Debati Europa 2030, Nikolaidis: BE-ja është ajo që secili prej nesh e bën atë!

Kalypso Aude Nikolaidis është një profesoreshë greko-franceze e marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Oksfordit. Ajo është aktualisht këshilltare e kryeministrit grek Jorgos Papandreu për çështjet europiane që prej vitit 1996 dhe drejton një grup ndërkombëtar të ekspertëve për Konventat e së Ardhmes së Europës. Ajo dha një intervistë për Georgi Gotev të Euractiv, ku flet për projektin “Europa 2030”.

Profesoreshë Nicolaïdis, tani është publikuar raporti i Grupit të Reflektimit; çfarë vjen më pas? A po e paraqitni raportin te grupet e qytetarëve apo tek think-tanks-et? Çfarë jeni duke planifikuar në javët në vijim?

Sa për fillim, ne të gjithë shpresojmë se liderët europianë, të cilët e kanë kërkuar raportin ndër të parët, do të merrem me të. Pas Këshillit (Europian, - shën. Red.), anëtarë të ndryshëm të Grupit të Reflektimit janë të angazhuar në promovimin e këtyre ideve në hapësirën publike dhe ne duam ta bëjmë këtë – individualisht, ose së bashku, - duke marrë pjesë në debate dhe biseda me grupet e qytetarëve, OJF-të, think-tanks-et, politikanët, deputetët, sindikatat, e kështu me radhë, që janë të interesuar rreth këtyre çështjeve. Këtë ne mund ta bëjmë në gjuhët përkatëse kombëtare, por edhe në gjuhët profesionale.
Brenda një periudhe të shkurtër, më 16 qershor, ne jemi duke planifikuar që të zhvillojmë në Bruksel një takim të madh me OJF-të, think-tanks-et dhe fondacionet, pikërisht një ditë para Samitit të BE-së. Ne nuk duam që të glorifikojmë, por duhet të ketë një bashkëbisedim, të dëgjojmë reagimet dhe të diskutojmë idetë rreth asaj se çfarë rezultatesh konkrete do të dalin nga bisedimet me njerëzit.

A nuk jemi duke folur rreth diçkaje që nuk është bërë më parë? Nëse nuk jam i gabuar, ju jeni anëtarja më kozmopolite e grupit përsa i përket prejardhjes suaj dhe keni qenë një prej atyre që po advokatoni për transparencë më të madhe gjatë kësaj periudhe pune prej një vit e gjysmë.

Po, kjo është e vërtetë. Disa prej nesh, duke përfshirë Žiga Turk (sekretari i Përgjithshëm i Grupit të Reflektimit, ish-ministri për Zhvillimin në qeverinë e Sllovenisë) dhe Lykke Friis (i cili u largua nga grupi për t'u bërë ministër i Mjedisit në Danimarkë), ishin të etur, në veçanti në përdorimin e internetit, sa më shumë që të jetë e mundur, nëpërmjet konsultimeve virtuale. Anëtarët e tjerë kishin shqetësime të ligjshme rreth kapacitetit tonë të kufizuar.

Në fund, ne bëmë konsultime me shumë ekspertë, individualisht apo në grupe, si dhe fondacionet, think-tanks-et dhe qendrat kërkimore, megjithëse ajo nuk ishte në atë shkallë që unë kisha shpresuar.

Për të qenë të ndershëm, ne nuk përpiqemi që të pretendojë se ky nuk ishte një ushtrim në shqyrtimin demokratik. Ne u emëruam nga Këshilli si persona të “mençur”, si dhe të zgjedhur sipas veçantive tona. Ne propozojmë një diagnozë, jo domosdoshmërisht gjithmonë origjinale, thjesht, si një kontribut në debatin mbi të ardhmen e Europës, i cili është shumë i gjallë, ashtu siç ju shikoni në internet, ndonëse ju nuk e shihni edhe aq një gjë të tillë në publikun e gjerë.

Kjo është që krerët e BE-së duhet të marrin idetë dhe të fillojnë veprimet në terren. A nuk është kjo filozofi?

