Grotowski-n e kujton Evropa

Viti 2009 është cilësuar si një vit jubile në historinë e Teatrit. Ky vit korrespondon me dhjetëvjetorin e vdekjes së regjisorit me origjinë polake Jerzy Grotowski (1933-1999). Në nderim të figurës së regjisorit, UNESCO e ka shpallur 2009-n "Viti i Grotowski"-t.

Në atdheun e tij në Poloni, instituti "Grotowski" së bashku me institucionet polake organizojnë edicionin e 13-të të Çmimit Evropian të Teatrit.

Pas dy edicioneve të njëpasnjëshme në Selanik, Çmimi Evropian i Teatrit, që konsiderohet si "Oskari" i teatrit udhëton drejt vendit të atij që konsiderohet babai i teatrit bashkëkohor eksperimental. Ky konkurs konsiderohet si një mundësi takimi dhe përballjeje mes mënyrave të ndryshme të të shprehurit të teatrit evropian. Aktiviteti që këtë vit i kushtohet Grotowski-t zhvillohet në qytetin Polak, Wroclaw, në fillim të muajit prill. Në vitin 1958 për herë të parë Grotowksi prezantohet me regjinë e “Zot i shiut”, duke paralajmëruar ardhje e njeriut të famshëm. Ky produksion zgjoi reagime për tekstin e tij të zi, një teatër kontraversial. Shumë shpejt regjisori polak krijon me një grup aktorësh dhe artistësh bashkëpunëtorë një kompani teatrore, për të realizuar kështu vizionin e tij unik, duke filluar menjëherë nga puna për të eksperimentuar në rrugën e teatrit, duke aftësuar përmes trajnimit aktorët për krijimin e modelit të ri.

Aktorët e rinj përpinë thëniet e Grotowksi-t mbi teatrin, dhe brenda teatrove provinciale u zgjua ndërgjegjja për rikthim të artistëve.

Shumë kompani teatrore e zgjodhën si regjisor, por veprat që i sollën shumë shpejt famën Grotowksi-t ishin; “Orpheus” nga Jean Cocteau, "Shakuntala", bazuar në tekstin e shkruar nga Kalidasa, "Dziady (Forefathers' Eve)" nga Adam Mickiewicz dhe "Akropolis" nga Stanislaw Wyspianski. Ky produksion i fundit ishte realizimi i parë i kompletuar i nocionit të Grotowksi-t për “teatrin e varfër”. Në këtë teatër aktorët ndërtuan strukturën e një krematoriumi (djegës) rreth audiencës, ndërkohë duke vepruar jashtë historisë nga bibla dhe mitologjia greke.

Ky konceptualizëm pati rezonancë të veçantë për audiencën në Opole, si kampi i përqendrimit në Auschwitz, që ishte vetëm 60 milje larg.

“Akropolis" ishte një lojë tjetër që tërhoqi shumë vëmendjen, dhe thonë se kjo mund të ketë hedhur Grotowksi-n në karrierën ndërkombëtare pikërisht duke shpikur dhe promocionin agresiv ndërmjet vizitave të studiuesve të huaj dhe profesionistëve të teatrit. Një film i prodhuar ishte bërë me një prezantim nga Peter Brook, i cili formoi një nga arritjet e shumta dhe rekorde konkrete të punës së Grotowksi-t.

Në vitin 1964 suksesi e ndoqi Grotowksi-n me të tjera suksese, kur premiera e teatrit të tij “Historia tragjike e doktor Faustit”, bazuar në dramën Elisabetiane nga drama by Marlowe, i paraqitur nga Zbigniew Cynkutis në një emër roli.

Grotowksi duke u mbështetur dhe përkrahur nga aktorët, i përdori trupat e tyre për të përfaqësuar objektet të ndryshme, duke themeluar një dinamikë intime të marrëdhënieve ndërmjet aktorëve dhe spektatorëve me qëndrimin e audiencës si të ftuar në darkën e fundit te Fausti, me një veprim të shpalosur rreth tavolinës ku ata ishin të ulur.

