Diskutimi i standardit nga do te mbaje

Edhe nese konferenca shkencore per gjuhen do te propozonte rishikimin e standardit ndryshimet nuk mund te sanksionohen pa vullnetin institucional.

E treta here ne njezet vjet qe specialistet shtrohen ne tryeze pune per hetuar dhe per te propozuar fare

Programi i konferences shkencore Shqipja ne etapen e sotme politikat e pasurimit dhe te permiresimit te standardit ka marre forme perfundimtare eshte bere nje grupim i referateve sipas temave qe trajtojne.

Akademik Kolec Topalli anetar i Komisionit Shkencor te Konferences konfirmoi se konferenca organizohet ne Durres Tropikal Resort duke e mbajtur larg vezhgimit dhe nderhyrjeve te medias sepse kjo eshte nje tryeze ku specialistet kane per te punuar.

Ka gjuhetare qe e shikojne te padrejte mediatizimin qe i eshte bere konferences ende pa filluar. Nuk eshte se aty do te merren vendime. Edhe sikur te donte kjo elite e disiplinave gjuhesore nuk eshte vendimmarrese.

Ky nuk eshte kongres eshte tryeze pune qeteson prof. Topalli i cili na tregoi dje programin e datave 15-17 dhjetor qe ka pergatitur Qendra e Studimeve Albanologjike. Ky eshte edicioni II i Diteve te Albanologjise ku paraqiten kerkimet dhe arritjet ne studimet albanologjike. Vitin e kaluar kishte edhe formen e nje konkursi ku u vleresuan me cmime veprat me te mira ne gjithe fushat e albanologjise.

Konferenca e radhes prezanton disa tema te medha ne baze te te cilave eshte bere edhe nje grupim i ceshtjeve te referuesve. Per Historine e formimit te standardit. Standardi dhe legjislacioni flasin Bahri Beci Rexhep Ismajli Seit Mansaku Bardhyl Demiraj Gjovalin Shkurtaj etj..

Per Problemet gramatikore te standardit flasin Ethem Lkaj Wilfried Fiedler Besim Bokshi Anila Omari etj.. Per Problemet e drejtshkrimit dhe te pasurimit te standardit flasin Kolec Topalli Mehmet Elezi Besim Kabashi etj..

Per Mmarredheniet e standardit me dialektet. Norma Leksikore flasin David Luka Ardian Vehbiu Ardian Klosi Ledi Shamku-Shkreli Ferdinand Leka Asllan Hamiti Ajten Qamili etj.. Per Standardin dhe normen letrare flasin Sabri Hamiti Valter Memisha Imri Badallaj Ali Jashari Tomor Plangarica etj..

Ndermjet seancave do te kete promovime te botimeve gjuhesore takime me shkrimtare.
shte konferenca e trete shkencore qe mbahet ne keto njezet vjet. Ne platformen e kesaj te fundit thuhet Shqipja e sotme gjallon si gjuhe e mbare shqiptareve ne formen e dy dialekteve kryesore dhe ne variantin shqipe standarde.

E ndodhur perballe hapjes dhe liberalizimit te shoqerise shqiptare ajo po peson zhvillime te fuqishme te brendshme qe lidhen me shtimin e jashtezakonshem te kontakteve ndermjet vete shqiptareve me migrimet dhe me emigracionin me rikonfigurimin gjeopolitik e gjeokulturor te faktorit shqiptar ne rajon si dhe pergjithesisht me ngritjen e pershpejtuar ekonomike sociale e kulturore te shoqerive shqiptare ne dhjetevjecarin e fundit. Gjuha shqipe po kalon nje proces te vrullshem zhvillimi e pasurimi dhe ne kete dinamike lipset shqyrtuar edhe vete standardi si nje variant i saj.

Verejme se disa nga dukurite dhe problemet e shumellojshme qe jane bere te pranishme mbas Kongresit te Drejtshkrimit kane terhequr me shume vemendjen e publikut sesa te gjuhetareve nderkohe qe situata e sotme gjuhesore nuk e toleron me kete komoditet. Gjykojme se ka ardhur koha qe ceshtja te shihet pa pasione te ndezura ne nje prizem thjesht shkencor per te evidentuar me pergjegjesi problematikat e krijuara me nje veshtrim perfshires dhe me parashikime afatmesme e afatgjata.

