FMN dhe Evropa Lindore, ne qoshe
FMN-ja po ndihmon dy prej ekonomive me te prekshme te Evropes lindore. A do te ndaloje kjo kalbezimin?
Gjashte muaj me pare e gjitha kjo dukej kaq e ndryshme. Vendet e Evropes lindore ishin femijet-reklame te reformes ekonomike: privatizuar, liberalizuar dhe stabilizuar pas shembjes se komunizmit, ato dukeshin ne nje rruge te qarte drejt takimit me gjysmen e pasur te kontinentit. Kjo tablo ishte gjithmone nje cike optimiste. Tani ajo duket qartazi jashte kohes. Nje perzierje helmuese e borxhit te jashtem publik, borxheve te renda private ne valute te huaj, deficite te medha ne shpenzimet publike, kontrollet e dobeta te shpenzimeve publike dhe qeverite qe po tronditen (te ndryshme ne secilin vend por te gjitha potencialisht vdekjeprurese ne kushtet e shembjes se besimit te investitoreve) i ka denuar politikberesit te vrapojne per te folur me ndihmen e fundit financiare: Fondin Monetar Nderkombetar.
Kete fundjave, FMN-ja arriti nje marreveshje te gjere mbi nje pakete te madhe per te nxjerre nga telashet Hungarine dhe Ukrainen. Ne 22 Tetor Hungaria rriti normat e saja te interesit ne nje 11,5% shtypese per ekonomine (nga 8.5%) me shpresen per te ndaluar renien e metejshme te monedhes se saj, florintes. Ne menyre te rastesishme, tregjet hungareze ishin te mbyllura per nje ndalese dy-ditore, qe u pasua nga fundjava.
Gjate fundjaves ndersa po afrohej ora per momentin e rihapjes se tregjeve hungareze, FMN-ja ishte duke u perpjekur te fitonte nje marreveshje nga Bashkimi Evropian, vende te tilla si Gjermania, Austria dhe Italia, dhe kreditore te tjere nderkombetare per te mbeshtetur kreditimin. Kjo detyre ishte penguar nga mungesa e udheheqesve te Evropes ne nje Samit Nderkombetar BE-Kine ne Pekin.
Rregulli ne kushte te tilla alarmuese eshte "sa me shume aq me mire". Paketa e ndihmes duhet te jete mjaft e madhe per te siguruar huadhenesit qe ata te mund te vazhdojne te shtrijne me tej borxhin ekzistues hungarez. Nese jo, ekonomia perballet me shkrirje. Te dielen ne mbremje, koha po perfundonte per te paraqitur te plote planin. Ne te vertete, FMN-ja leshoi nje deklarate duke mbeshtetur masat e marra nga autoritetet hungareze per te stabilizuar situaten. "Politikat qe parashikon Hungaria justifikojne nje nivel te jashtezakonshem aksesi ne burimet e Fondit", tha Drejtori i Pergjithshem i FMN-se, Dominique Strauss-Kahn. Te henen, Banka Evropiane per Rindertim dhe Zhvillim leshoi nje deklarate ne mbeshtetje te planit te FMN-se. Kjo mund te luaj nje rol te rendesishem ne rikapitalizimin e bankave ne Hungari.
Ne fillim te ketij muaji Banka Qendrore Evropiane ndermori nje hap te jashtezakonshem per te leshuar nje linje kreditimi prej 5 miliard Euro per Banken Qendrore te Hungarise (Hungaria nuk ben pjese ne eurozone). Shume me teper mund te jete ne gatishmeri.
Vecoria kryesore e planit eshte reforma e financave publike. Por hapesira per manovrim eshte e kufizuar. Rritja ekonomike e Hungarise eshte tashme e dobet, ka shume te ngjare te jete vetem 2% kete vit. Qeveria ka frenuar tashme shpenzimet dhe ka ngritur taksat, dhe si rezultat eshte bere shume jopopullore. Me shume rreziqe te tilla do ta zhysnin vendin ne recesion. Por pa masa te ashpra, kreditoret nderkombetare mund te largohen.
Verdikti fillestar nga tregjet ishte skeptik: aksionet rane me tej me 10% kur tregu u hap te henen. Kjo perforcoi urgjencen per te perfunduar marreveshjen. Politika eshte duke luajtur nje rol te madh. Amerika e shikon Hungarine si nje problem teresisht evropian, por po e shtyn FMN-ne te jape nje ndihme me bujare dhe me te shpejte per nje tjeter ekonomi te prekur, Ukrainen.
E percare nga debatet politike, Ukraina eshte me e cenueshme ne nje krize nga fqinji i saj i pasur me para te thata, Rusia. Fundo deklaroi te dielen se ka rene dakord per nje hua dy-vjecare prej 16,5 miliard USD per Ukrainen, megjithese akoma nuk eshte e qarte sesi vendi, te cilit i mungon nje qeveri dhe eshte duke u perballur me zgjedhjet e treta parlamentare ne tre vjet, eshte ne ndonje pozicion per te adoptuar politika te ashpra ekonomike te nevojshme per te rivendosur besimin.
Nje deklarate nga Fondi thote se ai ishte duke levizur " me shpejtesi" dhe se programi do te perqendrohej mbi "masat esenciale per me tej". Ajo nuk ka percaktuar se cilat mund te jene keto. Nje deklarate e perbashket e Bankes Qendrore dhe Ministrise se Financave permendte nje buxhet te balancuar dhe levizje legjislative per te mbeshtetur sistemin bankar. Parlamenti, normalisht grindavec dhe i bllokuar, mendohet te mblidhet te marten. Te huajt do te jene duke vezhguar nga afer.
