Kapuscinksi Gazetaria mision jo karriere
Nje poet ne vijen e frontit prezanton para publikut boten e Ryszard Kapuscinskit korrespodentit te famshem te luftes dhe nje prej figurave me te rendesishme te letersise bashkekohore. Nje film nga Gabrielle Pfeiffer 62 minuta produksion i 2003-shit u projektua mbreme ne Akademine e Filmit Marubi ne bashkepunim me Institutin Shqiptar te Medias. Ky udhetim perfshin vizita ne shume vende te permendura ne librin e Kapuscinskit Imperium. Kapuscinski dhe miqte e koleget e tij gjithashtu diskutonin sfidat e shkrimtareve kur u perballen me censuren dhe reportazhet si nje forme letrare
Nje poet ne vijen e frontit prezanton para publikut boten e Ryszard Kapuscinskit korrespodentit te famshem te luftes dhe nje prej figurave me te rendesishme te letersise bashkekohore. Nje film nga Gabrielle Pfeiffer 62 minuta produksion i 2003-shit u projektua mbreme ne Akademine eFilmit Marubi ne bashkepunim me Institutin Shqiptar te Medias.
I njohur si Indiana Jones with a notepade Kapuscinski eshte nje legjende ne mesin e kolegeve te tij i cili ka kerkuar per te verteten dhe pervojen njerezore ne vendet me te rrezikshme. Ne kete film regjisorja indipedente Gabrielle Pfeiffer zbulon sfidat e shkrimtarit perballe censures dhe shqyrton linjen mes gazetarise dhe letersise. Ajo e konsideron dallueshmerine e Kapuscinskit permes regjistrimit te fakteve te veshtira te nje ngjarje te kohes duke arritur ne thellesi ne thelbin e pervojes njerezore.
Zonja Pfeiffer udhetoi me Kapuscinksin ne kater shtete kapjen e karakterit te tij te vertete pasionin e tij humorin dhe demonet e tij. Ajo hodhi veshtrimin te femijeria e Kapuscinskit si nje refugjat ne Poloni gjate luftes se dyte boterore me pervojat e tij te mevonshme ne fushebetejat e botes se trete nje enderrim poetik i tragjedise dhe absurditet te luftes.
Ky udhetim perfshin vizita ne shume vende te permendura ne librin e Kapuscinskit Imperium. Kapuscinski dhe miqte e koleget e tij gjithashtu diskutonin sfidat e shkrimtareve kur u perballen me censuren dhe reportazhet si nje forme letrare.
Per Ryszard Kapuscinskin i cili vdiq ne moshen 74 vjec ne janar te 2003 gazetaria ishte nje mision jo nje karriere dhe ai kaloi nje pjese te madhe nga jeta e tij per fat te mire ne vende te padukshme dhe te erreta shume prej tyre ne Afrike duke u perpjekur te percjelle thelbin e tyre nga nje kontinent i larget. Askush nuk ishte me i befasuar se ai kur ne mes te moshes 40 vjecare ai papritur u be ekstremisht i suksesshem me librin e tij te perkthyer ne mbi 30 gjuhe. Ai fitoi cmime letrare ne Gjermani France Kanada Italia dhe Amerikae dhe u be gazetar i shekullit ne Poloni. Kapuscinksi u lind ne Pinsk tani ne Bjellorusi dhe ne vitin 1945 u dergua ne Poloni nga nena e tij ne kerkim te babait ushtar.
Lufta si nje norme e jetes ishte e rende per psikologjine e te riut pas viteve te para te urise se panderprere te ftohtit vdekjeve te papritura zhurmes dhe terrorit pa kepuce pa shtepi pa libra ne shkolle. Dekadat e mevonshme ai ka shkruar Ne qe shkuam permes luftes e dinim se sa e veshtire ishte te percillje te verteten ne lidhje me ate se cfare ishte kjo pervoje per fat te mire te panjohur. Ne e dinim se gjuha nuk na sherbente se si shpesh ndjeheshim te pafuqishem si pervoje eshte ne fund e pakomunikueshme.
