherbimit dhe shtesat mbi page ose nga paga baze mujore per funksion dhe shtesat te cilat percaktohen e zbatohen per te njejten grade apo funksion ne daten e lindjes se te drejtes se nje perfitimi. Per efekt te percaktimit te perfitimeve paga referuese llogaritet si mesatare e pagave referuese sipas viteve te qendrimit ne ate grade apo funksion. Pagat referuese te njesuara dhe rregullat e llogaritjes se pages mesatare referuese per te gjithe karrieren percaktohen me vendim te Keshillit te Ministrave. Akti normative parashikon perkeqesimin qe duket pikerisht ne shumen e kontributit te detyrueshem te sigurimit shoqeror dhe shendetesor plus tatimin mbi te ardhurat personale plus kontributin suplementar. Kjo llogaritje perfaqeson nje shume te barabarte me diferencen ndermjet pages referuese me pagen neto.
Akti Normativ
Ne piken 2 te nenit 4 paragrafi i dyte dhe i trete ndryshohen si me poshte vijon Ne piken 2 paragrafi i dyte dhe i trete ndryshohen si me poshte vijon Per efekt te llogaritjes se perfitimeve Paga referuese neto eshte paga qe rezulton pas zbritjes nga paga referuese te kontributit te detyrueshem te sigurimit shoqeror dhe shendetesor plus tatimin mbi te ardhurat personale plus kontributin suplementar sipas ketij ligji te cilat mbahen nga paga. Perkeqesimi ne kete pike qendron ne faktin se paga mesatare referuese llogaritet si mesatare e pagave referuese sipas periudhave te qendrimit ne ate grade apo funksion. Paga mesatare referuese neto eshte paga e barabarte me pagen referuese mesatare pasi i zbritet shuma e kontributit te sigurimit shoqeror shendetesor tatimit mbi te ardhurat dhe kontributit suplementar sipas ketij ligji te cilat mbahen nga paga. Pagat referuese te njesuara rregullat e llogaritjes se pages referuese neto dhe rregullat e llogaritjes se pages mesatare referuese neto per te gjithe karrieren percaktohen me vendim te Keshillit te Ministrave.
Pensioni i Parakohshem
Bie skema e llogaritjes se perfitimeve
Perkeqesim ka ne llogaritjen e pensionit te parakohshem ne krahasim me nenin 14 qe percakton Pikat 1 dhe 2 te nenit 14 ndryshohen si me poshte vijon 1. Pensioni i parakohshem per personat qe plotesojne kushtet e perfitimit eshte 1.5 e pages mesatare referuese mujore neto per cdo vit sherbimi. Ne kete dispozite te krahasuar me formulen ne fuqi Pensioni i parakohshem per personat qe plotesojne kushtet e perfitimit eshte 50 e pages mesatare referuese mujore. Per cdo vit tjeter te vjetersise ne sherbim sipas percaktimit masa e pensionit shtohet me 2 per qind te pages mesatare referuese rezulton nje renie e theksuar e mases se pensionit. Akti Normativ me sa duket kenaq plotesimin e nevojave me pak se minimumi jetik sipas percaktimit 2. Ne cdo rast masa e pensionit te parakohshem nuk mund te jete me e ulet se pensioni baze i percaktuar nga Keshilli i Ministrave ne perputhje me Ligjin Nr. 7703 date 11.5.1993 Per sigurimet shoqerore ne Republiken e Shqiperise te ndryshuar. Perkeqesimi i dispozites ka te beje me te drejten e perfitimit te pensionit apo parashkrimin e tij ne kundershtim me dispoziten ne fuqi Neni 28 e drejta e perfitimeve nga ky ligj nuk parashkruhet. Personi qe i kerkon perfitimet jo me vone se 1 vit nga data kur i lind kjo e drejte perfitimi i paguhet nga data e lindjes se te drejtes. Ne raste te tjera perfitimi paguhet nga data e paraqitjes se kerkeses per perfitim. Ne kundershtim me sa me siper ne Aktin Normativ deri ne fund te vitit penalizohen ushtaraket ne pension si vijon Neni 4 kerkesa per perfitim sipas percaktimeve te pikes 1 te nenit 28 te Ligjit Nr.10.142 date 15.5.2009 nga personat qe e drejta u ka lindur por nuk eshte ushtruar mund te ushtrohet deri me 31.12.2010 dhe perfitimi do te jepet nga data e hyrjes ne fuqi te ligjit te siperpermendur. Shumat e pensioneve te parakohshme te rillogaritura kur rezulton shtese mbi shumat e perfituara me pare i paguhen perfituesit me keste sipas percaktimeve me vendim te Keshillit te Ministrave ne perputhje me parashikimet ne buxhetin e vitit perkates. Neni 5 ky akt normativ hyn ne fuqi menjehere botohet ne Fletoren Zyrtare dhe i shtrin efektet financiare si me poshte a Per perfitimet nga data e hyrjes ne fuqi te Ligjit Nr. 10142 date 15.5.2009 Ne buxhetin e vitit 2011 duhet te planifikohet fond i vecante pasi shifrat e pergjithshme joanalitike nuk e pasqyrojne drejt kete fond.
