Dy diktatura ngjashmeri dhe dallime
Ingo Gnther nga ish-RDGJ dhe Fatos Lubonja qe te dy te denuar politike tregojne ne mikrofonin e DW per dallimet mes dy regjimeve diktatoriale.
Ne kuadrin e Tetorit Gjerman ne Tirane shfaqet filmi Cdokush hesht per dicka tjeter. Ky film dokumentar ne analogji me filmin artistik Jeta e te tjereve trajton ceshtjen se sa te gatshem dhe te afte jane ish te burgosurit politike te RDGJ-se per te pranuar te kaluaren.
Ne kete film i cili eshte paraqitur ne festivale te ndryshme perfshire edhe Berlinalen kater ish te burgosur te RDGJ-se te denuar me disa vite burg per shkak te qendrimit te tyre te hapur kritik ndaj regjimit komunist SED tregojne pervojat e tyre te asaj kohe dhe te tanishme. Ingo Guumlnther dhe Fatos Lubonja tregojne per DW kujtimet nga koha e tyre ne burg.
Ne RDGJ pra ne periudhen e ekzistences se saj 1949-1989 ka pasur rreth 250.000 te burgosur politike. Ne periudhen 1945-1949 ka pasur mijera te burgosur politike por ne kete kohe territori i RDGJ ishte nen sovranitetin e ish-Bashkimit Sovjetik. Ne periudhen 1949-1989 jane dhene 221 denime me vdekje 164 syresh edhe jane ekzekutuar. Numri i popullsise se RDGJ-se ka pesuar disa ndryshime. Pas perfundimit te Luftes se II Boterore ai ishte 17 milione banore ne vitet 1960-1961 numri i popullsise ra ne 155 - 16 milione per shkak te arratisjes se gjermanolindoreve ne Gjermanine Perendimore dhe ne fund RDGJ kishte rreth 16 milione banore. - tregon Ingo Guumlnther ne lidhje me numrin e te burgosurve politike ne ish-RDGJ.
Nuk eshte dhene asnje here nje shifer ekzakte zyrtare por sipas te dhenave te ministrise se drejtesise e cila eshte marre tani me ligjin e rikompensimit te te burgosurve politike ekziston nje shifer prej 15-20 mije te burgosurish politike gjate 45 vjeteve. - sqaron Fatos Lubonja.
A kishte dallim ne burg mes nje te denuari politik dhe te denuarve per krime ordinere
Jo kane qene gjithmone te ndare dhe dallimi kryesor ishte qe per shembull te burgosurit ordinereve sic na thonin ata qe vinin nga burgjet ordinere ne burgjet politike te akuzuar per krime politike pra ordinereve u thuhej ne kemi besim tek ju ne rastin e nje lufte nje agresioni ne mund tju japim armen ju per te mbrojtur atdheun kurse ata do ti qerojme. - tregon Lubonja.
Sipas kendveshtrimit ligjor te RDGJ-se te gjithe ishin kriminele pra nuk kishte ndonje dallim mes te denuarve politike dhe ordinere. Keshtu deri ne fund te viteve 60-te me denime me vdekje jane denuar edhe kriminele te rende apo persona te denuar per krime seksuale. Por sa i perket menyres se hetuesise kushteve te burgimit dhe te hetimit te denuarit politike kishin kushte shume me keqia se sa te burgosurit per krime. - sqaron Guumlnther.
