Kur drejtojne grate

Marre nga revista Madame Mapo nr.16

Nga drejtimi i bashkise se nje qyteti ku asnjehere me pare nuk eshte pozicionuar nje grua sic eshte rasti i Adelina Farricit te posti drejtues ne fushen akademike qe vlen per Luljeta Minxhozin ku gjithsesi klima e dallimeve gjinore eshte shume me e bute. Dhe pse edhe aty si kudo tjeter shumica e drejtueseve jane burra8230Jane institucionet e statistikave qe japin shifra per kete dukuri por qe vete ama per habi drejtohen nga grate si Instat nga Ines Nurja. Pikerisht keto tri zonja jane ftuar ne faqet e Madame per te na rrefyer sfiden e te qenit ne maje

Surprize statistikash

Ne perpjekjen e pare per ta kontaktuar nje dite para se ta takonim ne zyren e saj ajo ndodhej ne Permet. Nje dite me pas qe ishte edhe e shtune per me teper do te udhetonte per ne Tropoje. Jane dite shume intensive pune keto per Institutin e Statistikave e sigurisht edhe per drejtoreshen e tij Ines Nurjan.

E ne fakt qe nga maji i 2007-es qe ajo eshte ne krye te Instat-it Censusi i popullsise dhe banesave qe po zhvillohet aktualisht eshte procesi me masiv. Nje proces qe ka perfshire afersisht 15.000 punonjes te rinj te cilet e bejne Inesin nje nga drejtueset gra me me shume staf aktualisht. Por kjo per cudi eshte dicka e zakonshme per institucionet e statistikave te dhenat e te cilave pothuaj ne te gjitha fushat e tjera deshmojne dominance te burrave ne poste drejtuese. Ndersa ne to vete shumica e drejtueseve jane femra.

Statistikat qe ne kemi tregojne se shumica e posteve drejtuese ne administrate por jo vetem mbahen nga meshkujt. Dhe kjo nuk eshte nje dukuri vetem shqiptare. Ndersa institucionet statistikore historikisht jane dominuar nga grate. Ne mbledhjet e Eurostatit rreth 80 per qind e drejtuesve jemi femra dhe kjo perqindje ka qene gjithmone me e larte se 50 per qind. Keshtu qe une nuk ndihem ne minorance. Por edhe brenda institucionit te Instat-it eshte pak a shume e njejta panorame. Ketu aktualisht rreth 90 per qind jane femra. Ndersa te gjithe punonjesit bashke burra e gra arrijne shifren 200. E as kjo nuk eshte pak kur te duhet ti drejtosh.

Secili ka karakter e personalitet te ndryshem. Duhet ti kuptosh te gjithe e te komunikosh me ta shprehet Inesi kur vjen puna te pjesa menaxheriale e rolit te saj si drejtuese duke e pranuar se eshte pikerisht kjo dhe jo dicka tjeter pjesa me e veshtire. Roli i drejtueses se nje institucioni si Instat ka 70 per qind detyrime teknike-gjen vend per te perdorur perqindjet dhe shifrat edhe ne nje pergjigje si kjo numri nje i statistikave shqiptare-dhe vetem 30 per qind pune menaxheriale. E cila ne fakt eshte pjesa me e veshtire.

Kjo edhe per faktin se e para eshte prej vitesh fusha e saj. Ajo eshte diplomuar per Matematike ne Tirane dhe ca vite me vone ka vazhduar ne France masterin per Ekonometri dhe ka mbrojtur doktoraturen ne Statistike dhe Ekonometri. Pas kthimit nga Franca Inesi filloi si pedagoge ne Fakultetin Ekonomik duke qene nderkohe edhe keshilltare e jashtme ne Instat. Keshtu kur ne maj te vitit 2007-es asaj i propozuan vendin e drejtoreshes se ketij institucioni ajo e njihte mire ate prej dy vitesh tashme. Perjashto surprizen e casteve te para ky propozim nuk me frikesoi aspak. Une e njihja nga brenda kete institucion isha ambientuar me te dhe me punen e tij keshtu qe pranova pa nje pa dy. Ishte i pari post drejtues per te e kjo do te thoshte edhe me shume angazhim se me pare. Por per Inesin kjo eshte menyra e vetme qe njeh per te organizuar jeten e saj te punoje shume.

