Lindita Arapi: Pse nuk më thonë dot më fal!

Poetja Lindita Arapi ndryshon komunikimin me lexuesin, për herë të parë me një roman. Vajza me çelës në qafë, botimet Ideart, është hedhur qysh prej ditës së djeshme në treg.

... sepse Shqipria mua m duket n gjendje eksitimi, e vazhdueshme dhe nervoze. Madje ka dhe nj lloj nervoziteti n kt gjendje q sht kshtu - lvizje e prhershme. Kt gjendje ta jetosh prdit, prdit sht e lodhshme... Kur Lindita Arapi u pyet se ku sht m mir t jetoj shkrimtari, e sidomos e jets q bn ajo midis Gjermanis dhe vendit t lindjes - poetja do ta shikonte kt distanc si furnizim t baterive me energji shqiptare. Q i bn mir. Por t jetuarit n Evrop, si mundsi komunikimi n kuptimin m t gjer t fjals, tregon se e ka pasuruar si letrar, si shkrues. “M merr malli q nuk vij n Shqipri dhe malli q nuk shkoj n Evrop. Pr mua ndarja prfundimisht sht br; s’mund t jem m vetm n Shqipri dhe s’mund t jem m vetm n Evrop”. Pr kt arsye ju do t nxirrni nj roman? - ishte pyetja. Dhe Lindita iu prgjigj se romani vjen m shum si nj kujtim nga Shqipria. Nj rikthim n t shkuarn shqiptare e par nga syt e femrs. Ky roman pas gati dy vitesh nga hedhja e lajmit fillestar, se teknikisht ishte mbetur n prcaktimin e titullit, dje sht konkretizuar n treg nga shtpia botuese “Ideart”. Romani sht titulluar “Vajza me els n qaf”. Ky sht romani i par i poetes, q pas ’93 njihen katr vllime poetike. Pr kt arsye vmendja e kritiks, botuesit e lexuesit do ta emocionojn shkrimtaren Lindita Arapi. Vet poetja sht shprehur se ka qen nj dshir pr t provuar nj mnyr tjetr t shkruari, mnyr tjetr komunikimi; rrfimi n nj roman.

Duke u nisur nga botuesi, sugjerimi q tani ka krijuar kjo marrdhnie me shkrimtarin, konfirmimi i jep siguri romanit n treg. Me nj mim, ndr t rrallat me arsye, (prej 600 lek), Lindita ka n vetvete nj shans t fort pr t shkuar tek lexuesi. S pari, garancia q tashm sht dhn pr vendin e saj n poezi, duke u rreshtuar n brezin e pas ’90-s, q u mor jo vetm me ristrukturimin estetik t shqipes, por edhe me deprtimin shqisor dhe intuitive t prfytyrimit artistik si fjalor n poezi - gj q nuk kishte paraardhs pr 50 vjet dhe fijet ishin shkputur prej nj humnere t thell socrealiste pr t perceptuar dhe ndjer shpirtrisht botn si metafizik dhe iluzion.

S dyti, karta q i l n dor botuesi lexuesve nuk ka t bj me biznesin.

Kjo dihet tashm se nj grup shkrimtarsh vendalinj e kan t vshtir ta prcjellin tregun n 12 muajt e vitit, pasi kioskat e librave n Shqipri jan m shum kioska mezerish. Shkrimtari, poeti e botuesi Arjan Leka hedh n postn elektronike kt njoftim, se romani i Lindits ofron nj histori brenda s cils ka shum dilema se sa rndon mbi ne e shkuara, e jona e etrve, e gjyshrve? Sa e mbajn mbi vete pasardhsit barrn e dhimbjes e padrejtsit q ndjen t part? A kaprcen vuajtja brezat, duke u transmetuar n koh, duke u kthyer n peng q vranson t tashmen e pasardhsve?

A shron rrfimi vuajtjen? Kjo na jepet si zanafill e romanit t Lindita Arapit.

N nj intervist pr “standard”, Arapi sa ka cekur iden e saj t romanit, duke treguar se sht nj rikthim n t shkuarn dhe nj trajtim i saj; tri gjenerata femrash, si nj prpjekje pr t kujtuar dhe njkohsisht pr t kuptuar traumn shqiptare.

“Pr mua sht shum e rndsishme kjo dhe dua ta theksoj edhe njher, ne ende si popull nuk kemi filluar t merremi me traumn ton, traumn komuniste, far ishte komunizmi. Ne kemi mbyllur dyert pr kt traum, traumn e femrs shqiptare ndr shekuj”, - ka thn Arapi.