ISSH
Mban peng formularet ushtaraket rrezikojne penalizim
Deri tani ISSH-ja me drejtorite rajonale nuk ka pranuar te jape asnje formular per te bere kerkese per ushtaraket ne pension te parakohshem me pretendimin se jane dosjet dhe po perpunohen ne ministrite respektive. Shoqata Aleanca kombetare e ushtarakeve te Shqiperise dhe shume shoqata te tjera te ushtarakeve u kane bere apel ushtarakeve ne pension te paraqiten vazhdimisht per te marre formularet por jane percjelle nga drejtorite rajonale me arsyetimin se nuk eshte e nevojshme per ju sepse keni dosje ne perpunim nga ne. Kjo praktike edhe pse te gjithe ushtaraket jane paraqitur prane ketyre zyrave mund ti penalizoje duke i lene pa pension. ISSH-ja duhet te planifikoje ne menyre transparente si numrin e sakte te ushtarakeve te FA ne menyre analitike numrin e ushtarakeve ne pension te parakohshem numrin e ushtarakeve ne pension te plote pleqerie dhe suplementar para dhe pas vitit 1991 deri me sot qe nuk kane marre pension. Vetem kjo shifer e raportuar nepermjet shtypit prej ketyre organeve eshte mbi 6000 persona qe perfaqeson dhe nje fond te caktuar per pagesen e tyre.
12 Nentor 2010
Ushtarakeve ne pension u mohohen te drejtat ligjore te fituara dhe penalizohen me teper. Akti i ri normativ qe parashikohet te miratohet posacerisht per pensionistet ushtarake prek sidomos ata me pension te parakohshem. Ky akt shkel dhe nuk mban parasysh asgje nga Statusi i Ushtarakut ne fuqi neni 35 pika 1 i Ligjit Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise as nga Vendimi i Gjykates Kushtetuese Nr. 33 date 24.6.2010 dhe ligji i majit 2009. Qeveria me kete akt te ri normativ thellon shkeljet e te drejtave te ketij grupi social te ushtarakeve ne pension te parakohshem dhe perkeqeson edhe me tej nivelin jetik te tyre duke u mohuar te drejten e fituar me ligjet baze te miratuara dhe vendimin e mesiperm te Kushtetueses. Qe ne fillim duhet thene se kemi te bejme me nje praktike te gabuar qe vazhdon te mos perfille mendimin e grupit te interesit ne hartimin e drafteve qe kane te bejne me interesat e ushtarakeve ne pension pleqerie dhe te parakohshem te shoqates Aleanca kombetare e ushtarakeve te Shqiperise dhe te shume shoqatave te tjera te ushtarakeve e sindikatave te pensionisteve ushtarake.
Prapaveprimi
Dihet qe ne praktiken e jurisprudences ne hartimin dhe miratimin e ligjeve kur nje dispozite e re con ne perkeqesim nuk i jepet fuqi prapavepruese nuk mund te preket niveli i arritur apo nje dispozite ligjore qe permireson nivelin jetik. Nje dispozite e re qe cenon kete nivel duhet te zbatohet per perfituesit e rinj nga data e futjes ne fuqi. Te gjitha ndryshimet ligjore te parashikuara ne Aktin Normativ shkelin te drejtat e fituara me ligj deri sot si per llogaritjen e pensionit pagesen e sigurimeve shoqerore dhe te tatimit mbi te ardhurat. Shkelen dispozitat ne fuqi. Ky akt mohon perfundimisht formulen baze te llogaritjes se pensionit te miratuar me shumice te cilesuar nga Parlamenti Shqiptar ne vitin 1991 dhe ne vitin 2004. Shkelet nje formule e sigurimeve shoqerore qe u ka rezistuar te gjitha koherave.