Qe kur kam mbaruar shkollen e larte gjithmone kam kerkuar te punoj fort pa pare oraret apo ngarkesen. Une jam njeri qe dua te punoj nuk mund te rri dot pa punuar. Prandaj eshte ketu ku eshte. Por edhe se ka pasur prane njerezit qe ia kane bere te mundur kete. Pa ndihmen e bashkeshortit dhe te nenes sime do ta kisha te pamundur. Behet fjale per ndihmen qe i japin ne familje e cila eshte bere me e madhe gjate ketyre viteve. Drejtoresha e Instatit eshte bere nene per here te dyte pikerisht tre vjet me pare kur kuptoi se nuk duhet ta linte djalin e madh qe tani eshte 14 femije te vetem. Ama asnjehere nuk e ka ndaluar punen. Nuk do doja te thosha se per hir te punes kam vene familjen ne vend te dyte ama mund te them se i kam hyre ne hak te saj. Kur shkova ne France djali im qe qendroi ketu ishte vetem 4 vjec dhe une duhet te beja udhetime te shpeshta per ta pare. Po ndodh e njejta gje edhe tani me te dytin kur drejtoresha e Instat-it eshte shpesh larg shtepise. Nje drejtuese duhet te jete e gatshme dhe per keto sakrifica. Ashtu sic duhet te kete edhe disa cilesi. Nje cilesi shume e rendesishme mendoj une per nje drejtues eshte te dije te degjoje. Sidomos te Instat kjo ka nje rendesi te vecante. Disa nga drejtoret e drejtorive me te rendesishme kane shume vite qe punojne dhe cdo fjale e tyre eshte pasuri. Ashtu si cdo fjale e njerezve te tjere qe jane ketu qe nga viti 1993 kur eshte krijuar Instat-i ka shume vlere. shte shume e rendesishme te degjohet fjala e specialisteve nga brenda qe institucioni te funksionoje si duhet.

Por eshte edhe dicka tjeter qe e ben krenare Inesin per punen e saj si drejtoreshe e Instat dhe kjo eshte nderthurja e brezave. Ne Instat jane formuar dy grupe punonjesish ata qe kane qe prej fillimit te te 50-at dhe nje grup te rinjsh nen 30 vjec qe une kam pranuar dhe eshte shume mire ti shohesh te bashkepunojne te shohesh si me te rriturit percjellin pervojen te me te rinjte. Ka pasur nje fare mosbesimi per pranimin e punonjesve te rinj por mund te them me plot goje se nderthurja e pervojes se punonjesve te hershem me energjine e te rinjve eshte arritja me e madhe. E nese edhe ketu ia ka dale per bukuri te jete nje drejtuese e zonja kur vjen puna te te qenit autoritare8230Inesi terhiqet. Jo nuk ka te beje me mua. Okay edhe une e ngre zerin ndonjehere por te qenit tejet autoritare nuk eshte prej meje pranon ajo para fotografes e cila po i kerkonte nje poze me qendrim autoritar gjate fotove me te pikerisht ne ate dite-sanduic ne Tirane. Ne te cilen ajo drejtoresha e rreth 15 mije njerezve na kushtoi me shume miresjellje kohen e saj e na tregoi se mund te drejtosh edhe me ze te bute8230femeror.

Nje Burrel me i bute

Qe nga maji i zgjedhjeve vendore e deri sa zhurma e tyre u shua kur flitej per bashkine e Burrelit ajo qe meshohej ishte surpriza e zgjedhjes se nje gruaje ne krye te nje qyteti te konsideruar maskilist. Aq sa banoreve qe ndryshe nga shume qytetare te tjere te Shqiperise  e zgjodhen vete nje grua si kryebashkiake  mund tu kete ardhur ne maje te hundes perseritja e se njejtes histori. Se nuk jane mbushur qytetet e tjera shqiptare me kryetare bashkish gra e mbeti Burreli pa nje te tille8230Ne Shqiperi nje grua ne krye te Bashkise ne cdo rast ne ato pak raste konkrete  perben nje perjashtim nga rregulli. E prandaj ne nuk do flasim per surprizen e Burrelit por do flasim per vete Adelina Farricin qe prej disa muajsh eshte qytetarja e pare matjane.

Dhe pse profesioni i saj eshte mesuese Fizike ajo nuk debutoi si drejtuese pikerisht ne zyren e kryebashkiakes. Per pese vjet me radhe ka qene drejtoreshe e Shkolles se Mesme Publike te qytetit e me vone per tre vite te tjera po drejtoreshe ne nje shkolle jopublike. Qe nga 2007-a ka qene kryetare e Partise Socialiste ne Burrel dhe ne 2010-en eshte diplomuar ne Lidership Master ne degen e Menaxhimit ne Universitetin Europian te Tiranes.