Në të vërtetë, u takon krerëve europianë për të marrë vendime rreth atyre që ne kemi thënë në raport dhe që ata janë duke e bërë një gjë të tillë çdo fundjavë, ashtu siç e di çdokush sipas reformave ekonomike qeverisëse në BE.

Mesazhi i raportit është se ai është ndryshim në atë shkallë që është e nevojshme - dhe më e rëndësishmja, se ai duhet të jetë i qëndrueshme - në fusha të tilla, si: energjia, arsimi apo siguria. Dhe sigurisht, janë trajtuar mënyra e shumë çështjeve të gjera publike dhe gatishmërinë për të pranuar rrugët dhe kostot e pashmangshme. Roli ynë nuk ishte që të sigurojmë një plan, por elementet e një diagnoze dhe udhëzime të gjerë për veprim.
///////////
Raporti duket të jetë një kompromis. Ju jeni zgjedhur nga vende të ndryshme për të pasqyruar një ekuilibër. Disa vende kanë rezerva në lidhje me disa politika të BE-së dhe raporti nuk shkon shumë larg në drejtime të caktuara. Nëse ju keni qenë të lirë të shkruani ato që mendoni, në çfarë fushash keni qenë më të guximshëm?

Sigurisht, ky është një kompromis. Ky është një kompromis në aspektin e substancës, stilit dhe paraqitjes; pasqyron paragjykimet dhe gjykimet e këtyre 12 njerëzve. Por, përsëri, në këtë dokument ne reflektojnë kulturën e kompromisit dhe konsensusit të BE-së për të mirë dhe për të keq. Debatet që kemi pasur gjatë kësaj periudhe e kanë bërë atë më të qartë dhe secili prej nesh ka idetë dhe propozimet e veta, por nuk ishte e nevojshme për grupin që të miratonte një listë të tillë gjërash të shpëlara! Fatmirësisht, ne të gjithë kemi një zë të pavarur.

Shqetësimet e mia personale kanë të bëjnë, mbi të gjitha, rreth rolit të Europës në një botë joeuropiane; ajo që unë e quaj axhendën e saj postkolonialiste. Për mua sfida vazhdon të jetë ajo që ka të bëjë me përkthimin në mes të botës akademike dhe politike dhe duke e bërë përdorimin tonë më të mirë në forume të mbivendosura. Për shembull, unë sapo kam botuar një pjesë që advokon në faktin se politika e fqinjësisë së BE-së duhet dhe mund të jetë e decentralizuar, siç e kam thënë në një raport bashkë me kolegët e mi për Parlamentin Europian tre vjet më parë.

Ne kemi nevojë ta bëjmë këtë bashkëbisedim sa më produktiv të jetë e mundur, në mënyrë që BE-ja dhe mijëra agjentë të saj të bëhen gjithnjë e më vetëreflektues.

Raporti flet për nevojën për të ndryshuar tonin e diskursit politik, për të siguruar mbështetjen e qytetarëve përmes dialogut më të mirë; ndoshta kjo është një fushë nga e cila ju jeni të frymëzuar mirë. Çfarë mendoni se është e nevojshme? Për shembull, ne shohim populistë, të cilët nuk kanë asnjë problem me diskursin e tyre politik dhe marrin një përgjigje shumë të lehtë. Dhe ne kemi strategji të BE-së, të tilla si Europa 2020, që ka tërhequr shumë pak vëmendje në publikut të gjerë...

Kjo është vjetruar. Unë uroj që ju do të pyesni nxënësit e mi dhe jo mua! Nuk ka asnjë recetë magjike për "diskursin e drejtë". Ne nuk jemi një BE autokratike dhe nuk kemi nevojë për një histori të vetme europiane “lart-poshtë”. Unë kam një libër në linjë me këtë argumentim.

Për më tepër, pjesa më e madhe e asaj që BE-ja po bën është e mërzitshme për qytetarin e zakonshëm dhe se do të ishte qesharake të pretendoje ndryshe. BE-ja është një sistem jashtëzakonisht kompleks, që po bën dhe përpiqet ta bëjë atë më të thjeshtë në sytë e qytetarëve që mund të jenë të gjykuar.