"The Economist"
Gjashte muaj me pare e gjitha kjo dukej kaq e ndryshme. Vendet e Evropes lindore ishin femijet-reklame te reformes ekonomike: privatizuar, liberalizuar dhe stabilizuar pas shembjes se komunizmit, ato dukeshin ne nje rruge te qarte drejt takimit me gjysmen e pasur te kontinentit. Kjo tablo ishte gjithmone nje cike optimiste. Tani ajo duket qartazi jashte kohes. Nje perzierje helmuese e borxhit te jashtem publik, borxheve te renda private ne valute te huaj, deficite te medha ne shpenzimet publike, kontrollet e dobeta te shpenzimeve publike dhe qeverite qe po tronditen (te ndryshme ne secilin vend por te gjitha potencialisht vdekjeprurese ne kushtet e shembjes se besimit te investitoreve) i ka denuar politikberesit te vrapojne per te folur me ndihmen e fundit financiare: Fondin Monetar Nderkombetar.
Kete fundjave, FMN-ja arriti nje marreveshje te gjere mbi nje pakete te madhe per te nxjerre nga telashet Hungarine dhe Ukrainen. Ne 22 Tetor Hungaria rriti normat e saja te interesit ne nje 11,5% shtypese per ekonomine (nga 8.5%) me shpresen per te ndaluar renien e metejshme te monedhes se saj, florintes. Ne menyre te rastesishme, tregjet hungareze ishin te mbyllura per nje ndalese dy-ditore, qe u pasua nga fundjava.
Gjate fundjaves ndersa po afrohej ora per momentin e rihapjes se tregjeve hungareze, FMN-ja ishte duke u perpjekur te fitonte nje marreveshje nga Bashkimi Evropian, vende te tilla si Gjermania, Austria dhe Italia, dhe kreditore te tjere nderkombetare per te mbeshtetur kreditimin. Kjo detyre ishte penguar nga mungesa e udheheqesve te Evropes ne nje Samit Nderkombetar BE-Kine ne Pekin.
Rregulli ne kushte te tilla alarmuese eshte "sa me shume aq me mire". Paketa e ndihmes duhet te jete mjaft e madhe per te siguruar huadhenesit qe ata te mund te vazhdojne te shtrijne me tej borxhin ekzistues hungarez. Nese jo, ekonomia perballet me shkrirje. Te dielen ne mbremje, koha po perfundonte per te paraqitur te plote planin. Ne te vertete, FMN-ja leshoi nje deklarate duke mbeshtetur masat e marra nga autoritetet hungareze per te stabilizuar situaten. "Politikat qe parashikon Hungaria justifikojne nje nivel te jashtezakonshem aksesi ne burimet e Fondit", tha Drejtori i Pergjithshem i FMN-se, Dominique Strauss-Kahn. Te henen, Banka Evropiane per Rindertim dhe Zhvillim leshoi nje deklarate ne mbeshtetje te planit te FMN-se. Kjo mund te luaj nje rol te rendesishem ne rikapitalizimin e bankave ne Hungari.
Ne fillim te ketij muaji Banka Qendrore Evropiane ndermori nje hap te jashtezakonshem per te leshuar nje linje kreditimi prej 5 miliard Euro per Banken Qendrore te Hungarise (Hungaria nuk ben pjese ne eurozone). Shume me teper mund te jete ne gatishmeri.
Vecoria kryesore e planit eshte reforma e financave publike. Por hapesira per manovrim eshte e kufizuar. Rritja ekonomike e Hungarise eshte tashme e dobet, ka shume te ngjare te jete vetem 2% kete vit. Qeveria ka frenuar tashme shpenzimet dhe ka ngritur taksat, dhe si rezultat eshte bere shume jopopullore. Me shume rreziqe te tilla do ta zhysnin vendin ne recesion. Por pa masa te ashpra, kreditoret nderkombetare mund te largohen.
Verdikti fillestar nga tregjet ishte skeptik: aksionet rane me tej me 10% kur tregu u hap te henen. Kjo perforcoi urgjencen per te perfunduar marreveshjen. Politika eshte duke luajtur nje rol te madh. Amerika e shikon Hungarine si nje problem teresisht evropian, por po e shtyn FMN-ne te jape nje ndihme me bujare dhe me te shpejte per nje tjeter ekonomi te prekur, Ukrainen.
E percare nga debatet politike, Ukraina eshte me e cenueshme ne nje krize nga fqinji i saj i pasur me para te thata, Rusia. Fundo deklaroi te dielen se ka rene dakord per nje hua dy-vjecare prej 16,5 miliard USD per Ukrainen, megjithese akoma nuk eshte e qarte sesi vendi, te cilit i mungon nje qeveri dhe eshte duke u perballur me zgjedhjet e treta parlamentare ne tre vjet, eshte ne ndonje pozicion per te adoptuar politika te ashpra ekonomike te nevojshme per te rivendosur besimin.
Nje deklarate nga Fondi thote se ai ishte duke levizur " me shpejtesi" dhe se programi do te perqendrohej mbi "masat esenciale per me tej". Ajo nuk ka percaktuar se cilat mund te jene keto. Nje deklarate e perbashket e Bankes Qendrore dhe Ministrise se Financave permendte nje buxhet te balancuar dhe levizje legjislative per te mbeshtetur sistemin bankar. Parlamenti, normalisht grindavec dhe i bllokuar, mendohet te mblidhet te marten. Te huajt do te jene duke vezhguar nga afer.
"The Economist"