Duket se 43-vjecarja kish gjithe pergatitjen e duhur per ti hyre kesaj sfide ku e rendesishme nuk ishte pjesemarrja por fitorja. Ky vendim kishte brenda vetes shume rrisqe pasi une isha grua dhe per here te pare ne historine e ketij qyteti po kandidonte nje grua dhe kandidati perballe ishte me eksperience dhe i forte. Vendimmarrja ka ardhur pas nje konsultimi te gjate me grupe te ndryshme por kryesorja ka qene familja. Familja e cila normalisht ka vleren e saj qe misioni i Adelines i bere i mundur pas rezultatit te zgjedhjeve te mbetet i tille . Tani koha ime ne dispozicion te familjes eshte limituar fare. Falenderoj Zotin qe me dha nje familje qe i kupton preokupacionet dhe ngarkesen time . Nderkohe ka hequr dore nga kafet me shoqerine sepse sic ndodh me te gjithe te sapoemeruarit koha kushtuar detyres eshte e tejzgjatur. Adelina ka nisur te beje ndryshimet e para  ka vendosur administraten ne sherbim te qytetit me orar te plote e ka bere te nise puna per pastrimin e gjelberimin ne shkolla kopshte e cerdhe8230Te gjitha keto sigurisht qe kane koston e tyre qe ndihet ne kohen qe asaj i mbetet per familjen por familja e perbere nga dy djemte njeri student dhe tjetri gjimnazist dhe bashkeshorti drejtor banke e ka kuptuar se njeriu i tyre te dashur me potencialin qe ka kerkon tej kufijve te familjes dhe profesionit per tu ndjere e realizuar. Une gjithmone kam qene dhe jam ne kerkim te sfidave dhe besoj qe cdo njeri nese e shfrytezon si duhet energjine dhe kapacitetin e vet e kapercen kontributin individual dhe familjarduke i dhene shoqerise dhe brezave. Dhe ne kete pike cndryshim ka ne je burre apo grua Raportet e mia me punen dhe te punesuarit skane te bejne me gjinine por me profesionalizmin te qenit grua pavaresisht si perceptohet nga te tjeret nuk me pengon mua ne punen time. Ne ka te tjere qe e mendojne ndryshe atehere mbetet problemi i tyre. Ndoshta ka nga ata qe nuk duan te zbatojne urdhrat e grave por jane te detyruar te degjojne vullnetin e qytetareve. Te cilet kane zgjedhur pikerisht nje grua te paren e tyre. E cila nuk ka ne plan te ndryshoje qofte kjo edhe ne dozen e feminilitetit e cila nuk eshte e thene se zhduket sic akuzojne maskilistet kur nje gruaje ne drejtim i duhet te ngreje zerin. Nuk me pelqejne grate qe ndryshojne ne varesi te  pozicionit. Nese jam sot ketu une jam ne saj te Adelines qe jam dhe jo qe te ndryshoje pra qytetaret votuan ate qe eshte dhe nuk besoj do ndryshoj. Kur puna nuk shkon si duhet toni patjeter qe ngrihet. Kerkoj qe administrata te ece me ritmin qe kerkojne punet e qytetit. Nuk ka ndryshuar as stilin e veshjes nje stil femeror qe dhe pse nuk e ndryshon thelbin kur syte jane mesuar me kostumet e zinj me pantallona qe prej majit perbejne nje risi e bukur kur hapet dera e zyres kryesore te Bashkise se Burrelit.

Lulezim vjeshte

Ne kohen kur i propozuan te behej dekane e Fakultetit Ekonomik ne Universitetin Europian te Tiranes Lulejta Minxhozi qe deri atehere kish provuar shumecka ne fushen e studimeve ekonomike dhe te akademise por asnjehere nje post te tille drejtues ndjeu se ishte koha per dicka si kjo. Me te dy djemte e rritur tashme dhe e realizuar ne fushen e saj e pranoi kete sfide e cila ka filluar fiks tre vjet me pare ne vjeshten e 2008-es.