Pas universitetit ne Varshave ku ai studioi histori ai gjeti pune si gazetar praktikant ne nje reviste rinore ishte vetem 23 vjec. Ai ishte gazetari i pare polak i perligjur i derguar jashte vendit si ne Indi Pakistan dhe Afganistan. Me vone ai levizi per ne Agjencine e Lajmeve Polake dhe qendroi atje deri me 1981.
Ne vitin 1957 shkoi ne Afrike dhe u kthye atje shpesh aq sa ishte e mundur ne 40 vitet e ardhshme. Ai mbuloi gjithe kontinentin perfshire 27 revolucionet dhe grushtet e shtetit dhe ishte i ekzaltuar nga te qenit pjesemarres i kesaj historie. Ai dhe punedhenesi i tij nuk paten para por ai ishte nje krijues i cili shpesh pati kontakte per te ndihmuar gazetaret e tjere te cilet nuk kishin para per te marre avionin dhe keshtu te dy arriten ne skenen e drames me te fundit. Afrika ishte rinia ime shkruante ai me vone duke pershkruar se sa shume paten kuptim kontinentet per ate.
Ne vitet e para si gazetar ai zhvilloi tekniken e dy fletoreve njera i lejohej per te fituar jetesen me buke ne raportimin e fakteve per agjencine nderkohe tjetra ishte mbushur me pervoja duke besuar ne modestine e pakomunikueshme por qe u be libri i tij me i famshem The Emperor 1978. Ai ishte libri i pare perkthyer ne anglisht dhe Janathan Millet e pershtati ate per teatrin mbreteror ne vitin 1985.
Perpara The Emperor ai shkroi ndoshta librin e tij me te mire Another day of life 1967 unik dhe veshtrues i afert i kolapsit renies se kolonializmit portugez ne Angola te cilen e pershkroi si nje liber shume personal rreth te qenit i vetem dhe i humbur. Ai ishte i vetmi gazetar i huaj dhe i vetmi nga Evropa Lindore ne Luanden e veres kaotike dhe te frikshme te 1975. Si kolonet portugeze grumbulluan jeten e tyre ne port ushtaret nga aparteidi ne Afriken e Jugut Zaire dhe Kuba levizen ne drejtim te kryeqytetit ne balle ose prapa ushtrive konkurruese Angolane ndersa hijet e burrave nga CIA dhe PIDE portugeze te ushqyer me thashetheme te triumfit per nje ane apo tjetren.
Mes historive te pabesueshme te histerise fija e vetme e sigurt e diteve te Kapuscinskit ishin mbremjet kur lidhej me teleks me Varshaven kur ai mund te paraqiste ndonje histori qe ai kishte sajuar nga thashethemet dhe skenat e cmendura ne rruge pyeste rreth motit ne shtepi dhe ankohej per ushqimin. Ai kurre nuk e hoqi nga mendja e tij Angolen edhe kur ishte ne Londer me 1986 ai donte kryesisht te bisedonte per librat e tjere gjate kesaj periudhe.
Nder librat e tjere te tij ishte Shah of Shahs1982 ne fund te diteve te Shahut te Persise dhe koleksione te tilla si The soccer war 1978 The shadow of the sun 1998 dhe me prane shtepise Imperium 1993 esete dhe reportazhet ne Bashkimin Sovjetik dhe pese volume te eseve dhe poezive Lapidarium.
Te gjitha shkrimet e Kapuscinskit qe lidhen me zhvillimin e vendeve dolen nga pervoja e te jetuarit ne keto vende. Ato ishin nje rrjet origjinal qe e beri ate te njohur nder intelektualet si te Afrikes Amerikes Latine dhe ne shtepine e tij Polonine. Te gjitha portretet qe pershkroi ishin per te njohur mekanizmin e sundimit diktatorial aq sa vleresimi i tij ishte lehtesim ne ndjeshmerine e jetes se njerezve te zakonshem.