Prof. Kolec Topalli tha te njejten gje qe ka perseritur keto dite ne media se qellimi i gjithe kesaj eshte qe te analizohet standardi i sotem politikat e permiresimit dhe te pasurimit te tij dhe te shihet se cfare rrugesh do te ndiqen ne te ardhmen.

fare do synonin keto politika Edhe njehere prof. Topalli thote se politikat do synonin mundesite e pasurimit te standardit dhe disa aspekte te tij te shqyrtohen per te ndryshuar ne favor te rregullimit me te mire te rregullave te drejtshkrimit.

Aty ku ka kontradikte te rregullohet.
Me sa eshte dukur deri tani ne shkrimet ne shtyp eshte kjo vija e holle e politikave te mundshme mbi standardin qe i ndan gjuhetaret ne pro ndryshimit pro sanksionimit te disa rregullave te reja dhe ata qe jane pro vetem zbatimit korrekt te ketij standardi qe e kemi te keqperdorur tashme.

Per cfare natyre kontradiktash qe mund te rregullohen e ka fjalen prof. Topalli

Rregullat jane vendosur ne vitin 1972 ne Kongresin e Drejtshkrimit thote ai Kongres qe eshte zhvilluar ne kushtet e diktatures komuniste te totalitarizmit.
Raporti i standardit me dialektet eshte nje teme per diskutim ne konference.

Per kete aspekt anetari i Komisionit Shkencor te Konferences mbron nje ide qe eshte mbeshtetur nga jo pak specialiste studimi i gjuhes shqipe ne shkolla e cila duhet te kete ekskluzivisht si baze standardin e sotem duhet te perfshije edhe dialektet jo vetem ate gege po edhe arberishten e Italise. Shkolla duhet te jape njohurite mbi dialektet qe nuk jane perfshire ne standard shton prof. Topalli.

Nje nga gabimet ne tekstet shkollore qe nga viti 1945 deri vone eshte ky nuk jane dhene njohurite e nevojshme per pasurite dialektore gramatikore te dialekteve te tjera por eshte marre gramatika e mireqene duke menduar qe dialektet e mbyllen historine e tyre.

Nevoja per ta rishikuar here pas here standardin eshte parashikuar qysh ne Rezoluten e Kongresit te Drejtshkrimit me 1972 dhe eshte parashtruar ne Konferencen shkencore me rastin e 20-vjetorit te Kongresit dhe serish ne 30-vjetorin e tij.

Ne vitin 2002 eshte mbajtur nje tjeter konference ku u vendos qe te krijohet nje Keshill Nderakademik per te shqyrtuar problemet qe ka nxjerre standardi i sotem.

Ne vitin 2004 duke u nisur nga vleresimi i perbashket se gjuha shqipe eshte tipari themelor i kombesise shqiptare se ajo siguron nderlidhjen shpirterore midis hapesirave dhe vendeve qe flasin shqip dhe mjetin me te qenesishem per komunikim midis tyre pertej ndarjeve administrativo-politike u krijua Keshilli Nderakademik per eshtjen e Shqipes Standarde i perbere nga anetare nga Shqiperia nga Kosova nga Maqedonia dhe nga Arberia i kryesuar nga akademiket Shaban Demiraj dhe Rexhep Ismajli.

Gjate vitit 2005 Keshilli nxori rregulloren e punes u krijuan komisione per ceshtje te drejtshkrimit te kultures se gjuhes te morfologjise e te sintakses te leksikut etj te cilet duhej te raportonin per gjendjen ekzistuese dhe problemet.

Ne baze te tyre Keshilli duhej te merrte nje vendim. Ne vitin 2006 ne Takimin e Prishtines Keshilli konkludoi se per shqyrtimin e ceshtjeve drejtshkrimore qe lidhen me perdorimin e gjysmezanores e ne pozita te ndryshme ishte i nevojshem nje material me i gjere studimor dhe kjo iu kerkua Komisioneve ne Tirane dhe Prishtine.

Por Keshilli arriti ne perfundimin se nuk eshte e nevojshme te ndermerren rishikime per ceshtje qe per nje arsye a per nje tjeter mund te jene paragjykuar te rishikueshme.

Keshtu asnjehere nuk eshte sanksionuar asnje nderhyrje ne Kodin Standard te Shqipes. Kesaj radhe prof. Topalli thote Do te diskutohen realisht problemet pa duartrokitje pa levdata po si ne nje konference shkencore. Do te propozohen edhe rruget e zgjidhjes. Por konferenca nuk eshte kongres. D.m.th ajo nuk do te marre vendime. Ajo do te jape orientime se si do veprohet me vone.

