Fehmiu : Për mua heshtja ishte mënyrë e dhimbshme e protestës

Në gazetën e Beogradit, Danas, ai jep intervistën e parë pas 14 vjetësh tërheqje

Pas revolts s tij, kundr politiks serbe mbi shqiptart, ai vendosi t heshtte. N gazetn e Beogradit, “Danas”, ai jep intervistn e par pas 14 vjetsh trheqje. Po botojm nj pjes t vogl t saj ku aktori tregon gjendjen e tij prball kohs kur nisi fushata antishqiptare n Serbi. Intervista e mposhtme sht marr m 28 maj t vitit 2001.

“Danas”: Hamleti ka thn: “Heshtja mbetet”. Cila sht arsyeja e qetsis tuaj pr 14 vjet?

Fehmiu: Un dhash intervistn e fundit m 14 prill 1987, pr Mira Radosevic, pr Politika, pasi lash skenn n dramn “Madame Colontein”. Arsyeja e drejtprdrejt pr largimin tim nga skena ishte mungesa e t ashtuquajturs s organizimit t lojs, ndrsa arsyeja e vrtet sht prhapja e propagands dhe urrejtjes anti-shqiptare kudo n ish Jugosllavi. Un thash pastaj q po ndjehem si Halmeti kur ai tregonte: “kjo koh e ka ln nj varr”, si Miroslav Krleza: "n prag t menduris", si nj poem e Dusan Vasiljev: "Kngt e njeriut pas lufts", kur ai thot: "...oh m jepni vetm nj pjes t vogl t ajrit dhe pak ves t bardh t mngjesit, dhe pjesa q mbetet sht e juaja...". Ato vite, fushata antishqiptare mbi gazetat, programet e televizioneve…

Fotograft mashtronin me publikimet e tyre, dhe njerzit citonin poemn Simonida t Rakiit, n t ciln thoshte se: “nj shqiptar nxori syt tuaj jasht”, dhe Shklzen Maliqi n NIN ka shpjeguar se kjo sht e vrtet q syt e mbretreshs Simonida kan qen nxjerr jasht, por jo nga urrejtja.

Ata ishin t nxjerr pr shkak t besimit popullor, nj superticion nse ju doni, q nxjerrja jasht e syve ose organet gjenitale n afresket e kishave ndihmonin grat e verbra dhe ato q nuk mund t lindnin, lneshat. Jo vetm shqiptart dhe serbt n Kosov besonin kt, por edhe banort dhe antart e feve t tjera.

Ngjarja tjetr e fundit ishte kur un takova n shtpi Brankn tepr t zbehur, dhe Uliksin, djalin tim, n gjendje shok. Msuesi i tij i letrsis kishte vlersuar nj poem t nj poeti shqiptar Esad Mekuli, por ajo kishte dnuar gruan e tij, Dr. Mekuli, i cili, sipas saj “u trhoq q fmijt t jetojn jasht nga mitra e grave serbe dhe malazeze, n Kosov” (dhe me sa duket i vran ata).

Un ia shpjegova kt Uliksit se kjo ishte nj gnjeshtr e pacip. Sepse, nse kjo ishte e vrtet, ajo do t prfundonte n burg dhe nuk do guxonte ta prsriste m. 35 shpirtra t rinj t burgosur, tridhjet e pes familje me kush e di sa antar t helmuar me urrejtje. Pr disa heshtja sht nj shenj aprovimi, t dhnit ose dorzimit. Pr mua heshtja ishte mnyr e dhimbshme e protests.

Kjo duket nj thnie e vjetr se historia sht nj msuese e jets, ka qen kjo q ju ka drejtuar jetn ktu?

Pr mua historia sht me t vrtet msuese e jets. Mnyra se si Hitleri filloi me ifutt, un isha qysh n fillim i vetdijshm pr at q filloi me shqiptart, por se kjo nuk mund t prfundonte me ta. Un e dija q lufta po vinte. Fati i keq n fund erdhi pr kombin serb. Prsri, ne patm gjendjen n t ciln nj serb lshonte filiz t nj serbi tjetr. Un mendoj se asgj e keqe nuk mund t’i ndodh nj kombi.

Ju ishit i famshm n ish Jugosllavi. Keni ju ndonj parandjenj se far mund t ndodh, duke pasur parasysh se rinia juaj kaloi n Prizren, dhe jeta n Kosov nuk ka qen kurr e leht dhe thjesht?

Jo, nuk isha i interesuar n kt koh. Bota ime ishte n botn e artit. Kurr nuk e mendoj, dikush tjetr e kupton se far mund t ndodh n kt koh kur nj kujdestar me gjasht milion rregulla informatike, dhe menjher pasi kemi marr me nj chip 14 milion informacione, n mnyr q bota e tr t mund t jet n pllmbn e nj dore. Me kapacitetin ton intelektual, n kohn q, ne pothuajse u bm, me t drejt, nj pjes e bots s zhvilluar. N kt koh un udhtova shum n vendet e bllokut Lindor, nga Shqipria n Bashkimin Sovjetik. Ne ishim si n parajs n krahasim me t gjith ato vende. Kjo sht mosha kur rojet e kufirit n kufijt tan nuk godisnin si n kto shtete, por ne mund t kalonim kufirin dhe t udhtonim kudo n bot. Ne ishim t mirpritur kudo.