Gjykata Kushtetuese Pse u vetëpërjashtua nga procesi zgjedhor?

Nga Sokol Sadushi*

Dimensioni që kanë marrë të drejtat dhe liritë themelore të njeriut ka shërbyer për ti dhënë një hapësirë më të gjerë mbrojtjes së tyre përpara gjykatave kushtetuese, duke e bërë në të njëjtën kohë, shqyrtimin e ankimit individual si një funksion kryesor të gjykimit kushtetues. Mbrojtja e të drejtave dhe lirive themelore është një funksion i rëndësishëm i shumicës së gjykatave kushtetuese. Roli i organit që realizon drejtësinë kushtetuese konsiston në faktin se në përmbushje të funksioneve të veta, duhet të jetë i aftë, që me pushtetin kushtetues që zotëron, të arrijë të pengojë autoritetet shtetërore në cenimin që mund tu bëjnë të drejtave dhe lirive themelore të shtetasve. Qëndrimet e mbajtura së fundmi nga Gjykata Kushtetuese, por që i kanë dhënë një tjetër qasje standardit të procesit të rregullt ligjor, duke devijuar nga jurisprudenca e konsoliduar kushtetuese dhe ajo konventore, është arsyeja kryesore për të vënë në pah mos-dakordësinë me zgjidhje të kësaj natyre. Deri më tash, qenia i vetëpërmbajtur në dhënien e opinioneve mbi vendimmarrjen kushtetuese ka qenë e kushtëzuar për shkak edhe të angazhimit tim për një kohë të gjatë si pjesë përbërëse e kësaj trupe gjyqësore. Duke e analizuar vendimmarrjen kushtetuese nga këndvështrimi i një studiuesi të çështjeve të drejtësisë kushtetuese, por i nxitur njëkohësisht edhe nga disa qëndrime të kohëve të fundit, profesionalisht dëshpëruese, nuk do të ngurroj të shpreh keqardhje e mospajtim me to.

Dy janë çështjet tek të cilat dua të ndalem për të nisur një dialog me gjyqtarët kushtetues:

Moslegjitimimi i subjektit zgjedhor për të kërkuar kontrollin kushtetues të vendimmarrjes së Kuvendit për ndarjen e mandateve për çdo zonë zgjedhore, si dhe Përjashtimi nga juridiksioni kushtetues i verifikimit të standardit të procesit të rregullt ligjor ndaj vendimmarrjes së Kolegjit Zgjedhor të Gjykatës së Apelit Tiranë.

Jurisprudenca e Gjykatës Kushtetuese në 20 vite të funksionimit të saj ka konsoliduar qëndrimin, sipas të cilit, çdo organ i pushtetit publik, gjatë ushtrimit të funksioneve të tij kushtetuese e ligjore, detyrohet të respektojë standardet e gjithëpranuara demokratike që lidhen me procesin e rregullt dhe se ankimi kushtetues, për shkeljen e të drejtës për një proces të rregullt ligjor, nuk është kufizuar për asnjë subjekt, përfshirë këtu edhe personat juridikë publikë. Tashmë me qëndrimet e mbajtura, ky koncept i përket arkivës historike të drejtësisë kushtetuese.

Kuvendi

Me gjithë rëndësinë thelbësore që ka për procesin zgjedhor vendimmarrja e Kuvendit për caktimin e numrit të mandateve për çdo zonë zgjedhore, e cila ndikon në mënyrë të drejtpërdrejtë, nga njëra anë, në parimin e barazisë së votës dhe të barazisë së konkurrimit në zgjedhje ndërmjet subjekteve zgjedhore dhe, nga ana tjetër, edhe në vetë legjitimitetin e zgjedhjeve, Gjykata Kushtetuese në vendimin nr. 35 datë 07.03.2013 e ka mbyllur përfundimisht këtë çështje. Ajo nuk ka pranuar të legjitimojë subjektin zgjedhor kërkues për të verifikuar kushtetutshmërinë e procedurës së ndjekur nga Kuvendi për të vlerësuar nëse i ka respektuar parimet procedurale në atë masë, që siguron respektimin e të drejtës për një proces të rregullt, në kuptimin kushtetues. Respektimi i këtyre parimeve janë garanci kushtetuese substanciale, që çdo subjekt zgjedhor i gëzon për të legjitimuar veten, me qëllim nisjen e gjykimit kushtetues për të kontrolluar procedurat parlamentare.

Kolegji Zgjedhor

Ndërkohë, një tjetër vendimmarrje kushtetuese, e konfirmuar me vendimin nr. 53, datë 07.05.2013 të Gjykatës Kushtetuese, pavarësisht nga lloji dhe natyra e vendimit, ka krijuar një çoroditje teorike dhe praktike për standardin e procesit të rregullt ligjor. Gjykata Kushtetuese duket se ka konfonduar kompetencën e saj thelbësore për të shqyrtuar ankesën e individit lidhur me pretendimin për një proces të rregullt ligjor, me kompetencën tjetër të saj për të vlerësuar në substancë kushtetutshmërinë e çështjeve që lidhen me zgjedhshmërinë e Presidentit të Republikës, të deputetëve, si dhe me papajtueshmërinë në ushtrimin e funksionit të tyre. Gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese kanë nxjerrë përfundimisht jashtë juridiksionit kushtetues kontrollin për respektimin e standardit të procesit të rregullt ligjor ndaj vendimmarrjes së Kolegjit Zgjedhor të Gjykatës së Apelit Tiranë.

Arsyet e një qëndrimi të tillë, Gjykata Kushtetuese i bazon në paapelueshmërinë, që Kodi Zgjedhor parashikon për vendimin e formës së prerë të Kolegjit Zgjedhor, në detyrimin që qëndron mbi Kolegjin Zgjedhor për të verifikuar respektimin e të drejtës për një proces të rregullt ligjor, në tejzgjatjen e kohës që do të duhej për të nxjerr rezultatin zgjedhor, si rrjedhojë e ushtrimit të ankimit kushtetues, si dhe në vullnetin e kushtetutëbërësit për të përjashtuar kontrollin mbi zgjedhjet vendore nga juridiksioni kushtetues.

Të gjitha arsyet e listuara prej Gjykatës Kushtetuese, me qëllim përligjjen e saj për të qëndruar jashtë kontrollit të vendimmarrjes gjyqësore për të drejtën për një proces të rregullt ligjor, në të vërtetë të bindin për të kundërtën. Kompetenca e Gjykatës Kushtetuese për të shqyrtuar ankesën e individit në kuptim të nenit 131, shkronja f të Kushtetutës, nuk mund të kufizohet nga paapelueshmëria e vendimit të Kolegjit Zgjedhor. Një vendim gjyqësor kërkohet domosdoshmërisht të jetë i formës së prerë dhe i paapelueshëm për të argumentuar shterimin e mjeteve ligjore, i cili përbën një kusht thelbësor për tiu drejtuar Gjykatës Kushtetuese. Qoftë subjekti politik, ashtu si edhe çdo individ nuk pengohen të iniciojnë një gjykim kushtetues, me pretendimin për cenimin e të drejtës për një proces të rregullt ligjor, pasi kanë shteruar para gjykatave të zakonshme të gjitha mjetet juridike për mbrojtjen e kësaj të drejte. Çështja e shterimit të mjeteve juridike përbën një kusht paraprak që duhet përmbushur nga kërkuesi, pasi kontrolli i ushtruar nga kjo Gjykatë, përfshirë edhe rastet e shkeljes së të drejtave të individit nga një proces

Më shumë nga Analiza