Kane deklaruar ne Shekulli

Kolec Topalli Ndryshimet te pasqyrohen ne drejtshkrimi

E kemi te nevojshme te ndjekim hap pas hapi zhvillimet e gjuhes dhe te bejme ndryshimet e nevojshme ne kohen e duhur.

Sigurisht qe gjuha nuk ndryshon kaq shpejt por ato ndryshime qe kane ndodhur mendoj se duhet te pasqyrohen edhe ne drejtshkrimin e saj sepse kryesisht behet fjale per drejtshkrim.

Per disa probleme te tilla te cilat po rishikohen edhe une jam i mendimit qe mund te gjejne nje rishikim te duhur me qellim qe te mos krijohet nje shkeputje e madhe ndermjet gjuhes se folur dhe gjuhes se shkruar sic ka ndodhur per shembull ne anglishte.

Kristina Jorgaqi Pergjegjesia indiferenca e institucioneve

Niveli aspak i kenaqshem i njohjes dhe i pervetesimit te standardit eshte sot per fat te keq nje realitet i pamohueshem nder shumicen e shqiptareve toskerisht-e-gegerishtfoles pa perjashtim.

Te gjithe po jemi deshmitare te cilesise se dobet te produkteve te shkolles sone ne leme te gjuhes shqipe qe per nga permbajtja e teksteve ashtu dhe nga metodat e mesimdhenies qendron sot ne minimumin e vet historik. Dhe per kete pergjegjesia kryesore do pare tek indiferenca e institucioneve qe e kane detyre te perkujdesen per standardin.

Rexhep Ismajli Kongresi i Drejtshkrimit si pergjigjet rrethanave te sotme
Shqipja flitet ne hapesira te ndryshme shteterore e politike me realitete te ndryshme ekonomike shoqerore kulturore.

Ne mungese te bashkerenditjes se ndermarrjeve dhe te kujdesit per gjuhen ka mundesi qe realitetet e tilla te krijojne zhvillime disparate ne shkalle me te gjere... Menyra se si eshte vepruar me Kongresin e Drejtshkrimit ne rrethanat e sotme nuk duket e mundshme. Pos tjerash ajo ka qene dhe objekt kritikash ne opinion.

Ledi Shamku-Shkreli Standardi u zhvesh nga prestigji i gegerishtes

Nga 1952 deri me 1972 pra plot 20 vjet politika gjuhesore ne Shqiperi ose me mire politika pasi nuk verehet kurrfare ndarje mes Vijes Ideologjike dhe Politikes Gjuhesore duke ndaluar lavrimin e metejshem te gegnizmave dhe te krejt Koinese Letrare Gege e zhveshi kete pjese te shqipes nga nje element tejet i rendesishem qe quhet prestigj pa u zgjatur do thoja se rezultati final i kesaj zhveshjeje ish krijimi i nje kompleksi faji i cili beri qe gegefolesve gati-gati tu vije turp nga gjuha e tyre.

Italo Fortino A ekziston nevoja e riformulimit

Problemi nuk eshte riformulimi i kodit te standardit vetem me qellimin e riformulimit por duhet verifikuar me pare nese ekziston nevoja e riformulimit d.m.th. nese gjendja sociolinguistike kerkon nje nderhyrje ne rishikimin e standardit per nje rivleresim te te gjitha mundesive gjuhesore. Besoj edhe qe gjendja e re e Kosoves qe marshon ne drejtim te pavaresise kerkon vemendje te vecante per nje zhvillim harmonik te problemit gjuhesor.

Ardian Vehbiu Mangesi serioze ne mesimin e shqipes se njesuar
Nese perdoruesit e sotem te ligjerimit publik nuk arrijne ta perdorin shqipen e njesuar ne pajtim me rregullat e miratuara kjo nuk ka aq te beje me mangesite strukturore dhe lendore te standardit vete sesa me shkaqe dhe rrethana jashtegjuhesore.

Mes ketyre vlejne te permenden para se gjithash mungesa e nje zotimi te qendrueshem institucional per ta mbrojtur standardin mangesite serioze ne mesimin e shqipes se njesuar ne shkollat dhe renien e prestigjit te standardit vete ne publik per shkak te pershoqerimit qe i behet me regjimin komunist monizmin kulturor dhe politikat gjuhesore totalitare.