Intervista/Çarls Kupçan: Një analizë për qeverisjen e botës në një mijëvjeçar me shumë pole

Shekulli që po përjetojmë nuk i përket askujt. Jo për faj të amerikanëve apo europianëve, Perëndimi po kalon përmes një rënieje ekonomike dhe politike që do ta privojë nga epërsia që gëzon që nga Rilindja, por as prej kinezëve, rusëve, indianëve apo brazilianëve, sepse asnjë nga vendet në zhvillim nuk ka potencialin për ta vendosur veten si fuqi e re dominuese. Do të jetë më i lirë në kuptimin që të gjithë mund të zhvillohen sipas modelit që preferojnë, por edhe më e komplikuar, sepse nuk do të jetë një qendër e aftë për të siguruar stabilitetin dhe aktorët e ndryshëm kryesorë në skenë nuk flasin të njëjtën gjuhë në drejtim të vlerave të përbashkëta universale. Ky është vizioni, në të njëjtën kohë interesant dhe shqetësues, i cili dominon librin e fundit nga Çarls Kupçan, studiues i Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë dhe profesor në Universitetin Georgetown. Eseja titullohet Bota e askujt (Oxford University Press) dhe është bërë tashmë një lexim i detyruar në mjediset që bëjnë politikën e jashtme amerikane.   

Profesor Kupchan, çfarë e kishte lejuar Perëndimin të dominonte botën?   
“Epërsia perëndimore, në mënyrë paradoksale, lindi nga dobësia politike. Borgjezia në rritje i kishte refuzuar kompetencat tradicionale të mëdha, si Kisha, monarkia, fisnikëria dhe e kishte kufizuar ndikimin e tyre. Kjo e lejoi atë për të krijuar një strukturë moderne bazuar në pluralizmin fetar, kushtetutat, arsimin laik, kërkimit shkencor, sistemin bankar që kishte financuar rritjen e kontinentit. E gjithë kjo ka hedhur bazat për revolucionin industrial, që me kolonializmin  i ka dhënë Evropës fuqinë në shkallë globale”.   
Pse, pas kaq shumë shekuj, ky model nuk punon?   
“Kryesisht për shkak të globalizimit, i cili lejoi kontinentet që të rimerrnin terren e humbur. Tani që këto tregje janë zhvilluar ekonomikisht, jo domosdoshmërish ndjekin modelin tonë të demokracisë liberale dhe kapitalizmin. Në Lindjen e Mesme, islamikët janë duke marrë pothuajse kudo përfitimet e pranverës arabe, nga Egjipti në Tunizi, nëpërmjet Iranit, Irakut dhe madje edhe Turqisë, e cila ishte një bastion i sekularizmit. Në Kinë ekziston një regjim autokratik me ekonominë e tregut, ndërsa India dhe Brazili, të ndikuara nga masat e varfra që banojnë në to, shkojnë drejt një populizmi të krahut të majtë shpesh në kundërshtim me pozitat perëndimore. Gjetja e aleatëve është gjithnjë e vështirë”.   
Ne ishim të bindur se demokracia dhe të drejtat e njeriut ishin vlerat universale, të destinuara që të ketë kudo sukses...   
“Ishte vizioni i Fukuyamas dhe në fund i historisë, por është një iluzion i rrezikshëm. Në qoftë se do të vazhdojmë të besojmë se të tjerët do të radhiten me idenë tonë të rendit ndërkombëtar, do të humbasim edhe aftësinë për të trajtuar këtë tranzicion të pashmangshëm të pushtetit në vendet në zhvillim”. Megjithatë, Presidenti Obama mban mbi komodinë librin e Robert Kagan "Bota që bëri Amerika”, e cila mohon rënien amerikane, ndërsa debati i vazhdueshëm mes kandidatëve republikanë presidencialë nuk ka lënë hapësirë për hipotezën e një zvogëlimi të Uashingtonit. “Gjatë fushatave zgjedhore retorika pashmangshme mbizotëron. Më pas duhet të bëjmë llogaritë  me realitetin”.    