Lubonja Pergjithesisht ne Shqiperi ka qene karakteristike qe goditja qe pesonte dikush shoqerohej edhe me deklarimin e familjes si familje armike pra identifikimi i njeriut me familjen ne pergjithesi ka patur internime te familjeve jo githmone por ne rastet me te spikatura familjet internoheshin qe do te thote dergoheshin diku ne nje fshat. Ne rastin e familjes sime ka qene ne Zadrime ne Fishte dhe ne Torrovice. Pra dergoheshin aty dhe kishin nje leje qarkullimi te kufizuar brenda nje zone nderkohe qe neqoftese donin te leviznin per ne Tirane apo qofte per te ardhur ne burg per te bere vizita duhet te merrnin lejen ne degen e puneve te brendshme. Numri i ketyre familjeve gjate viteve te komunizimit ka qene jashtezakonisht i madh. Ne fillim fare madje ka patur edhe internime qe kane qene te mbyllur edhe me tela pra gati si burg per familjet por me vone familjet nuk kane patur rrethim me tela por kane patur nje zone te verdhe prej ku nuk mund te dilnin. Kjo zone e verdhe perfshinte vendin e fjetjes dhe vendin e punes se tyre qe ishte zakonisht pune fizike pune neper kooperativa.
Kurse rreth ish-RDGJ Ingo Guumlnther tregon Kode te posacme penale per perndjekjen penale apo internimin e te afermeve apo te shokeve dhe te miqve nuk ka pasur. Por atyre u duhej te perballeshin me shume probleme. P.sh. ne rast se denoheshin te dy prinderit femijet nuk kishin te drejte qe te shkonin tek te afermit por i conin neper shtepi femijesh ne te cilat ata i nenshtroheshin edukimit ideologjik. Ne rastet kur njeri nga prinderit ose te dy arratiseshin atehere zakonisht e detyronin prindin tjeter ti jepte femijet per adoptim. Kjo ndodhte edhe ne raste kur njeri prej prinderve ishte ne burg. Bashkeshortet apo te afermit dhe miqte kishin probleme ne vendin e punes. Po ashtu problem ishte se mbi ta per nje kohe te gjate binte hija e dyshimit dhe zhvilloheshin hetime nese dinin gje per kete apo ate veper penale. Debime apo internime te familjeve si i njohim nga ish-Bashkimi Sovjetik apo nga Shqiperia nuk kishte ne RDGJ.
A ju kane lejuar te shikonit dosjen tuaj ne organet e sigurimit dhe te drejtesise pas 1990
Lubonja Ne Shqiperi ende nuk ka nje ligj qe te lejoje hapjen e dosjeve. Une e kam kerkuar dosjen time behet fjale per dosjen e sigurimit jo dosjen gjyqesore dhe hetimore sepse ato jane te hapura ne njefare kuptimi ndersa dosja qe mua do me interesonte eshte dosja e ndjekjes sime dosja ku mund te gjeja emrat e njerezve qe me kane tradhtuar apo me kane spiunuar. Kjo dosje e para nuk ekziston nje ligj per hapjen e tyre e dyta nga informacioni qe kam une nje pjese e madhe e ketyre dosjeve jane asgjesuar ne vitet nentedhjete atehere kur po nderronte regjimi. Eumlshte justifikuar ky akt me heqjen e nenit te agjitacionit dhe propagandes dhe me heqjen e nenit te arratisjes qe ishin dy nenet kryesore ne Shqiperi dhe meqenese keto dy nene u hoqen atehere u tha qe te zhduken u dha nje urdher qe dosjet e sigurimit te asgjesohen dhe me kete jane asgjesuar shume dosje edhe te vjetra Kjo lidhet sigurisht edhe me nje lloj vazhdimesie te pushtetit qe nuk donte te kompromentonte njerez qe me vone u bene perseri ne politike te rendesishem qofte te Partise se demokratike qe erdhi ne pushtet qofte edhe te Partise Socialiste. Kjo mbetet nje gje qe nuk e di ku mund te zgjidhet transparenca lidhur me te kaluaren.
Guumlnther Po kam pasur mundesi ta shikoj edhe dosjen e Stasit edhe ate te gjykimit dhe te denimit tim. Kushdo ka mundesi ta shikoje dosjen e vet ne rast se ka pasur nje te tille.