N prologun q shoqron hyrjen n rrfimin e saj, autorja jep prpjekjen psikologjike, se sa e vshtir sht kjo, pr natyrn dhe kompleksitetin e historis komuniste shqiptare pr t’i hyr nj realiteti t afrt. Q m shum ndjek dhe sjell frik pr pasojn dhe pengun shpirtror. sht ky nj prafrim krejtsisht femror q nuk sht treguar n romanet e pas ’90-s, se si femra shqiptare ka prballuar traumn postkomuniste. Arapi sht gjithnj n bindjen se nj esenc e rndsishme e ktij romani sht mungesa e respektit q tregon shoqria jon ndaj femrs. “Mund t jet e emancipuar detyrimisht, por nuk sht e respektuar, nuk sht krijuar nj marrdhnie respekti mashkull-femr. Pra, subjekti trajton kto dy tema, q pr mua kan qen t rndsishme q prmes nj teksti letrar t sillja nj kndvshtrim t ri, n perceptimin e traums shqiptare”.

Rrfimi me pak fjal sht: E reja Lodja Lemani, gjithmon qarkuar nga nj breng pa emr, jeton e vetme n nj qytet evropian. I vetmi mik besnik sht nj hije q e shoqron q nga fmijria dhe q ka kaprcyer me t edhe kufijt. Pr t kuptuar izolimin e saj, Lodja rikthehet n vendlindje, n nj udhtim jo vetm malls pran familjes, por n koh, n t shkuarn e saj, por edhe at t dy grave-jeta e t cilave sht e lidhur me fijet e fatalitetit me jetn e saj. N nj rrfim zigzag kohor na ofrohet nj tablo e trisht e tre brezave femror, trauma deri m tani e parrfyer e femrs shqiptare. “Vajza me els n qaf”, padyshim se gjith konotacionin provokativ e mban n titull. Sa kthim n nj realitet q poetja e ka prjetuar, n nj mosh adulte, aq dhe n nj domethnie estetike. Arapi ka shfrytzuar nj arkaik socrealiste, krejt t goditur, primitivisht si ishte zakoni i mbajtjes s elsit t shtpis me litar t gjat, n qaf. Instinkti krijues (origjinal femror) i ka dhn t gatshme metamorfozn femrore t shoqris shqiptare si n at komuniste dhe t sotmen.

Lindita Arapi sht ndr t rrallat krijuese q psikologjin shoqrore e kthen n individualitet. Hyrja e saj n roman mund t ndryshoj ndjeshmrin e lexuesve jo vetm pr historin q ajo “prdor”, por dhe pr transformimin e brendshm q krkon tek individi, e kryesisht shqiptar. Kur kjo lidhet me raportet me historin, me t kaluarn si ishte komunizmi, thelbi sht m i fort, pr t’i
qndres kohs. Si e till Arapi kryen dhe angazhimin e saj historik n roman, duke na dhn shqetsimin e arsyeshm q duhet t shfaq do shkrimtar shqiptar: detyrimin moral pr t thn ca t vrteta, qoft kto dhe si dshmi letrare. E vetmja mundsi q ka Arapi me kt roman, n munges prditshmrie n vendin e saj t lindjes, sht tregimi i ngjarjes son. Dhe kur kto jan trauma, si ishte komunizmi Arapi me t drejt u krkon shqiptarve ndriimin e koshiencs, t paktn me vetveten pr t kuptuar ndjesin e pengut, ndaj t pamundurs “m fal”.

Vajza me els n qaf

Prolog

Un jam nj viktim, pa emr dhe pa varr! Ikur nga ajo bot n datn X, t muajit X, t vitit X. Pa emr, se emri im nuk i intereson kujt m. Pa varr, se nuk duhej t m gjenin as t vdekur.

Asaj dite m hodhn n nj grop, si t isha qen i ngordhur, nuk u hodhn trndafila mbi mua, as edhe nj i vetm si kujtim i fundit nga ajo bot nuk m’u dha, nuk u derdhn lot.

Sikur nuk mjaftonte q mbeta prgjithmon anonim n diku-n e panjohur, q trupi m’u kthye n park pr t shtitur krimbat, m mban er dheu q m lag shiu, m bluan toka, nuk m vjen kush t m qaj, por m rrokullisn edhe me shqelma, duke m shar “krm”, teksa m groposnin. M fshehn mir, as nam as nishan nuk lash n at bot, t mos gjendesha kur t m krkonin.

Dikur kam qen edhe un mes njerzve, njeri me cene e t mira si t gjith, me ndrrn ta jetoja jetn deri n fund. Madje me njeriun kam qeshur, i kam
t mira, e kam mbajtur n kurriz, kur nuk mundte t hidhte ap.

Tani m thrrasin viktim. Ua them: Nuk ka fat m t keq se sa t iksh nga ajo bot si viktim!

Mir q ta presin fillin e fatit sikur t jen zoti, po t drejtn ti e merr me vete, dhe ashtu si vdekja nuk zhbhet m, edhe nj padrejtsi e till nuk ndreqet kurr.

N kt bot ka lloj-lloj t ardhurish, ka nga ata q ju erdhi ora, nga ata q i vran se donin t vrisnin, fatkeq q ikn nga nj gabim i vogl padashur, e nuk kan kujt t’i ankohen ve Zotit, po nga t gji