Dinamizmi i vlerave kulturore shqiptare

Vlerat kulturore sipas prkufizimit t R. William jan kritere t prgjithshme, me an t s cilave antart e t njjts kultur prcaktojn se ’sht e dshirueshme ose e padshirueshme, e mir ose e keqe, e bukur ose e shmtuar pr ta. Dihet q n koh disa vlera ndryshojn dhe po ashtu disa t tjera qndrojn t pandryshuara. Nse flasim pr dinamikn e vlerave n shoqrin shqiptare gjat periudhs s tranzicionit duhet t bnim nj ndarje sipas kndvshtrimit tim n katr grupe. 1. Vlera q kan nj qndrueshmri edhe shekullore, kto prbjn edhe karakteristikat dalluese t shoqris ton ndaj nj tjetre. 2. Vlera q duke qen se u ekstremizuan dhe morn forma detyruese nga shteti gjat komunizmit dhe ne po i zhdukim sepse i barazojm me komunizmin. 3. Vlera q po prqafohen nga nj pjes e popullsis, sidomos t rinjt, por q e kan t vshtir akoma t bhen t gjith popullsis pr shkak t koncepteve t rrnjosura nga komunizmi. 4. Vlera t reja q na erdhn nga kultura perndimore por q gjetn terren shum shpejt edhe n kulturn ton dhe u bn edhe vlerat tona.

Konkretisht, nse flasim pr grupin e par jan vlerat dalluese q kan qndruar n kulturn ton dhe n totalitetin e vet nuk kan psuar ndryshime t theksuara. Mund t prmendim disa, duke e nisur me vlern e bess, pra mbajtjen me do kusht t fjals s dhn. Faik Konica shkruan: “Standardi etik i shqiptarit sht besa, pavarsisht nga rrethanat kur nj shqiptar jep besn, ajo s’mund t shkelet dhe nuk ka nevoj pr asnj lloj marrveshje t shkruar”. Askush nuk mund t mohoj q kjo sht nj vler dalluese e shoqris shqiptare. Pavarsisht ndryshimeve q kan ndodhur n Shqipri, shumica e antarve t kulturs ton e ruan kt vler dhe e tregon at si gjn m t bukur t t qenit shqiptar.

Gjithashtu ne jemi nj vend q karakterizohet nga toleranca fetare, nj vler kjo e ngulitur m shum gjat rilindjes kombtare. “Feja e shqiptarit sht shqiptaria” sht nj nga shprehjet m emblematike q vjen pikrisht nga rilindja. Tek ne bashkjetojn shum mir katolik, ortodoks, mysliman dhe bektashinj. Festat e secils festohen dhe nderohen n mnyr t prbashkt nga e gjith shoqria. Po ashtu edhe mikpritja sht nj nga vlerat dalluese t shoqris ton. Nse miku vjen n shtpi, do shqiptar e pret me nderimet dhe respektin m t madh. Kto jan ndr t tjera tre vlera t spikatura t shqiptarve q jan ruajtur ndr shekuj.

Por si e prmenda edhe n fillim disa vlera ndryshojn dhe n Shqipri ndryshimi m i madh i vlerave ndodhi me kalimin nga komunizmi n demokraci. Kto ndryshime q kan psuar vlerat tona i kam ndar mes grupit t dyt, t tret dhe t katrt. N grupin e dyt fus vlera si solidariteti - ndjenja e komunitetit e cila fatkeqsisht duke qen se ishte aplikuar me doza ekstreme dhe detyruese gjat komunizmit, pothuaj u zhduk me ardhjen e demokracis. Komunizmi i mshoi fort ndjenjs s komunitetit, solidaritetit t njerzve me njri-tjetrin. I bri njerzit t bashkoheshin me hir e me pahir n kooperativa, t ndihmonin njri-tjetrin n shkoll e n pun, t ndanin kohn e lir s bashku n pun vullnetare etj. Konceptet tjetri, un, ti nuk ekzistonin, ishin nj, ne populli socialist pr t ciln kishte shum nevoj udhheqja. Dhe pr t arritur kt qllim ishte e domosdoshme forcimi dhe zhvillimi i solidaritetit dhe ndjenjs s komunitetit. Kshtu njerzit e shikonin njri-tjetrin si familje dhe udhheqsin e tyre si baba. Pikrisht ky keqprdorim i ndjenjs s komunitetit, solidaritetit mes njerzve, bri q kjo vler t prbuzej totalisht me ardhjen e demokracis.