Formula
Kushti per perfitim vetem vjetersia 12 vjet femra dhe 15 mashkulli neni 16 i Ligjit Nr. 7496 date 3.7.l991 neni 35 pika 1 i Ligji Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te FA te RSH jepet pas plotesimit te moshes 44 vjec femra dhe 47 vjec mashkulli. Masa 50 te pages referuese per 12 vjet femra dhe 15 mashkulli plus 2 per cdo vit tjeter sherbimi mbi 12 e 15 vjet neni 16 i Ligjit Nr. 7496 date 3.7.l991 neni 35 pika 1 i Ligji Nr. 9210 date 23.03.2004 Per statusin e ushtarakut te FA te RSH jepet ne masen e pensionit maksimal te pleqerise ne shkalle vendi. Njohja e vjetersise se sherbimit e periudhes se trajtimit me kete pension e derdhja e kontributeve me pagen referuese mbi te cilen eshte llogaritur pensioni paragrafi 5 neni 11 i Ligjit Nr. 8087 date 13.03.1996 neni 14 pikat 5 6 i Ligjit Nr. 9418 date 20.05.2005 neni 2 pika 7 i Ligjit Nr. 9481. Per ushtaraket e periudhes 1991-1998 kontributi nuk eshte derdhur dhe vitet e trajtimit nuk llogariten ne vleresim per pensionin e pleqerise.
Akti Normativ perballe Ligjit Nr. 10124
Duke ballafaquar dispozitat e Ligjit Nr. 10142 date 15.5.2009 me Aktin Normativ shkeljet e se drejtes se fituar jane te dukshme. Ky akt mohon perfundimisht formulen baze te llogaritjes se pensionit te miratuar me shumice te cilesuar nga Parlamenti Shqiptar ne vitin 1991 dhe ne vitin 2004. Konkretisht ligji ne fuqi percakton si vijon Neni 4 paga referuese Perfitimet qe jepen nga ky ligj llogariten ne baze te pages referuese. Paga referuese perbehet nga paga baze mujore per grade sipas viteve te sherbimit dhe shtesat mbi page ose nga paga baze mujore per funksion dhe shtesat te cilat percaktohen e zbatohen per te njejten grade apo funksion ne daten e lindjes se te drejtes se nje perfitimi. Per efekt te percaktimit te perfitimeve paga referuese llogaritet si mesatare e pagave referuese sipas viteve te qendrimit ne ate grade apo funksion. Pagat referuese te njesuara dhe rregullat e llogaritjes se pages mesatare referuese per te gjithe karrieren percaktohen me vendim te Keshillit te Ministrave. Akti normative parashikon perkeqesimin qe duket pikerisht ne shumen e kontributit te detyrueshem te sigurimit shoqeror dhe shendetesor plus tatimin mbi te ardhurat personale plus kontributin suplementar. Kjo llogaritje perfaqeson nje shume te barabarte me diferencen ndermjet pages referuese me pagen neto.
Akti Normativ
Ne piken 2 te nenit 4 paragrafi i dyte dhe i trete ndryshohen si me poshte vijon Ne piken 2 paragrafi i dyte dhe i trete ndryshohen si me poshte vijon Per efekt te llogaritjes se perfitimeve Paga referuese neto eshte paga qe rezulton pas zbritjes nga paga referuese te kontributit te detyrueshem te sigurimit shoqeror dhe shendetesor plus tatimin mbi te ardhurat personale plus kontributin suplementar sipas ketij ligji te cilat mbahen nga paga. Perkeqesimi ne kete pike qendron ne faktin se paga mesatare referuese llogaritet si mesatare e pagave referuese sipas periudhave te qendrimit ne ate grade apo funksion. Paga mesatare referuese neto eshte paga e barabarte me pagen referuese mesatare pasi i zbritet shuma e kontributit te sigurimit shoqeror shendetesor tatimit mbi te ardhurat dhe kontributit suplementar sipas ketij ligji te cilat mbahen nga paga. Pagat referuese te njesuara rregullat e llogaritjes se pages referuese neto dhe rregullat e llogaritjes se pages mesatare referuese neto per te gjithe karrieren percaktohen me vendim te Keshillit te Ministrave.