Cili eshte qendrimi i shoqerise sot ndaj ish-te denuarve politike si reagojne njerezit kur u tregoni per kohen e burgut a u intereson kjo histori
Guumlnther Kjo varet prej historise se njerit apo tjetrit. Ka njerez nga ish-RDGJ qe u interesojne te tilla histori dhe jane aktive per perhapjen e tyre. Ka te tjere qe thone ai e dinte se cfare e priste asokohe ne RDGJ dhe e ka fajin vete qe nuk ndejti rehat. Megjithate kur jam ne perendim te Gjermanise p.sh. ne Shtutgart dhe i them dikujt qe kam qene ne burg ne ish-RDGJ atehere ve re se kjo nuk i intereson askujt.
Lubonja Pergjithesisht brezat e rinj jane indiferente. Brezat me te rritur kane nje lloj ndjeshmerie sepse eshte nje histori qe i ka prekur ne njefare menyre direkt ose indirekt. Por ndjeshmeria eshte e bashkuar edhe me nje heshtjen me nje ndjenje bashkefajesie ndoshta do te thoja e cila sigurisht ben qe te mos transmetohen problematika tek te rinjte. Pra ne pergjithesi eshte nje ceshtje qe nuk dominon jeten. Duhet ti shtojme kesaj edhe problemet e medha qe ka krijuar e tashmja qe akoma me shume e zhvendosin vemendjen dhe preokupimin e njerezve nga ajo kohe.
Sa trajtohet problemi i ish te perndjekurve politike nga pikepamja historiko-shkencore artistiko-letrare si dhe ne muzeume e ne shkolla
Guumlnther Ka shume shoqata te te perndjekurve qe merren me ate kohe perkujdesen per vendet perkujtimore dhe muzeumet e ngritura ne ish-burgjet e RDGJ-se dhe sidomos ne burgun qendror te hetuesise ne Hohenshenhauzen. Ata shkojne edhe ne shkolla dhe tregojne per ate kohe. Po ashtu ka edhe institucione qe merren nga pikepamja shkencore me ate periudhe p.sh. ne Universitetin e Berlinit ka nje grup historianesh qe merren me ate periudhe. Po ashtu ekziston edhe nje fondacion i posacem qe merret me studime botime dhe perpilimin e informacioneve per ate periudhe. Ky fondacion eshte krijuar me parate qe ka pasur dikur partia ne pushtet ne RDGJ SED-ja dhe sot mbeshtetet edhe nga shteti.
Lubonja Gjeja qe eshte bere me shume dhe me mire eshte botimi i librave qe me shume eshte botimi i autoreve te ndryshem qe kane qene neper burgje kujtime te shkruara prej tyre. Nderkohe qe pak ose shume pak eshte bere objekt i autoreve te rinj qe edhe pse muk e kane jetuar burgun kane shkruar ose bere filma per ta domethene per te burgosurit per persekutimin e njerezve pergjithesisht pak. Per sa i perket muzeumeve mund te thuhet per fat te keq se nuk ekziston asnje muzeum i gjihe krimeve. Ka patur nje pavion ne Muzeumin Kombetar qe sic thuhet tani eshte hequr. Flitet per kthimin e minieres se Spacit ne nje muzeum por jane projekte pa shpirt ose dashuri shpesh here te menduar thjesht per te bere ndonje para korrupsioni. Dhe ky eshte nje tregues i mire i asaj se sa vertet ka ndjeshmeri ndaj asaj te kaluare. Eumlshte nje tregues qe thote se ata qe kane pushtetin kryesisht nuk e kane kete ndjeshmeri jo vetem thjesht per fajesine e te kaluares se tyre por edhe per faktin se jane te zhytur ne korrupsion ne nje sistem vlerash ku vetem paraja dhe pasurimi dhe perdorimi i pushtetit per pasurim ka kuptim per ta. Ashtu sikurse mendoj edhe neper shkolla mendoj se eshte nje ceshtje qe trajtohet pak. Nuk ka pra ne pergjithesi nje mungese kujtese. Shoqeria shqiptare vuan nga mungesa e kujteses.