Kush mund t mohoj q sot n Shqipri nse t ndodh dika n rrug dhe ke nevoj pr nj ndihm nuk t afrohet askush. Nse jeton n nj pallat askush nuk shqetsohet pr pastrtin e shkalls apo t ambjenteve t tjera t prbashkta. Q komshiun tnd nuk e njeh mir, ose se njeh aspak se kush sht dhe jo m t kesh si m prpara hyrje e dalje me t, t japsh dhe t marrsh gjra e nse ndodh nj vdekje ti hapsh shtpin. Q fisin tnd prve disa njerzve shum t afrt nuk e takon dhe ndoshta brezi i ri nuk njihen fare me njri-tjetrin. E plot shembuj t tjer q tregojn se ndjenja e komuniteti - solidariteti nuk sht m nj vler kulturore e jona, sepse e mohuam si nj gj komuniste. Nuk ditm dot ta moderonin dhe ta kthenim n masn q e kan shum shoqri t tjera demokratike.

N ann tjetr qndron ajo q un quaj grupi i tret q lidhet me faktin se gjat komunizmit jan rrnjosur n ndrgjegjen ton disa koncepte, t cilat krijojn paragjykime pr disa vlera t reja. Si pr shembull, nj vler e shoqris amerikane sht shpirti konkurrues, t rinjt shqiptar, sidomos po e huazojn kt vler pr ta
t tyren. Kjo vler lidhet me faktin q njerzit t tentojn t ecin prpara, t bjn karrier, t hyjn n konkurrim me t tjert pr t arritur at q duan. Mirpo shpesh her kur shqiptart sidomos ata q kan nj far moshe shikojn sjellje q demonstrojn shpirtin e konkurrencs komentet jan t tipit: “Uahh far karieristi ky!” Eh kta t rinjt e sotm mendjen e kan far t ken m shum pr vete! E t tjera komente si kto. Kjo vjen ngaq i sht rrnjosur n ndrgjegje nga koha e komunizmit q t krkoj post drejtuese dhe t ecje prpara ishte turp, ishte shenja q je nj njeri negativ, q mendon vetm pr veten dhe nuk i do t tjert. Kishin rrnjosur ndjenjat e prulsis tek njerzit. Po ashtu ather postet, karriern nuk sht se e zgjidhje vet apo i meritoje nga prpjekjet q kishe
pr t ecur prpara. Kto gjra vinin si rezultat i asaj q partia kishte menduar se ti i shrbeje m mir pr momentin. Sot ishe traktorist dhe nesr ishe drejtor pa
asgj por edhe e kundrta. Kto koncepte bjn q sot t mos pranohet lehtsisht si vler e shoqris shpirti konkurrues.

Po ashtu sht ajo q un kam quajtur grupi i katrt dhe lidhet me vlerat e reja q kemi prthithur me lehtsi pas rnies s komunizmit. Shembulli m i qart sht vlera e liris e cila sht adaptuar nga ne si nj vler e re q e kemi
tonn pa asnj lloj problemi. Aq shum sht e dshiruar dhe e mir pr ne sa edhe kufinjt i patm t vshtir ti vendosnim. do gj e
n drejtim t shtimit dhe prforcimit t liris n vendin ton vlersohet dhe sht e mirpritur nga njerzit. Prpjekjet m t mdha t tanishme lidhen me faktin q ve t tjerave t realizohet plotsisht edhe liria e lvizjes kjo duke u integruar n Bashkimin Evropian. Tanim pr ne liria prbn nj vler t rndsishme q duhet mbrojtur dhe kultivuar pr t ardhmen.

S fundmi, mund t them q kto 4 grupe vlerash nuk jan gj tjetr vese ndarje e domosdoshme sipas meje pr t kuptuar m mir gjendjen aktuale t vlerave si rezultat i tranzicionit. N nj periudh t mvonshme vlerat e qndrueshme dhe karakteristike shqiptare si besa, toleranca fetare, mikpritja, vlerat q u mohuan si rezultat i keqprdorimit dhe ekstremizmit n komunizm si solidariteti - ndjenja e komunitetit, vlera t reja q po futen me vshtirsi pr shkak t koncepteve t ngulitura n t shkuarn si shpirti konkurrues dhe vlera t reja q u pranuan dhe u bn pjes e jona me shpejtsi si liria do t sintetizohen n nj kategori t vetme. Kjo kategori s’do t jet asgj m pak e asgj m shum sesa kategoria e vlerave kulturore t shoqris shqiptare, t cilat si gjithmon do t prbjn n trsin e tyre kriteret drejtuese t jets s shqiptarve.

Politologe