Kriza energjitike, për shkak të keq-menaxhimit. KESH shiti energji për 10 euro megavati dhe e bleu për 60 euro

Besar Likmeta, BIRN

Dokumentet e siguruara nga Balkan Insight tregojnë se eksportet e larta të energjisë elektrike në janar 2011 nga Korporata Energjitike të Shqipërisë, KESH, destabilizuan Kaskadën e lumit Drin, duke pakësuar në një muaj të vetëm këtë rezervë kyçe të energjisë.

Pasojat e shitjeve të larta të energjisë elektrike dhe të menaxhimit të dobët të burimeve ujore janë ndjerë vetëm muaj më vonë, kur Shqipëria përjetoi atë që kryeministri Sali Berisha së fundi e quajti kriza më e keqe e saj energjetike “në histori”.

Ballkan Insajt ka mësuar se KESH ka eksportuar energji elektrike në janar 2011 me një çmim shumë të ulët, 10 euro për megavat orë, ndërsa importet që kanë filluar në prill, kanë kushtuar më shumë se 60 euro për megavat orë – gjashtë herë më shumë.

Kur importimin këtë energji, KESH-i gjithashtu ka paguar një çmim që ishte mesatarisht 20 më i lart se ajo e paguar nga kompania e shërbimeve private, CEZ Shperndarje, edhe pse të dyja kompanitë kanë përdorur të njëjtin treg rajonal të energjisë.

Kostoja e lartë e këtyre importeve ka dëmtuar financat e KESH-it, duke e detyruar atë të kërkojë ndihmë financiare nga qeveria, në mënyrë që të në vend të ketë drita.

Të dhënat e marra nga ERE-ja ndërkohë tregojnë se përdorimi joefikas i burimeve të energjisë në Shqipëri në vitin 2011, uli normën e prodhimit të energjisë elektrike, shkaktoi humbje potenciale për KESH-in me vlerë dhjetra miliona euro.

Në një deklaratë për Balkan Insight, KESH-i tha se kishte arritur rezervat e Shqipërisë për energji efektive. Ajo fajësoi nivelin e ulët të prodhimit, me një kombinim të motit të paparashikueshëm dhe të normave të larta të konsumit të energjisë elektrike. KESH tha se norma e prodhimit në vitin 2011, që e cilëson në nivelin më të ulët historik, ishte shumë e ulët për nevojën  që ka vendi për të garantuar një furnizim të sigurtë për konsumatorët.

Korporata gjithashtu tha se ka paguar më shumë për importet e energjisë elektrike se CEZ, për shkak se KESH duhej të importojë energji elektrike në baza mujore për të garantuar furnizimin, ndërsa CEZ ka vetëm për të importuar energji elektrike në baza vjetore. Kjo është për shkak se CEZ është i detyruar vetëm për të garantuar se importet e saj mbulojnë nivelin e humbjeve në rrjet.

KESH tha se detyrimi i saj për të garantuar një furnizim 100 për qind të energjisë elektrike për konsumatorët, do të thotë se tregtarët e energjisë mund të shfrytëzojnë periudhat e thatësirës, duke rritur çmimet.

Harxhim rezerva:

Prodhimi i brendshëm i energjisë në Shqipëri është rreth 98 për qind i varur nga hidrocentralet.

Dy kaskadat kryesore mbi lumenjtë Drin dhe Mat, prodhojnë mbi 94 për qind të energjisë elektrike për konsumatorët dhe zakonisht ofrojë më shumë se 65 për qind të kërkesës totale neto të vendit.

Sipas Agjencisë së Shqipërisë të Burimeve Natyrore, kaskada e Drinit, me një kapacitet total të instaluar prej 1350 MË, përbën 82 për qind të prodhimit të energjisë së vendit me tre hidrocentrale.

Diga e Fierzës është konsideruar si shtylla kurrizore e sistemit energjetik gjeneruese, pasi ajo rregullon rrjedhjen e ujit për dy digat e tjera të mëdha, Komanit dhe Vaut të Dejës.

Dokumentet e siguruara nga Operatori Transmisionit Shqiptar, OST-së, tregojnë se në janar 2011, KESH ka eksportuar 232,128 MËh energji elektrike, e cila çoi në një rënie në nivelin e digës së Fierzës në 11 metra.