Qytetarët kinezë nuk do të përfundojnë së pretenduari lirinë tonë?   
“Edhe në qoftë se ndodh kjo, koha është shumë e gjatë. Kalimi i pushtetit drejt vendeve në zhvillim do të kompletohet edhe përpara evolucionit demokratik të shoqërive të tyre”.
Dhe çfarë na garanton që Kina, për shembull, nuk do të kërkojë të vendosë veten si fuqi dominuese?
“Nuk ka fuqi ekonomike, ushtarake dhe histori kulturore që të ketë sukses, dhe historikisht i ka projektuar gjithmonë ambiciet e saj në rajonin e Azisë, edhe pse do të luajë në skenën globale”.   
Kjo botë e askujt është rrezikshmërisht e paqëndrueshme?   
“Ky sigurisht nuk është lajm i mirë për Perëndimin. Ajo do ta ketë të vështirë për të gjetur marrëveshje dhe aleanca, për shembull, në vitet shtatëdhjetë, G7 dominonte ekonominë botërore, dhe tani G20 nuk është e mjaftueshme që ta kontrollojë atë. Këshilli i Sigurimit do të zgjerohet, por do të fitojë më shumë peshë, me organet rajonale të tilla si ASEAN, APEC, apo ato të Bashkëpunimit të Gjirit Këshillit, Merkozurin, Bashkimi Afrikan etj”.
Çfarë duhet të bëjë Perëndimi për të mbijetuar në të gjithë botën?   
“Para së gjithash të rindërtojë fuqinë tonë ekonomike dhe unitetin tonë politik. Kriza e viteve të fundit ka shkaktuar një kthim të rrezikshëm ndaj nacionalizmit dhe krahut të populizmit djathtë, në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara. Lëvizjet si të Lidhjes së Veriut në Itali dhe Partisë së Çajit në Amerikë janë shumë të ngjashme, sepse ato janë rezultat i ankthit të klasës së mesme që sheh siguritë e rij sociale dhe ekonomike të zbehen. Ky rezultat, megjithatë, duhet të përjashtohet, sepse ajo dobëson edhe më shumë Perëndimin”.   
Kush do të ishte përgjigja e saktë?   
“Qeveritë duhet të angazhohen për politikat e rritjes që rrezikojnë mirëqenien në qendër të klasës së mesme, në vend të grupeve të vogla të mbajtësve të interesave të veçanta të pushtetit të madh. Një shërim të balancuar ekonomik është hapi i parë për të rifituar stabilitetin dhe forcën politike. Europa, pra, ka nevojë për udhëheqje të aftë që të ringjallë projektin e bashkimit, edhe për shkak të kontinentit tuaj, asnjë vend nuk mund të konkurrojë dhe të fitojë më vete në skenën globale”.   
Duke supozuar se Perëndimi arrin të ringjallë ekonominë e saj dhe bashkimin e saj politik, si do të mbrohet pastaj në botën e askujt?   
“Duke menaxhuar tranzicionin. Pasi të gjejmë forcën e humbur, ne do ta marrim udhëheqjen në dialog me fuqitë e reja, për të përcaktuar vlerat e reja në të cilën do të bazohen ekuilibrat global. Ne nuk mund të presin respektimin ndaj modelit të demokracisë liberale, si një provë e legjitimitetit dhe të përfshirjes në bashkësinë ndërkombëtare, apo konceptin e përgjegjësisë e të mbrojtur një mënyrë që e shqetëson Rusinë dhe Kinën. Por ne kemi një përkufizim tradicional të sovranitetit dhe qeverisjes së përgjegjshme, pra angazhimin për të vepruar në favor të stabilitetit, të cilat mund të shkojnë deri tek vendet jodemokratike. Kjo, të paktën, do të na kthejë një botë të menaxhueshme”.
Marrë nga “La Stampa”