Lindja e Mesme pa armë bërthamore
Konferenca për zëvendësimin e Traktatit të Mospërhapjes së Armëve Bërthamore (TNP), arriti një marrëveshje, e para që një dekadë, që ka të bëjë veçanërisht me çarmatimin dhe krijimin e një zone përjashtimi të armëve bërthamore në Lindjen e Mesme.
Konferenca miratoi me konsensus një deklaratë përfundimtare prej 28 faqesh, që parashikon katër plane veprimi për secilën nga tre shtyllat e Traktatit: çarmatimi, verifikimi i programeve bërthamore kombëtare për të siguruar se ato janë paqësore dhe përdorimi paqësor i energjisë atomike, si dhe për Lindjen e Mesme pa armë bërthamore.
Për këtë pikë të fundit, dokumenti parashikon organizimin në vitin 2012 të një konference ndërkombëtare, “ku mendohet të marrin pjesë të gjitha shtetet e rajonit dhe që pritet të çojë në krijimin e një zone të tillë, gjë që përfshin praninë edhe praninë e Izraelit dhe të Iranit”.
Kjo është hera e parë që prej 10 vjetëve që kjo konferencë arrin një marrëveshje për rishikimin e TNP-së, e cila, që prej hyrjes në fuqi në vitin 1970, ka shërbyer si direktivë botërore për kufizimin e përhapjes së armëve bërthamore.
Në dokument thuhet gjithashtu se është e rëndësishme që Izraeli të anëtarësohet në traktat dhe t'i vendosë të gjitha objektet e tij bërthamore nën garancitë e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore - IAEA.
Irani nuk u përmend, edhe pse ai është duke shkelur rezolutat e OKB-së që kërkojnë pezullimin prej tij të veprimtarive bërthamore delikate dhe vërtetimin e karakterit civil të programit të tij atomik.
Në anën tjetër, përkundër negociatave intensive, që zgjatën një muaj, 189 vendet pjesëmarrëse nuk mundën të bien dakord për masa konkrete mbi forcimin e marrëveshjes më të rëndësishme në historinë e kontrollit të armatimit.
Deri në minutën e fundit, rezultati i konferencës ishte në buzë të humnerës.
Pika kryesore e mosmarrëveshjes ishte pikërisht plani për një Lindje të Mesme pa armë bërthamore.
Ashtu si në tri konferencat e fundit të kontrollit që prej vitit 1995, pesë fuqitë zyrtare bërthamore SHBA, Rusi, Francë, Britani e Madhe dhe Kinë, refuzuan vendosjen e hapave obligues për çarmatimin e plotë bërthamor të arsenaleve të tyre të armatimit, siç është premtuar prej tyre në marrëveshjen për ndalimin e armëve bërthamore.
Të gjitha formulimet përkatëse në projektin fillestar të dokumentit përfundimtar të konferencës, i cili u prezantua javën e kaluar nga presidenti i konferencës, filipinasi Libron Cabactulan, nën trysninë e Washingtonit, Moskës, Londrës, Parisit dhe Pekinit u hoqën përsëri në ditët e fundit të negociatave.
Kështu edhe obligimi për të hequr dorë nga modernizimi i mëtejshëm dhe zhvillimi i armëve të reja bërthamore si dhe për të mos prodhuar më material ndarës për qëllime ushtarake. U refuzua edhe kërkesa qendrore e përbashkët e shteteve pa arsenal bërthamor, për negociata mbi një konventë për ndalimin mbarëbotëror të armëve bërthamore.
Konferenca miratoi me konsensus një deklaratë përfundimtare prej 28 faqesh, që parashikon katër plane veprimi për secilën nga tre shtyllat e Traktatit: çarmatimi, verifikimi i programeve bërthamore kombëtare për të siguruar se ato janë paqësore dhe përdorimi paqësor i energjisë atomike, si dhe për Lindjen e Mesme pa armë bërthamore.
Për këtë pikë të fundit, dokumenti parashikon organizimin në vitin 2012 të një konference ndërkombëtare, “ku mendohet të marrin pjesë të gjitha shtetet e rajonit dhe që pritet të çojë në krijimin e një zone të tillë, gjë që përfshin praninë edhe praninë e Izraelit dhe të Iranit”.
Kjo është hera e parë që prej 10 vjetëve që kjo konferencë arrin një marrëveshje për rishikimin e TNP-së, e cila, që prej hyrjes në fuqi në vitin 1970, ka shërbyer si direktivë botërore për kufizimin e përhapjes së armëve bërthamore.
Në dokument thuhet gjithashtu se është e rëndësishme që Izraeli të anëtarësohet në traktat dhe t'i vendosë të gjitha objektet e tij bërthamore nën garancitë e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore - IAEA.
Irani nuk u përmend, edhe pse ai është duke shkelur rezolutat e OKB-së që kërkojnë pezullimin prej tij të veprimtarive bërthamore delikate dhe vërtetimin e karakterit civil të programit të tij atomik.
Në anën tjetër, përkundër negociatave intensive, që zgjatën një muaj, 189 vendet pjesëmarrëse nuk mundën të bien dakord për masa konkrete mbi forcimin e marrëveshjes më të rëndësishme në historinë e kontrollit të armatimit.
Deri në minutën e fundit, rezultati i konferencës ishte në buzë të humnerës.
Pika kryesore e mosmarrëveshjes ishte pikërisht plani për një Lindje të Mesme pa armë bërthamore.
Ashtu si në tri konferencat e fundit të kontrollit që prej vitit 1995, pesë fuqitë zyrtare bërthamore SHBA, Rusi, Francë, Britani e Madhe dhe Kinë, refuzuan vendosjen e hapave obligues për çarmatimin e plotë bërthamor të arsenaleve të tyre të armatimit, siç është premtuar prej tyre në marrëveshjen për ndalimin e armëve bërthamore.
Të gjitha formulimet përkatëse në projektin fillestar të dokumentit përfundimtar të konferencës, i cili u prezantua javën e kaluar nga presidenti i konferencës, filipinasi Libron Cabactulan, nën trysninë e Washingtonit, Moskës, Londrës, Parisit dhe Pekinit u hoqën përsëri në ditët e fundit të negociatave.
Kështu edhe obligimi për të hequr dorë nga modernizimi i mëtejshëm dhe zhvillimi i armëve të reja bërthamore si dhe për të mos prodhuar më material ndarës për qëllime ushtarake. U refuzua edhe kërkesa qendrore e përbashkët e shteteve pa arsenal bërthamor, për negociata mbi një konventë për ndalimin mbarëbotëror të armëve bërthamore.