Malaj: Kufiri i borxhit eshte shkelur pa u ndryshuar ligji Qamil Xhani
Deputeti i Partise Socialiste Arben Malaj shprehet, se qeveria e ka kaluar masen e borxhit publik, para se te kerkonte ndryshimin e ligjit. Ne nje interviste dhene per gazeten "Koha Jone", Malaj shprehet se rritja e borxhit nuk i zgjidh problemet e ekonomise qe ka vendi. Sipas tij, "rritja e borxhit nuk eshte formula magjike per sfidat tona". Duke u ndalur ne procesin e privatizimeve, deputeti Malaj shprehet se qe parate e privatizimeve te kene efekt ne ekonomi, duhet te shperndahen ne tre drejtime; pagesa e kompanive private per punime, financimi i projekteve te paperfunduara dhe zbutja e efektit te krizes energjetike. Deputeti socialist komenton dhe bashkepunimin me Kosoven. Per te bere sa me konkret kete bashkepunim, Malaj i referohet simbolikes se krijimit te Bashkimit Evropian. Sipas tij, bashkepunimi me Kosoven, duhet "te filloje nga sektoret strategjike dhe sot, e tille mbetet energjia dhe korridoret e zhvillimit, ekonomia e dijes, pasurite natyrore dhe bujqesia. Duhet te krijohen institucionet adekuate ashtu sic vepruan ne vitin 1952 gjashte vendet themeluese te BE-se. U krijua forumi i lidereve politike - sot Keshilli Evropian", shprehet Malaj.
Qeveria ka propozuar se fundmi miratimin e ligjit qe heq kufijte e borxhit publik. Si ish-Minister i Financave dhe ekspert i ekonomise, si e vleresoni kete hap, ne nje kohe kur rritja e nivelit te borxhit eshte afer limitit te vendosur me pare, 60 perqind?
Shqetesimi eshte ne disa elemente thelbesore te qeverisjes se vendit dhe te menaxhimit te financave publike. Qeveria e ka shkelur kufirin ligjor te ligjit organik te menaxhimit te buxhetit. Tashme qeveria po ben vetem formalizimin ligjor te kesaj shkeljeje. Ekzistojne pervoja te ndryshme per teresine e rregullave fiskale dhe njeri prej tyre eshte tavani, kufiri i siperm deri ku duhet te marre borxh qeveria e nje vendi, pas miratimit paraprak nga Kuvendi.
E drejta e marrjes borxh te qeverise fillon nga autorizimi me ligj nga Parlamenti. Ne konstatojme se qeveria heq nga ligji organik i buxhetit tavanin e borxhit, ndersa ne ligjin e buxhetit te vitit 2013, kerkon te kete te drejten te jape garanci pa e perfshire ne kufirin e borxhit. Kjo shkel parimin e ndarjes se pushteteve dhe krijon nje precedent te rrezikshem per nje nga elementet shqetesues te krizes aktuale. Te gjitha vendet e tjera po i bejne me strikte rregullat fiskale qe parandalojne krizat, ndersa ne jemi ne kah te kundert, po heqim kontrollin e Parlamentit mbi garancite e qeverise. Kompania "Moodys", qe ka impakt ne koston e borxhit te vendit tone, paralajmeroi per efektet negative te renies ekonomike dhe rritjes se borxhit publik. Lidhur me nivelin e borxhit, nuk ka nje mendim te unifikuar te ekonomisteve, por per vendin tone ka perllogaritje shkencore nga FMN se ai duhet te jete ne nivele shume me te uleta se pika kritike ku ka arritur. Debati i eksperteve dhe institucioneve nderkombetare eshte perqendruar mbi prioritetin e politikave apo paketave fiskale te cdo vendi. Kerkohet nje ekuiliber me i mire midis detyrimit per te ndihmuar rritjen ekonomike, ku investimet publike apo injektimi i parave publike ne ekonomi sipas teorive neokejnsiane eshte i domosdoshem, dhe detyrimit per te ulur ne menyre graduale borxhin e larte, i cili ka efekte negative ne cilesine dhe qendrueshmerine e rritjes ekonomike. Rritja e borxhit nuk eshte formula magjike per sfidat tona. Japonia me nje ekonomi te zhvilluar, ka nje borxh sa 236 % te GDP dhe ka mbi 10 vjet ne recesion, i cili ne kushtet duke mos pasur rritje ekonomike, e ka bere akoma me te rende barren e larte te borxhit.
Keni shprehur gjithmone shqetesimin per masat qe duhet te merren nga qeveria ne lidhje me krizen ekonomike. Si duhet te ishte ndertuar buxheti i vitit 2013, ne menyre qe te merrte masa per sektoret me te rrezikuar nga kriza?
Cdo rritje e borxhit ne vendin tone duhet te jete shume e kontrolluar dhe vetem per elemente te rendesishem me efekt pozitiv ne rritjen ekonomike, sic jane zgjidhja e krizes se borxheve te keqija, qe pengon zhvillimin e vendit dhe qe mund te ule edhe kredite e keqija te sistemit tone bankar, duke lehtesuar marrjen dhe koston e kredise. Elementi i dyte, eshte importi i energjise per te reduktuar nje krize te saj, e cila do te demtonte rende biznesin privat, rritjen ekonomike por duke bere kujdes edhe per koston buxhetore te deshtimeve ne sektorin e energjise. Elementi i trete, mund te jete perfundimi i investimeve, te cilat duke u zvarritur pa fund demtojne rritjen ekonomike dhe keqperdorin taksat e investuara te keto projekte te zvarritura. Buxheti i vitit 2013, duhet te percjelle te biznesi dhe konsumatoret me shume dhe jo me pak besim per te ardhmen. Kjo arrihet duke rritur transparencen, duke eliminuar keqperdorimin elektoral te buxhetit, duke i dhene nje harmonizim me te mire fokusit te rritjes ekonomike me pergjegjesine per stabilitetin e financave publike. Prioritet mbetet permiresimi i cilesise se qeverisjes se vendit, ne tre drejtime kryesore; e drejta e prones, lufta kunder korrupsionit dhe kapjes se shtetit si dhe krijimi i nje administrate sa me profesionale dhe sa me te qendrueshme.