E mora me qejf kete detyre te re. Isha ne nje cast te jetes sime profesionale dhe personale kur besoja se kisha mjaftueshem kohe te merresha me dicka te tille. Ne ate kohe fakulteti i Ekonomise ne UET ishte fakulteti Ekonomik me i ri me vetem 70 studente. Keshtu qe une mendoja se kisha kohen dhe perkushtimin e duhur per te sistemuar kurrikulat per te nxitur studentet dhe per te terhequr te rinj. Dhe jam shume e kenaqur qe numri i tyre u rrit me pas aferisht 2.5 here.

Tani plot tre vjet nga fillimi i vitit akademik te pare te Luljeta Minxhozit si dekane ajo jo vetem eshte ne krye te nje fakulteti me nje numer te konsiderueshem studentesh por edhe ne krye te nje stafi akademik te zgjedhur te cilet per nje ceshtje apo per nje tjeter jane gjithmone te kerkuarit e kamerave ekonomike te cilat per ti kontaktuar vijne e trokasin ne dyert e UET-it.

Dhe te qenit ne krye te nje stafi te tille ne nje mjedis te tille sigurisht qe e ben specifik edhe rolin e nje drejtueseje.

Produkti qe une e stafi im menaxhojme eshte dija. Dhe ky seshte nje produkt i zakonshem. Po nuk u trajtua me dashuri dhe perkushtim shkencor atehere rezultati nuk mund te jete i suksesshem. Prandaj dhe menaxhimi im eshte pershtatur me kete produkt duke synuar gjithmone qe te ndikoje per te siguruar me te miren per studentet. Une jam perpjekur te shmang sa here ka qene e mundur vendimmarrjen individuale e te drejtoj bashkarisht me stafin tim. Inisiativa ime menaxheriale eshte ne te vertete ajo e nje grupi njerezish me objektiva dhe qasje te njejta. E kur e pyesim ate se si ia ka dale ta ktheje debutimin ne krye te nje fakulteti ne nje sukses ajo mendon se nese kerkohet nje formule ajo do ishte te dhenit pergjegjesi e njekohesisht shume besim per realizimin e ketyre pergjegjesive lirie veprimi dhe ne fund marrje kolegjiale vendimesh.

Luljeta Minxhozi ka zbuluar keshtu ne praktike e siper nje menyre drejtimi te suksesshme dhe pse menaxhimi nuk eshte as profili i saj ajo eshte e specializuar per Ekonomi Politike Makroekonomi dhe eshte marre me studime shkencore te ketyre fushave as nje dhunti e vene ne zbatim qysh heret. Madje para se te behej dekane ne UET ajo ishte mesuar qe punen ta rregullonte sipas orareve  te saj e keshtu qe edhe marredheniet me njerezit dhe me kohen rregulloheshin pa ndonje plan paraprak. Kjo detyre me ka mesuar te jem me e organizuar ne jete por me ka mesuar dhe me oraret zyrtare sepse une me pare vendosja vete per kohen time e rastiste qe shpesh punen time qe kishte te bente me artikujt apo botimet shkencore ta beja dhe naten. Ndersa tani kjo pjese ka ndryshuar kryekeput. Asaj i duhet te pershtatet me ritmet dhe angazhimet e diktuara nga drejtimi i nje fakulteti. Te cilat per hir te se vertetes as nuk i kishte imagjinuar te tilla kur mori persiper kete detyre. Kur fillova i premtova vetes se do i ruaja 50 me 50 angazhimet e mia si drejtuese dhe si profesioniste. Por tani shoh qe pjesa e dyte po me ngushtohet megjithate une jam e vendosur ta mbroj dhe pse jo ne masen qe do doja. shte pjesa administrative qe dashur pa dashur rendon mbi ate studimore apo akademike dhe pesha nuk sjell perhere gezim por justifikohet pastaj gjithsesi ne nje rrethane apo tjeter prandaj dhe zysh Luli si e therrasin fakultet si perfundim vazhdon ta mbaje mbi shpatulla. Se dhe ajo jep kenaqesite e saj. Sigurisht edhe puna si drejtuese e fakultetit ka nje pjese qe me pelqen. Me jep dore tu jap kenaqesi te tjereve te ndihmoj te zgjidh gjera. Dhe ndihem me fat qe kam pasur gjithmone te gjitha lehtesirat institucionale per te realizuar te gjitha keto.

E keshtu pra e embla dhe elegantja evergreen zysh Luli jeton vjeshten e katert te fillimvitit ne UET nga e pret nje vit i tere akademik por tani me nje shkalle me te larte vetebesimi e sigurie krahasuar me ate te vitit te pare sepse recetat e saj te menaxhimit kane funksionuar.