Më 1965 Grotowksi lëvizi me kompaninë e tij për në Wroclaw, duke rikthyer kompaninë e tij teatrore “laborator teatri”, një pjesë për të shmangur censurën e rëndë kur “teatri” profesional ishte nënshtruar në Poloni në këtë kohë. Puna, tashmë, pati filluar me një nga produksionet e famshme, "The Constant Prince". Debutimi më 1967, i këtij produksioni është menduar nga shumë se ka qenë një nga punët më të mëdha teatrale të shekullit të 20-të.

Performanca e Ryszard Cieslak me emrin e rolit është konsideruar apogjeja e Grotowksi-t për të vepruar. Në një nga sprovat finale, Grotowksi ka treguar se ka punuar

individualisht me Cieslak për më shumë se një vit, për të krijuar detaje nga fiziku i aktorit, duke llogaritur më përpara kombinimin e këtij elementi qendror nga performanca me punën e aktorëve të tjerë, me kontekstin e torturës dhe mundimit të brendshëm për të luajtur.

Në vitin 1969 shohim produksionin e fundit profesional nga Grotowksi si regjisor.

Me titullin "Apocalypsis Cum Figuris" kjo është konsideruar gjerësisht si një nga produksionet më të mira teatrore të shekullit të 20-të. Përsëri duke shfrytëzuar nga bibla, kjo kohë e kombinuar me të shkrimet kontemporane nga autorë si T.S. Eliot dhe Simone Weil, këto produksione ishin cituar nga anëtarët e kompanisë si një shembull e grupit në një “lojë totale”. Zhvillimet e “Apocalypsis” i morën regjisorit më shumë se tre vite, duke nisur si përqendrim trupash nga Samuel Zborowski i Sllovakisë, dhe pasuar përmes një ndarjeje absolute të skenës nga zhvillimet e trupave në Gospels, Ewangelie - përpara se të arrinte drejt formës finale. Përgjatë këtij procesi, Grotowski tashmë mund të shikonte braktisjen nga konvencionet e teatrit tradicional, në kufijtë e lodhjes, qëllimi i të cilit ishte arti, si shfaqje.

Grotowski revolucionarizoi teatrin dhe, më tej me nxënësin e tij të parë Eugenio Barba, udhëhoqi dhe themeloi Teatrin Odin, që është konsideruar një baba i teatrit kontemporan, eksperimental.

Grotowksi ka deklaruar se teatri nuk mundet, sepse kjo nuk duhet të hahet me spektaklin dërrmues të filmit, por duhet të vazhdojë të fokusohet në zanafillën e veprimit të teatrit; aktorët përballë spektatorëve.

“Teatri - përmes teknikës së aktorëve, arti i tij në të cilën jeton organizmi lufton për motive të larta - siguron një mundësi për çfarë mund të jetë thirrur, për t’u shkrirë, për të hequr dorë nga maska, për zbulimin e substancës së vërtetë; një përfshirje totale e fizikut dhe reaksionit mental. Ky shans trajtohet në një metodë disiplinore, me të pasurit dituri e përgjegjësi përfshirëse në të. Këtu ne mund të shikojmë funksionimin e teatrit terapeutik për njerëzit në ditët e sotme të qytetërimit. Kjo është vërtet çfarë aktorët përmbushin në këtë veprim, por ai vetë mund të bëjë kështu përmes një ndeshje me spektatorët - intimiteti, i dukshëm, jo fshehje prapa një kameramani, veshje mjeshtërore, skenografi ose make-up- në përballje direkte me atë, dhe disi “në vend të” atij. Veprimet e aktorëve - heqja dorë nga masa, zbulimi, hapja, shfaqja befas e vetvetes, si një e kundërt e të qenit të afërt - është një ftesë për spektatorin. Kjo lojë mund të jetë krahasuar për një veprim shumë në thellësi të zanafillës, një dashuri e sinqertë ndërmjet dy qenieve humane - kjo është vetëm një krahasim që vetëm mund t’i referohet për këtë “shfaqje e paparashikuar nga vetja” përmes analogjisë. Ky veprim, paradoksal dhe në kufi, ne e quajmë një interpretim total”, - thotë Grotowksi në librin e tij “Towards a Poor Theatre”.