Kur Elitis vajtonte togerin e humbur shqiptar
Shkruar ne vitin lsquo46-lsquo50 per here te pare nga Vatra e Tiranes se FGK.-se dhe Miqte e Kultures Greke ne tre fashikuj te shperndare dje per publikun vjen vepra e pare e poetit grek nobelist Odisea Elitis. Behet fjale per Kenge heroike dhe vajtuese per nentogerin e humbur te Shqiperise botimet Toena te perkthyer ne shqip nga Llambro Ruci dhe nje antologji te poezise te frymezuar nga Odisea Elitisit veper e intelektualit shqiptar Arjan Ramaj. Njeqind vjet pas lindjes se tij Greqia nderon poetin e saj kombetar Odisea Eliti duke i trasnferuar veprimtarite edhe ne Tirane. Ky prezantim u be dje ne Ministrine e kultures ne prani te ambasadorit grek Nicolas Pazios. Ishte nje takim filologjik dhe shkencor ndermjet pedagogeve dhe studenteve te universitetit. Referimet recitime poezish ne gjuhen greke dhe ate shqipe ku u shfaq edhe nje dokumentar nga jeta dhe vepra e poetit. Brenda nje fjale adape bashkepamje ambasadori grek Pazios ne fjalen e tij ndau tre momente te rendesishme per krijimtarine e Elitis.
Gjuha qe perdor Elitis eshte gjuha qe ka vuajtur me shume - tha Pazios duke kujtuar kontributin 80 vjecar si perfaqesues i paster i viteve lsquo30 qe ka shenuar per kulturen greke po ashtu nje kulm. Gjuhe laike lirike dhe njekohesisht duke perdorur fjali dhe shprehje nga ortodoksia - konsiderohet gjuha e poetit. Elitis - ka vijuar ambasadori - eshte mbeshtetur ne rrenjet e gjuhes greke ne traditen laike duke treguar vazhdimesine e periudhes me te madhe te qyteterimit grek. Ndersa aspekti i dyte sipas Pazios vecanti ne poezi te Elitis eshte natyra dhe drita metafizika e drites se poetit si themele mbeshtetese te lexuesit ku e bukura lidhet me driten qe veshtire te gjendet me kaq pasterti ne poezine greke. Ne momentin e trete Pazios ka kujtuar kulmin e lulezimit te kultures greke ate te viteve lsquo30 duke e konsideruar Elitis si nje perfaqesues i saj duke bashkevepruar me poete te tjere ndersa shenon pike kthese per perfshirjen ne modernizmin evropian.
Pjese e shkeputur nga Kenge heroike dhe e perzishme
Per ata nata ishte nje dite me e hidhur
Shkrinin hekurin mbllacitnin token
Zoti i tyre nuhaste barut dhe lekure mushke.
Cdo gjemim nje vdekje shaluar neper ere
Cdo gjemim nje burre duke buzeqeshur perballe
Vdekjes - dhe fati cte doje le te thote.
Befas casti harroi dhe gjeti kurajen
Ne vijen e frontit flaku cope-cope mes diellit
Dylbi telemetra mortaja u ngrine
Lehtesisht si kambrik qe u shqye era
Lehtesisht si melci qe u hapen guret
Kafka u rrokullis nga ana e majte...
Ne toke vec per nje cast u tronditen rrenjet
Pastaj u shpernda tymi dhe dita shkon e frikesuar
Te mashtroje mjegullen nga ferri i nendheshem.
Por nata u ngrit si neperke e shkelur
Sapo ndaloi per pak mes dhembeve vdekja -
Dhe pastaj u derdh gjer te thonjte e saj verdhane
Pjese e shkeputur nga poezia Thithe te shkelqyeshmen
Jetova ne nje vend qe dilte prej nje tjetri
realitet
si endrra nga ngjarjet e jetes sime.
E quajta edhe ate Greqi
Dhe e gdhenda ne leter ta shoh
Kaq e paket dukej kaq e pakapshme
Pjese e shkeputur nga poezia Maria Nefeli
Kape shkreptimen ne rrugen tende njeri
Jepi asaj vazhdimesi
Mundesh