Dy ndjeshmëri të reja!

N Galerin e Arteve t Kosovs u prezantuam dy krijues, dy magjistra t artit, njri piktor e tjetri grafik: kta jan Artan Hajrullahu dhe Jeton Muja. Menjher duhet thn se kemi t bjm me dy sensibilitete t reja t artit pamor, q din t shprehen dhe t komunikojn me gjuhn e artit modern.

Prezantimi i Artan Hajrullahut manifestohet nprmjet figuracionit dhe koloritit. Jan kto dy koordinata brenda t cilave ky krijues zhvillon, ndrton, sendrton dhe projekton me radh t par idet, konceptet e pastaj botn estetike dhe at prmbajtjesore. Aktit piktural Artani i qaset me imagjinatn e dlir gati infantile t fmijs, i bindur se vetm kshtu, pra drejtprdrejt dhe n mnyr t sinqert, mund t shpreh m s miri universin kreativ, sfidat, dilemat, tundimet q i paraqiten gjat shtegtimit t tij piktural, por edhe vizatimor.

Artani sht vizatues i ndjeshm, kultivues i vizatimit poetik. Si n rastin kur trajton pikturn, po ashtu edhe kur projekton vizatimin, ky krijues e synon t bukurn. Kjo do t thot se realizimet e Artanit nuk jan t shmtuara, se ideja e tij nuk sht q t shmtuarn ta transponoj n t bukurn, si thuhet n parathnien e katalogut, por t krijoj nj t bukur imanente, q shklqen nga brenda, q perceptohet dhe ndihet me shpirtin estetik, e jo prmes njohjes mekanike shqisore. E bukura si kategori estetike e prshkon edhe figurn e cila sht rezultat i nj qasjeje t guximshme sintetizuese, pr ’gj nuk mund ta cilsojm si figur t karikuar e aq m pak t shmtuar apo si shprfytyrim i t mirs me t keqn, t bukurs me t shmtuarn. Kjo q paraqitet n imazhet pikturale t Artan Hajrullahut, sht e bukur poetike e krijuar e jo bukuri e vetkrijuar mekanikisht n natyr. Ajo nuk sht iluzion i t vrtets, por projeksion i saj, sepse artisti bashkkohor, merret me krijimin

Elementi tjetr gjithashtu i rndsishm i arit t Artan Hajrullahut sht ngjyra dhe mnyra si artikulohet, si prjetohet ajo nga ana e tij. Ai si duket me koh e ka kuptuar rndsin, prkatsisht domosdoshmrin e ngjyrs pr konkretizimin e motivit trajtues. Mu pr kt ushqen respekt t madh ndaj akordeve koloristike t ftohta dhe atyre t ngrohta, ndaj harmonizimit t tyre, me t cilat e arrin t bukurn dhe efektin poetik. N kt mnyr, sendrton ai edhe personazhin piktural, q i ngjan njeriut, play-boy-t, por m tepr sht grotesk prej njeriu.

Sa her q prmendet termi “Play-boy”, mendja t vete tek revista erotike e Hjugo Hefnerit, tek femrat-lepuroshte lakuriqe dhe gjysmlakuriqe t tij. Mirpo Artani synon tjetr gj: t aktualizoj nj fenomen apo m mir t themi, nj personazh fenomenologjik, q sipas tij, po lind n shoqrin ton, sado q ne nuk kemi fenomene t tilla. Zaten kemi imitues, pseudosnob, zhigolo, njerz t dhn pas luksit, t pasuruar leht dhe shpejt, por jo Play-boy n kuptimin e plot t ksaj fjale. Prandaj legjenda “Play-boy”, me t ciln emrtohet ky cikl, nuk ka mbules t mjaftueshme vizuale, madje as simbolike.

Si trsi tematike q gjithashtu duhet veuar sht “Lvizja e lir” me t ciln ky piktor riktualizon apo m mir t themi problematizon getoizimin e qenies son, mbylljen e saj brenda kufijve, pa pasur mundsi t dal, t lviz, t qarkulloj n botn e lir, si njeri i lir q i ktij mileniumi. Autori flet edhe pr ritmin e prshpejtuar t jets dhe pr prcaktimi e vlers s saj me an t gjsendeve triviale, si jan veturat q arrijn shpejtsi mbinormale.

S kndejmi, Jeton Muja, ka tjetr objektiv tematik e madje edhe shprehimor, pr konkretizimin e t cilit shrbehet me mediume t ndryshme t artit pamor: me grafika, vizatime, pastaj me video-projeksione e me instalacione. Moto apo pikreferimi i Jetonit, n hetimet dhe hulumtimet e tij kreative, sht semantik e natyrs konotative, dhe mbshtetet n sintagmn e gjyqsis hetimore “Hetimet vazhdojn”, t ciln qenia shqiptare e njeh mir, sepse shpeshher i sht ekspozuar. Duke qen se si azilant jetoi pr nj koh t gjat n Evrop, nocionin “Hetimet vazhdojn” autori e lidh edhe me statusin e tij t neglizhuar e madje edhe t pazgjidhur t azilantit. Sakaq, ky nocion si kuptim mund t bartet edhe n art, sepse dhe arti sht proces q nuk prfundon kurr, sht pr m tepr fenomen q vazhdimisht krkohet, hulumtohet, gjakohet. Pikrisht kshtu, pra si gjakim q vazhdon t hulumtohet n vijimsi, nga qenia krijuese, e kupton edhe Jeton Muja.

Pr kt krijues mund t thuhet se sht vizatues tejet sensibl dhe mbi t gjitha i durueshm, pra i till, far n t vrtet krkon arti i vizatimit. Ai trajton nj vizatim linear krejtsisht abstrakt, por t rafinuar q i ka cilsit e grafiks, e megjithat, sht i punuar n mnyr filigraniste, me dorn e autorit. Kjo mnyr e vizatimit vrehet madje edhe n bocetet e plandosura pr dysheme me t cilat Jetoni krijon nj si laborator t tr idesh t vizualizuara, prej nga pastaj nxjerr tablot e mdha vizatimore.

S kndejmi, n kt eveniment Jetoni prezantohet edhe me video-projeksione, me t cilat shpjegon preokupimet e tij tematike, por spikat edhe nj segment apo m mir t themi nj pasion t njeriut - pasionin e njeriut t dhn pas basteve e bastoreve sportive. Si eksponat e si rekuizit artistik i shpesht i paraqitjeve t ktij krijuesi, ndeshet shpesh peshorja, e cila, njsoj si “Urinori” i Dyshanit, i ekspozuar si vepr arti, merr kuptim dhe funksion tjetr nga ai elementar. N t autori v legjendn “Mate veten”, q i prgjigjet sintagms s njohur t filozofit antik Sokratit q thot: “Njihe veten”.

Nse kushtimisht themi se nprmjet peshores autori artikulon nj koncept filozofik, ather prmes mollve t varura, riaktualizon nj kuptim tautologjik tejet impresiv t species s molls, t madhsis, ngjyrs dhe t pozits s saj t mbrojtur nga gravitacioni.