Niveli i ulët e digës do të thotë se rezerva energjetike të kaskadës së Drinit, që më 1 janar 2011 ishte 1.024,4 GËh energji elektrike, ra me pothuajse gjysmën më 1 shkurt 2011, në 634.2 GËh.

Për shkak se energjia e prodhuar nga hidrocentralet është kinetike, niveli i ulët i ujit të digës zvogëloi efiçensën e prodhimit, që do të thotë se ishte i nevojshëm më shumë ujë për të prodhuar një kËh të energjisë elektrike.

Por, edhe pse niveli i digës Fierzës ishte duke rënë me 40 centimetra në ditë, në janar 2011, KESH vazhdon të eksportojë energji elektrike, pavarësisht efektin negativ që kjo kishte në efikasitetin e digës së Fierzës.

KESH i tha Balkan Insajt se ai nuk mund të parashikonte se fluksi i ujit ne dige në janar të vitit 2011 do të ishte aq i ulët, në 216 metra kub për sekondë, shumë më e ulët sesa në rrjedhën në dhjetor 2010, e cila ishte 657 metra kub për sekondë dhe mesatarja historike për janarin, 260 metra kub për sekondë.

“Ishte e pamundur të parashikohet se fluksi mesatar i ujit në digën do të ishte shumë më i ulët se mesatarja historike,” tha KESH.

Por, të dhënat e publikuara në raportimin vjetor të ERE-s kundërshtojnë KESH-in. Raporti tregon se fluksi mesatar i ujit në janar në rezervuarin e Fierzës ishte 213 metra kub për sekondë. Fluksi në janar të vitit 2011 ishte 223 metër kub për sekondë, 10 metra më e lartë se mesatarja historike.

KESH pretendon gjithashtu se eksportet e saj do të kishin pasur ndikim “zero” në qoftë se CEZ Shperndarje, distributor privat, do të kishte importuar fuqi të mjaftueshme për të mbuluar humbjet e saj në rrjet në janar të vitit 2011, kur kërkesa për energji elektrike ishte e lartë.

Megjithatë, CEZ e kishte të nevojshme për të importuar sasi të mjaftueshme për të mbuluar humbjet e saj vjetore në rrjet, që në vitin 2011 ishin 37.7 për qind. Ajo jo domosdoshmërisht duhet të mbulojë humbjet çdo muaj.

Në vitin 2011 CEZ ka importuar në totale 1.814 GËh energji elektrike, ndërkohë që KESH ka importuar 1.448 GËh.

Burimet në tregun e tregtimit të energjisë i kanë thënë Ballkan Insajtit se kontratat e KESH-it të eksportit në janar të vitit 2011 ishin me çmime të ulët, 10 euro për MËh, por që kur kompania filloi importimin për të përmbushur furnizimin në prill, çmimi mesatar i energjisë elektrike ishte 60 euro për MËh.

Një indikator kyç i përdorur nga ERE për të vlerësuar efikasitetin e përdorimit të një sistemi hidroenergjetik të digës, është konsumi specifik i ujit për të prodhuar një kËh të energjisë elektrike.

Në vitin 2011, 1.47 metra kub uji ishte e nevojshme për të prodhuar një kilovat energji elektrike, çka tregon efikasitetin saj të ulët gjatë kësaj dekade.

Por, KESH i tha Ballkan Insajtit se konsumi specifik ishte vetëm një masë empirike dhe se faktorët e tjerë duhej të merren parasysh gjatë vlerësimit të efikasitetit.

Kompania theksoi se prurjet e ujit në digën e Fierzës në vitin 2011 kishin qenë të ulëta në bazë të mesatares historike, dhe gjatë viteve të thatësirës në vitin 2002, 2007 dhe 2011 treguesi i konsumit specifik ishte më i lartë.

Përveç kësaj, KESH tha se nevoja për të garantuar pa ndërprerje furnizimi me energji elektrike në vitin 2011, “ka detyruar kompaninë për të gjeneruar energji elektrike në, çka ka çuar nivele të ulëta digën me një performancë të dobët”.

Megjithatë, edhe pse në vitin 2002 dhe 2007 konsumi