Pensioni i Parakohshem
Bie skema e llogaritjes se perfitimeve
Perkeqesim ka ne llogaritjen e pensionit te parakohshem ne krahasim me nenin 14 qe percakton Pikat 1 dhe 2 te nenit 14 ndryshohen si me poshte vijon 1. Pensioni i parakohshem per personat qe plotesojne kushtet e perfitimit eshte 1.5 e pages mesatare referuese mujore neto per cdo vit sherbimi. Ne kete dispozite te krahasuar me formulen ne fuqi Pensioni i parakohshem per personat qe plotesojne kushtet e perfitimit eshte 50 e pages mesatare referuese mujore. Per cdo vit tjeter te vjetersise ne sherbim sipas percaktimit masa e pensionit shtohet me 2 per qind te pages mesatare referuese rezulton nje renie e theksuar e mases se pensionit. Akti Normativ me sa duket kenaq plotesimin e nevojave me pak se minimumi jetik sipas percaktimit 2. Ne cdo rast masa e pensionit te parakohshem nuk mund te jete me e ulet se pensioni baze i percaktuar nga Keshilli i Ministrave ne perputhje me Ligjin Nr. 7703 date 11.5.1993 Per sigurimet shoqerore ne Republiken e Shqiperise te ndryshuar. Perkeqesimi i dispozites ka te beje me te drejten e perfitimit te pensionit apo parashkrimin e tij ne kundershtim me dispoziten ne fuqi Neni 28 e drejta e perfitimeve nga ky ligj nuk parashkruhet. Personi qe i kerkon perfitimet jo me vone se 1 vit nga data kur i lind kjo e drejte perfitimi i paguhet nga data e lindjes se te drejtes. Ne raste te tjera perfitimi paguhet nga data e paraqitjes se kerkeses per perfitim. Ne kundershtim me sa me siper ne Aktin Normativ deri ne fund te vitit penalizohen ushtaraket ne pension si vijon Neni 4 kerkesa per perfitim sipas percaktimeve te pikes 1 te nenit 28 te Ligjit Nr.10.142 date 15.5.2009 nga personat qe e drejta u ka lindur por nuk eshte ushtruar mund te ushtrohet deri me 31.12.2010 dhe perfitimi do te jepet nga data e hyrjes ne fuqi te ligjit te siperpermendur. Shumat e pensioneve te parakohshme te rillogaritura kur rezulton shtese mbi shumat e perfituara me pare i paguhen perfituesit me keste sipas percaktimeve me vendim te Keshillit te Ministrave ne perputhje me parashikimet ne buxhetin e vitit perkates. Neni 5 ky akt normativ hyn ne fuqi menjehere botohet ne Fletoren Zyrtare dhe i shtrin efektet financiare si me poshte a Per perfitimet nga data e hyrjes ne fuqi te Ligjit Nr. 10142 date 15.5.2009 Ne buxhetin e vitit 2011 duhet te planifikohet fond i vecante pasi shifrat e pergjithshme joanalitike nuk e pasqyrojne drejt kete fond.
ISSH
Mban peng formularet ushtaraket rrezikojne penalizim
Deri tani ISSH-ja me drejtorite rajonale nuk ka pranuar te jape asnje formular per te bere kerkese per ushtaraket ne pension te parakohshem me pretendimin se jane dosjet dhe po perpunohen ne ministrite respektive. Shoqata Aleanca kombetare e ushtarakeve te Shqiperise dhe shume shoqata te tjera te ushtarakeve u kane bere apel ushtarakeve ne pension te paraqiten vazhdimisht per te marre formularet por jane percjelle nga drejtorite rajonale me arsyetimin se nuk eshte e nevojshme per ju sepse keni dosje ne perpunim nga ne. Kjo praktike edhe pse te gjithe ushtaraket jane paraqitur prane ketyre zyrave mund ti penalizoje duke i lene pa pension. ISSH-ja duhet te planifikoje ne menyre transparente si numrin e sakte te ushtarakeve te FA ne menyre analitike numrin e ushtarakeve ne pension te parakohshem numrin e ushtarakeve ne pension te plote pleqerie dhe suplementar para dhe pas vitit 1991 deri me sot qe nuk kane marre pension. Vetem kjo shifer e raportuar nepermjet shtypit prej ketyre organeve eshte mbi 6000 persona qe perfaqeson dhe nje fond te caktuar per pagesen e tyre.
12 Nentor 2010