Akoma më tej, ka rëndësi “përkatësia” e Bashkimit Europian. Kjo kërkon jo vetëm për elitat kombëtare për të ndaluar trajtimin e vendimeve të BE-së, përfshirë edhe ata që nuk janë pjesë e saj, por gjithashtu kërkon përmbajtje në drejtime të tjera: elitat europiane duhet të ndalin shfajësimin e një pjese të madhe të europianëve për të votuar në një mënyrë të sigurt, jo për të kuptuar, jo për të kuptuar realisht se çfarë ata vënë në kutinë e votimit.

Ndoshta ajo që mbetet më e rëndësishmja është se populistët duhet të jenë të përmbajtur në qoftë se njerëzit ndjehen shumë konkretë në atë që BE-ja nuk i përjashton ata nga kontrolli mbi jetën e tyre të përditshme, por u jep pushtet atyre. Dhe kjo do të thotë se çështjet e BE-së duhet të jenë të ngulitura shumë thellë në politikën e brendshme.

Le të shtojmë edhe një pikë të fundit, që e kam fort për zemër. Unë mendoj se në nivel europian, ne nuk kemi arritur të gjenerojmë ndjenjën e kënaqësisë dhe ngacmimit që mund të tërheqin gjenerata të reja të politikave. Politikat, gjithashtu, duhet të jetë në lidhje me të gjitha fijet qe mpiksen dhe ekziston, krahas muzikës, valles, poezisë, teatrit, artit dhe kulturës. Kjo është arsyeja pse unë kam sugjeruar për krijimin e një festivali të madh të politikave europiane, një “ballafaqim” (agora) të madh të përvitshëm Europë-Europë”, që do të mblidhte njerëz nga e gjithë Europa dhe nga të gjitha sferat e jetës, për ngjarjet politike dhe kulturore.

Ju përmendët Europë dhe botë. Ajo mund të jetë e vlefshme për t’u dëgjuar në pikëpamjet tuaja, ka të bëjë rreth asaj që Europa duhet të bëjë tjetër me fqinjët e saj: për shembull, ne kemi Ballkanin Perëndimor në derën tonë. Edhe Ukraina nuk është përmendur në raport...

Po. Shumë vende nuk janë përmendur në raport! Megjithatë, ne e përmendim shumë qartë angazhimin tonë të përbashkët për zgjerimin e vazhdueshëm me të gjitha vendet kandidate, natyrisht, duke përfshirë edhe Turqinë. Duke theksuar se kufijtë e vërtetë të Europës janë kapacitetet e vetë aplikantëve për t’u përshtatur me kriteret e anëtarësimit, ne e kundërshtojmë idenë se çdo grup “burrash të mençur” mund të vijëzojnë një hartë në rërë dhe i lidhin duart e brezave të ardhshëm duke përcaktuar një herë dhe për të gjithë se cilët duhet të jenë kufijtë e Bashkimit Europian.

Ne nuk kemi një dhomë për të qenë më të specifikuar, por të gjithë kemi qenë, në mënyrë të qartë, tejet të angazhuar me zgjerimin e ardhshëm, që përfshin Ballkanin Perëndimor. Në të vërtetë kemi diskutuar idenë e realizimit brenda vitit 2014 ku vendeve të rajonit do t'i jepet një angazhim absolut, firmosja për pranimin dhe një udhërrëfyes i qartë në rrugën drejt pjesës së fundit të udhëtimit.

Në të njëjtën kohë, BE-ja do të duhet të forcojë kushtet që fuqizojnë "agjentë për ndryshim” në secilin nga këto vende, veçanërisht kur bëhet fjalë për kapacitetin e tyre për të luftuar klientelizmin dhe korrupsionin, duke mbajtur qeveri që japin llogari. Unë besoj se Greqia, në veçanti, është e vendosur për këtë, duke e filluar, natyrisht, këtë axhendë që në oborrin e vet!

Ndoshta ky shesh ballafaqimesh dhe mbledhjesh që ju përmendët mund të bëhet në këtë kontekst?

