ISHP: Toka e Gerdecit e ndotur
Sonila Isaku
Zona perreth kraterit, ku ndodhi shperthimi ne Gerdec, eshte quajtur "zone e vdekur" nga specialistet e Institutit te Shendetit Publik. Ne nje rreze prej me shume se nje kilometer do te ndalohet cdolloj aktiviteti si ndertimor ashtu edhe bujqesor, apo blegtoral, per vete faktin e disa lloj substancave, te cilet jane te rrezikshme per shendetin e banoreve te zones. Keto substanca kane mbetur ne siperfaqe te tokes pas shperthimit te predhave dhe armeve te ndryshme, nderkohe qe gjate ketyre diteve jane marre mostra te tokes, te cilet jane derguar per analiza ne Britani dhe Itali.
Ndotja
Zona perreth shperthimit konsiderohet nga me te ndoturat. Analizat e kryera deri me sot nga Instituti i Shendetit Publik jane bere shume larg qendrave te banuara dhe sidomos kesaj pike te tejndotur. "Zona e kraterit dhe nje territori rreth saj, ne nje perimeter qe do te vendoset pas nje diskutimi me agjencite shteterore, mund te konsiderohet "hot spot" ose zone me ndotje te larte dhe te mos lejohet per rezidence dhe per bujqesine", eshte shprehur drejtori i Institutit te Shendetit Publik, Alban Ylli. Sipas tij, kjo zone do te vazhdoje te monitorohet ne terma afatgjate, lidhur edhe me ujerat nentokesore dhe me ndotje te metejshme. Sipas specialisteve te ISHP-se, kjo zone ka edhe ndotje ne disa lloj substancash, te cilat nuk kane nje kapacitet te madh ne Shqiperi.
Rreziku
Substanca te tilla si dyoksina, purana, por edhe plorklurbitemilet njihen si elementet kimike me te demshem te shendetit, te cilet mund te shkaktoje nje sere semundjesh. Sipas specialisteve te ISHP-se, nder semundjet me te rrezikshme jane ato kancerogjene. Nese toka rezulton se eshte e kontaminuar nga keto elemente kimike, atehere rrezikohen edhe ujerat nentokesore, ndaj edhe specialistet kane kerkuar nje monitorim afatgjate te kesaj zone. "Substancat qe gjenden ke kete zone jane shume te rrezikshme. Keto substanca, per te cilat ne u keshilluam edhe nga ekspertet e huaj, qe pervec ndotjes se zakonshme qe jane metalet e renda etj., perqendrohuni te keto dhe permbajtjen e tyre ne toke dhe uje", eshte shprehur specialisti ISHP-se, Agron Deliu. Sipas tij ky, studim duhet bere ne vazhdimesi per te pare shkallen e kontaminimit dhe rreziku qe vjen per njerezit qe do vendosen ne kete zone.
Analizat e tokes ne Itali e Britani
Per te par shkallen e kontaminimit te tokes dhe te ujit ne zonen e Gerdecit, pikerisht aty ku ka ndodhur shperthimi, drejtuesit e ISHP-se kane vendosur te kryejne analiza me te detajuara ne Itali e Angli. "Dioksioni, PCD-te apo edhe ndotesit eksplozive, sic eshte TNT-ja, jane duke u eksploruar nga agjenci te ndryshme ne vend si dhe analizat qe ne po kryejne ne Siena te Italise, si dhe eshte kerkuar ndihma e agjencive britanike", ka nenvizuar drejtori i ISHP-se, Alban Ylli. Nderkohe, metalet toksike si plumbi, zinku, kromi, kadmiumi dhe bakri, jane ne limitet e standardeve evropiane.
Sazani Guri paralajmeroi rrezikun
Perberja e shkembinjve te Gerdecit, eshte ranore, cka lejon filtrimin e te gjitha substancave te rrezikshme kimike, si trinitrotolueni, ceriumi dhe fulminati i merkurit, te cilat nuk zhduken por transformohen ne lende kancerogjene. Sazan Guri, drejtuesi i Zyres Qytetare per Mbrojtjen e Mjedisit, ka pohuar se mundesia e pastrimit te shtresave te prekura nga keto lende kimike eshte pothuajse zero, cka nenkupton qe ne kete vend nuk duhet te ndertohet me asgje.
Uji i puseve i pakonsumueshem
Uji i puseve te hapura nga vete banoret e zones se Vores dhe Gerdecit nuk duhet te perdoret per konsum per vete faktin se jane jashte kushteve higjieno-sanitare. Specialistet e Institutit te Shendetit Publik kohe me pare deklaruan se uji i puseve ne zonen e Gerdecit nuk duhej konsumuar per mungese te kushteve dhe se ato ishin ne nje thellesi vetem prej shtate metrash. Nderkohe qe edhe sasia e baktereve ne to ishte e madhe si dhe mbulesat e perdorura per keto puse ishin jo te rregullta. Uji i puseve perdorej nga banoret e zones per larje te eneve, frutave dhe perimeve, si dhe per higjiene vetjake. Ne disa raste uji perdorej per pirje.
