Cixi, Perandoresha e fundit e Kinës

Perandoresha që mbretëroi nga 1861-1908, meriton një rivlerësim pas një shekulli

Cixi ka qen gruaja m e pushtetshme n Kin q prej kohs s Perandoreshs U Zetian n shekullin e shtat. N fakt, Cixi konsiderohet edhe si m e pushtetshme se ajo, pr shkak se ishte nj lidere ambicioze dhe konservatore. Ajo ishte kundr influencs s huaj n vend. Pas vdekjes s bashkshortit t saj, ajo shrbeu si regjente pr djalin e saj, Perandorin Tongzhi, dhe m pas pr nipin e saj, Guangxu. Sundimi i saj filloi n vitin 1861 dhe prfundoi me vdekjen e saj n vitin 1908.

Ajo e nisi jetn e saj si nj konkubin, por m pas u b de facto sundimtarja m e fuqishme e Kins pr rreth 50 vjet. Qeverisi perandorin e t birit derisa ai vdiq. M pas emroi perandor nipin e saj 3-vjear dhe pr t vazhduar qeverisjen e mbajti t mbyllur. Cixi prdori parat e marins pr t ndrtuar nj anije t mermert pr vete, n t ciln organizonte festa. Brenda ksaj do gj ishte e florinjt, madje edhe pjatat dhe shkopinjt e t ngrnit. Kishte gjithsej 3000 kuti me arturina e bizhu. Por kjo perandoresh s’do t mbahej mend si perandoresha me pasuri m prrallore e epoks son, por si m e prdala dhe si m e droguara e udhheqsve t mdhenj. N t vrtet, sipas botimeve m t besueshme historike dhe m t fundit, kto ishin shpikje dhe fantazi nga njerz kundrshtar t saj, t cilt n nj mnyr apo nj tjetr ditn se si t hidhnin hi mbi figurn e saj.

Cixi, Perandoresha q mbretroi nga 1861-1908, meriton nj rivlersim pas nj shekulli shpifje si nj vrasse masive dhe grabitqare seksuale. Ka dshmi se historia e shpikur i ka dhn figurs s saj nj goditje t keqe dhe nj prshkrim t pamerituar. Nuk ka asnj t vrtet rreth drogimit t saj me opium dhe asnj t vrtet pr mizorit e saj prkundrejt rebelimeve dhe orgjive n pallatin perandorak. Disa gabime t Cixis, t tilla si buxheti i humbur i gjith marins kineze mbi nj vark prej mermeri tepr t rnd q notonte, bn me fam zrat se mendja e saj ishte joracionale nga prdorimi i heroins.

Ksaj iu vu vula kur Kina lshoi nj dekret perandorak me nj klauzol interesante ku prdoruesit e opiumit ishin t liruar nga dnimet penale pr nj arsye t vetme, se Perandoresha, nj zonj e moshuar n at koh, ishte nj e droguar me opium. "E vrtet ose jo, ky prshkrim gjendet n biografin e saj t shkruar n anglisht, ku prmendet klauzola, tek e cila atribuohet edhe varshmria e saj ndaj drogs. Por edhe nse Cixi ka pasur dika nga reputacioni i saj i prgjakshm, fmijria e saj brutale mund t shpjegoj mizorit e saj si nj e rritur. Babai i saj i mbytur n borxhe e shiti t bijn si skllave n moshn 12-vjeare si nj plak seksuale tek nj zyrtar i qeveris, i cili e rrihte n mnyr t pamshirshme at. Kjo ishte shitja e dyt e ksaj fmije pas asaj t
tek nj fshatar i pasur, i cili e kishte bler kur ajo ishte vetm katr vjee. N fakt, nuk ka nj biografi q ofron nj portret t plot psikologjik t saj.

Mizoria e Cixis arriti nivele qesharake me nj fantazi sensacionale t botuar nj vit pas vdekjes s saj nga nj pornografer britanik, i cili pretendoi se ai kishte marr pjes n orgjit e pallatit ku ajo e priti. Dshmitart okular t besueshm kmbngulin se ajo ishte nj njeri tepr i matur dhe i vetmi dfrim i saj “dashuror” ka qen marrdhnia dashurore jashtmartesore, pr disa edhe platonike, me nj ushtar truproj. Sundimtarja e ardhshme e Kins lindi n 1835, me emrin Lan Xeu (Orkideja e vogl). N moshn 16-vjeare ajo u b e dashura e nj ushtari dhe po n kt koh Perandorit i ra n vesh bukuria e saj dhe e mori n haremin e tij menjher.

Por Perandoresha do t fshihej nga historia, nse ajo nuk do t lindte nj djal apo trashgimtarin e fronit. Pas vdekjes s Perandorit n 1861, djali i tyre pesvjear erdhi n fron. Nna e tij u emrua antare e kshillit dhe u riemrua Cixi. Fshehtas, n dhomn e fronit, ajo do t’i jepte udhzimet djalit t saj pr t qeverisur.

Abuzimi n fmijri dhe varfria nuk e kishte shkatrruar vetbesimin e saj. Madje, nj nga frazat e saj m t prmendura sht thnia: “Kam menduar shpesh se jam gruaja m e zgjuar q jetoi ndonjher. Un kam 400.000.000 njerz t varur nn gjykimin tim”. Pr fat t keq, gjykimi doli t ishte reaksionar. Pas humbjes s dyt t Kins nga Britania n 1860, reformatort shtyn modernizimin pr t shmangur dominimin n t ardhmen nga t huajt. Cixi i rezistoi reforms, ndrsa prqafonte gjithmon e m shum teprimin n pasuri. Prve varks s saj prej mermeri, ajo kishte n pronsi 3.000 kuti xhevahire dhe priste bankete me shkopinj ari. Megjithat, djali i saj nuk kishte ambicien e nns s tij. Ai, madje, u kthye n nj alkoolik t droguar dhe nj perandor, i cili preferonte prostitutat meshkuj dhe femra mbi shtjet e shtetit. Vetm pak koh m pas, akoma adoleshent, ai u smur nga nj smundje veneriane.

Cixi pr zvendsim zgjodhi nipin e saj trevjear pr t ruajtur monopolin e saj t pushtetit. N moshn 17 vje, ai u prpoq pr modernizimin dhe reformimin e perandoris, por halla e tij e kundrshtoi kt prpjekje. Ajo orkestroi nj grusht shteti, duke uar n burgosjen e nipit t saj n nj pallat t hermetizuar dhe pa dritare. Cixi do t hipte n fron nipin tjetr trevjear, subjekti i filmit t 1987-s, “Perandori i fundit”. N 1908, Perandoresha vdiq nga dizenteria n moshn 72-vjeare. Plakitsit u dyndn n mauzoleun e saj, q i prngjante shpells s Ali Babas, e art dhe plot xhevahire.

N 1949, qeveria e re kineze restauroi varrin e saj si nj vend trheqs turistik.