Kapuscinski pershkroi punen e tij per reportazhet letrare. Dhe edhe pse ai ishte nje njeri modest ai besoi ne rendesine e saj per te kuptuar boten. Pa u perpjekur per te hyre ne menyra te tjera per te shikuar... duke i menduar duke i pershkruar ne nuk do te kuptojme asnje gje nga bota. Mendja evropiane besonte ai ishte shpesh teper dembele per te bere perpjekje intelektuale per te pare dhe kuptuar boten e vertete e dominuar nga probleme komplekse te varferise dhe larg nga bota e manipuluar e televizionit.
Qetesia dhe stabiliteti i Evropes e merzitnin ate dhe ai viteve te fundit te jetes i kaloi nje sasi kohe e konsiderueshme si pedagog ne Meksike shpesh me mikun e tij Gabriel Garcia Marquez. Ai fliste gjithnje per rendesine e reportazheve dhe leshonte fjale thumbuese mbi lajmet si nje mall qe fluturon nga korrespondente speciale te cilet raportojne mbi drama pa kontekst. Ai urrente ate qe ai e quajti metamorfoze e mediave. Vlera e lajmeve ne diten e tij thoshte ai nuk kishte te bente me perfitimin por ishte nje teme e luftes politike dhe kerkimi per te verteten.
Shkrimtari John Updike e adhuronte Kapuscinskin. Ndersa Gabriel Garcia Marquez e ka etiketuar ate zot te vertete te gazetarise. Gazetar udhetar i perhershem eshte shkruar ne media kur vdiq Kapuscinski kur ky vete ka deklaruar se puna e tij ishte realizem magjik duke perdorur alegori dhe metafora per te percjelle cfare po ndodhte.
Leksioni me rutine i gazetarit ka qene ne kembenguljen e tij te vazhdueshme se te gjithe ata qe lexojne e kuptojne nga konteksti se jo gjithcka ne to duhet te merret fjale per fjale. Kjo vleresohet si nje kerkese e guximshme e Kapuscinskit. Polonia totalitare ishte e veshtire per gazetarin qe punonte per agjencine e lajmeve te qeverise ku nuk mund te shkruante te verteten ne lidhje me vendin e tij keshtu u kanalizua ne pervojat e tij ne Sudan Etiopi Angola El Salvador Bolivi Irani dhe Kili ne mesin e vendeve te tjera per te folur polonisht rreth jetes nen komunizem. Kjo eshte ne rregull per mua per sa kohe qe askush nuk e quan gazetarine e tij levizje te kembeve - shkruan nje eseist.
Gazetaret duhet te thellojne njohurite e tyre antropologjike dhe kulturore dhe per te shpjeguar kontekstin e ngjarjeve ata duhet te lexojne. Ishte kjo platforme racionale per gazetaret nga Kapuscinski i cili goditej dhe nga kritika. Per te kishte shume ankesa se asnjehere nuk permend data kurre nuk jepte emrin e ministrit harronte rendin e ngjarjeve etj. Kesaj gazetari i pergjigjet me ironi se kjo eshte pikerisht cfare shmang ne te kundert ai thoshte ne qofte se ato jane pyetjet qe deshironi si pergjigje mund te vizitoni biblioteken tuaj lokale ku do te gjeni gjithcka ju nevojitet gazetat e kohes libra reference apo fjalor.
Udhezues per realitetin- kjo eshte referenca per librat e Kapuscinskit i cili lirine e gjente ne vendet dhe ngjarjet ndonese paralajmerohej per te mos marre seriozisht kete gazetar.
Disa jane te mendimit dhe besojne se teknika e Kapuscinski ishte per mbrojtje pasi lejonte shkrimtaret dhe gazetaret per te arritur nje te vertete te larte.