Problemet
Semundje kancerogjene
Probleme ne veshka
Semundje te gjakut
Semundje te zorres se trashe
Pasoja te renda ne melci
Substancat e perhapura ne Gerdec
Squfur
Karbon
Karbonat
Cerium
Fulminati i merkurit
Trinitriluor (TNT)
Zona perreth kraterit, ku ndodhi shperthimi ne Gerdec, eshte quajtur "zone e vdekur" nga specialistet e Institutit te Shendetit Publik. Ne nje rreze prej me shume se nje kilometer do te ndalohet cdolloj aktiviteti si ndertimor ashtu edhe bujqesor, apo blegtoral, per vete faktin e disa lloj substancave, te cilet jane te rrezikshme per shendetin e banoreve te zones. Keto substanca kane mbetur ne siperfaqe te tokes pas shperthimit te predhave dhe armeve te ndryshme, nderkohe qe gjate ketyre diteve jane marre mostra te tokes, te cilet jane derguar per analiza ne Britani dhe Itali.
Ndotja
Zona perreth shperthimit konsiderohet nga me te ndoturat. Analizat e kryera deri me sot nga Instituti i Shendetit Publik jane bere shume larg qendrave te banuara dhe sidomos kesaj pike te tejndotur. "Zona e kraterit dhe nje territori rreth saj, ne nje perimeter qe do te vendoset pas nje diskutimi me agjencite shteterore, mund te konsiderohet "hot spot" ose zone me ndotje te larte dhe te mos lejohet per rezidence dhe per bujqesine", eshte shprehur drejtori i Institutit te Shendetit Publik, Alban Ylli. Sipas tij, kjo zone do te vazhdoje te monitorohet ne terma afatgjate, lidhur edhe me ujerat nentokesore dhe me ndotje te metejshme. Sipas specialisteve te ISHP-se, kjo zone ka edhe ndotje ne disa lloj substancash, te cilat nuk kane nje kapacitet te madh ne Shqiperi.
Rreziku
Substanca te tilla si dyoksina, purana, por edhe plorklurbitemilet njihen si elementet kimike me te demshem te shendetit, te cilet mund te shkaktoje nje sere semundjesh. Sipas specialisteve te ISHP-se, nder semundjet me te rrezikshme jane ato kancerogjene. Nese toka rezulton se eshte e kontaminuar nga keto elemente kimike, atehere rrezikohen edhe ujerat nentokesore, ndaj edhe specialistet kane kerkuar nje monitorim afatgjate te kesaj zone. "Substancat qe gjenden ke kete zone jane shume te rrezikshme. Keto substanca, per te cilat ne u keshilluam edhe nga ekspertet e huaj, qe pervec ndotjes se zakonshme qe jane metalet e renda etj., perqendrohuni te keto dhe permbajtjen e tyre ne toke dhe uje", eshte shprehur specialisti ISHP-se, Agron Deliu. Sipas tij ky, studim duhet bere ne vazhdimesi per te pare shkallen e kontaminimit dhe rreziku qe vjen per njerezit qe do vendosen ne kete zone.
Analizat e tokes ne Itali e Britani
Per te par shkallen e kontaminimit te tokes dhe te ujit ne zonen e Gerdecit, pikerisht aty ku ka ndodhur shperthimi, drejtuesit e ISHP-se kane vendosur te kryejne analiza me te detajuara ne Itali e Angli. "Dioksioni, PCD-te apo edhe ndotesit eksplozive, sic eshte TNT-ja, jane duke u eksploruar nga agjenci te ndryshme ne vend si dhe analizat qe ne po kryejne ne Siena te Italise, si dhe eshte kerkuar ndihma e agjencive britanike", ka nenvizuar drejtori i ISHP-se, Alban Ylli. Nderkohe, metalet toksike si plumbi, zinku, kromi, kadmiumi dhe bakri, jane ne limitet e standardeve evropiane.
Sazani Guri paralajmeroi rrezikun
Perberja e shkembinjve te Gerdecit, eshte ranore, cka lejon filtrimin e te gjitha substancave te rrezikshme kimike, si trinitrotolueni, ceriumi dhe fulminati i merkurit, te cilat nuk zhduken por transformohen ne lende kancerogjene. Sazan Guri, drejtuesi i Zyres Qytetare per Mbrojtjen e Mjedisit, ka pohuar se mundesia e pastrimit te shtresave te prekura nga keto lende kimike eshte pothuajse zero, cka nenkupton qe ne kete vend nuk duhet te ndertohet me asgje.
Uji i puseve i pakonsumueshem
Uji i puseve te hapura nga vete banoret e zones se Vores dhe Gerdecit nuk duhet te perdoret per konsum per vete faktin se jane jashte kushteve higjieno-sanitare. Specialistet e Institutit te Shendetit Publik kohe me pare deklaruan se uji i puseve ne zonen e Gerdecit nuk duhej konsumuar per mungese te kushteve dhe se ato ishin ne nje thellesi vetem prej shtate metrash. Nderkohe qe edhe sasia e baktereve ne to ishte e madhe si dhe mbulesat e perdorura per keto puse ishin jo te rregullta. Uji i puseve perdorej nga banoret e zones per larje te eneve, frutave dhe perimeve, si dhe per higjiene vetjake. Ne disa raste uji perdorej per pirje.
Problemet
Semundje kancerogjene
Probleme ne veshka
Semundje te gjakut
Semundje te zorres se trashe
Pasoja te renda ne melci
Substancat e perhapura ne Gerdec
Squfur
Karbon
Karbonat
Cerium
Fulminati i merkurit
Trinitriluor (TNT)