Shesh i përballjeve dhe mbledhjeve për Europën mund të mbahet në kontekste të ndryshme. Kjo është bukuria e saj. Por që kjo është një ide e madhe! Ajo mund të fillojë me të vërtetë në vitin 2014 dhe të shënojë festimin e "europianizmit" në 100-vjetorin e një faqeje të errët në historinë tonë.

Parlamenti Europian gjithashtu flet rreth një ballafaqimi (agore): Kohët e fundit është folur për një debat në Parlamentin Europian mbi varfërinë. Këto lloj përballjesh duhet të jenë një tematikë vjetore?

Me Jorgos Papandreu kemi nxitur idenë e një tryeze debatesh të Europës në vitin 2002, gjatë Konventës Europiane. Ne do të ishim shumë të lumtur për të parë se Parlamenti Europian e ka marrë këtë nismë rreth atyre temave ku ai mund të nxjerrë ligje. Por, më lejoni të theksoj gjithashtu se ideja e një tryeze-debati europian që ne jemi duke promovuar është në shkallë të ndryshme - siç janë disa nga këto dhjetëra debate të Parlamentit Europian që bëhen gjatë një jave! Dhe kjo do të jetë shumëdimensional, më shumë si një festival popi.

Një lloj i (Vudstoku) Woodstock të Europeanizmit...

Tamam. Që do të thotë se ajo nuk duhet zvarritur nga zyrtarët, por që, për shembull, mund të nxitet me zyrtarët, të cilët janë të ndryshëm nga shumë forume sociale evropiane.

Me vende që konkurrojnë për të pritur ballafaqimet, ashtu siç ato bëjnë me Lojërat Olimpike?

Kjo është një ide e madhe. Në fund kjo është tamam si për hedhur mijëra lule, kështu që nëse njerëzit kanë ide se si mund të bëhet ky ballafaqimi Europian, ata duhet të bëhen pjesë e këtij bashkëbisedimi.

A nuk lëshohet, për shembull, një ballafaqim i tillë për perçen, në raportin e Grupit të Reflektimit? Këto ballafaqime, ndoshta mund të përqendrohen në çështje të tilla si identiteti europian.

Ideja ballafaqimit, si shumë ide, është njëra që mund të interferojë në raportin ku ne bëjmë thirrje për më shumë demokraci të diskutueshme. Raporti konfirmon parimet e mëdha që ne, pa dyshim, jemi të familjarizuar me to dhe është në dorën e secilit prej nesh që të propozojë mënyra specifike të zbatimit të këtyre parimeve.

Identiteti europian, vlerat dhe kuptimi që i përkasin BE-së është sigurisht një nga këto tema që nuk shkon larg. Unë për një kohë të gjatë lobova që fija që na lidh ne të gjithëve nuk është një identitet i përbashkët, por një formë kërkuese e lartë e njohjes së ndërsjellë e identiteteve tona respektive, si dhe kontratat politike respektive, ballafaqimet socio-ekonomike në nivel kombëtar ose ndonjë nivel tjetër relevant, ashtu si me qytetet dhe rajonet. Kjo është ajo që do të thotë që BE-ja të jetë një “demoi-cracy”.

Sigurisht, çështja e fqinjësisë islame e Europës është në zemër të sfidave të integrimit në Europë - dhe ne duhet të merremi shumë me ndërveprimin midis këtyre dy lloje fqinjësish: minoritetet brenda Europës dhe raportet tona me vendet me shumicë myslimane jashtë Europës.

Por, identiteti dhe nëse perçja (burka) është e tretshme në kulturën europiane, nuk është e gjitha dhe fundi i të gjithave në atë çfarë është e gjithë Europa. Njerëzit e tjerë mund të jenë më të interesuar në diskutimin se si sundimi i ligjit u jep pushtet minoriteteve, sesi vërtet lëvizja e lirë e mjekëve apo e pacientëve jashtë kufijve është ende një sfidë, sesi dikush mund të mësojnë historinë e Europës pa e vështruar me urrejtje të ndërsjellë, apo se çfarë ne duhet t’i ofrojmë ende pjesës tjetër të botës pa paternalizëm. BE-ja është ajo që secili prej nesh e bën atë!

Përgatiti: A. Gjoka

18 Maj 2010