Qeveria ka ndermarre se fundmi nje fushate privatizimesh, ku nder me kryesoret eshte kompania "Albpetrol". Nderkohe qe situata e krijuar me "CEZ" nuk eshte aspak pozitive. Si do t'i vleresonit keto privatizime?
Privatizimet jane politika zhvillimi dhe jo politika buxhetore, se si te marresh dhe keqperdoresh perpara zgjedhjeve disa fonde. Rasti i "CEZ" eshte nje model i keq i privatizimit te nje sektori delikat sic eshte shperndarja e energjise e kryer vetem pak muaj perpara zgjedhjeve te vitit 2009. Funksionimi i shtetit ligjor eshte i dobet, amnistite elektorale te detyrimeve financiare e kane demtuar vendosjen e kultures se pagimit te detyrimeve. Entet rregullatore jane te dobeta per te mbrojtur tregun dhe konsumatorin, nga politikat populiste te qeverive dhe nga tendencat per fitime te shpejta dhe te medha te kompanive private, ne tregje te monopoleve natyrore. Ndaj disa tregje kane ente rregullatore dhe autoritete mbikeqyrese te funksionimit te tyre. Rasti "Albpetrol" eshte delikat jo per efektin social qe krijon sic eshte rasti i shperndarjes se energjise, por edhe per maksimalizimin e vleres se shtuar dhe efekteve ekonomike, buxhetore dhe sociale nga pasurite tona natyrore.
Efekte ekonomike, duke nenkuptuar sesa shpejte dhe me cfare efektiviteti pasurite tona perfshihen ne qarkullimin dhe zhvillimin ekonomik te vendit. Buxhetore; sa perfiton buxheti dhe si perdoren keto te ardhura ne prioritetet tona ekonomike. Sociale; si keto te ardhura perdoren per reforma dhe investime qe rrisin punesimin, ulin papunesine dhe reduktojne varferine. Kjo eshte arsyeja qe keshilla e FMN-se, BB dhe BE-se eshte, qe nese do te realizohet shitja e "Albpetrol" me cmimin e deklaruar deri tani, shuma rreth 850 milion Euro, te perdoret me shume pergjegjesi, duke filluar ne kater element thelbesore te situates aktuale. Se pari: Te ulet borxhi publik. Se dyti: Te paguhen menjehere kompanite private per punime te kryera e te pa financuara nga buxheti. Se treti: Te financohen projektet e nisura dhe te pa mbaruara. Se katerti: Te zbutet efekti buxhetor i krizes se energjise. Prioriteti i pare duhet te jete jo me pak se 50% e te ardhurave nga privatizimi. Tre prioritetet e tjera duhet te plotesohen me fondet e buxhetit te vitit 2013 dhe te ardhurat shtese nga privatizimi.
Gjate diteve te fundit eshte folur shume per nje bashkepunim me te ngushte me Kosoven. Cfare modeli duhet te ndiqet per bashkepunimin ekonomik me Kosoven?
Krijimi i nje tregu unik, "dy shtete nje treg", midis Shqiperise dhe Kosoves duhet te ndjeke modelin e suksesshem te bashkimit ekonomik te Evropes se Bashkuar. Me konkretisht, te filloje nga sektoret strategjike, dhe sot e tille mbetet energjia dhe korridoret e zhvillimit, ekonomia e dijes, pasurite natyrore dhe bujqesia. Duhet te krijohen institucionet adekuate ashtu sic vepruan ne vitin 1952 gjashte vendet themeluese te BE-se. U krijua forumi i lidereve politike - sot Keshilli Evropian. U krijua Autoriteti i Larte i Perbashket - sot Komisioni Evropian, qeveria e perbashket e 28 vendeve. Kroacia do te jete ne vitin 2013 vendi i 28 i BE-se dhe vendi i pare nga rajoni i Ballkanit Perendimor. U krijua Asambleja Parlamentare, me deputete te emeruar jo te zgjedhur drejtperdrejte - sot Parlamenti Evropian. Vetem ne vitin 1979 filloi zgjedhja e Europarlementareve me votim te drejtperdrejte. Keto struktura duhet te kene objektiva te qarta, institucione, politika dhe fonde mbeshtetese. Procesi i krijimit te tregut unik shqiptar, lehtesohet nga procesi i integrimit, pasi politikat tregtare, ekonomike e fiskale, procesi i unifikimit dhe implementimit gradual te legjislacionit evropian ne 35 fusha perkatese, e pershpejtojne procesin tone, e bejne me cilesor, e bejne me te madh dhe me efektiv. Tregu unik i shqiptareve, nuk do te jete nje rimbyllje ne vetvete, por nje maksimalizim i perfitimeve te politikave ekonomike evropiane ne realitetin dhe ambiciet tona. Edhe studimet e kryera nga qeverite e Kosoves dhe Shqiperise per sektoret prioritare dhe per projektet rajonale duhet te behen duke i pare avantazhet dhe pengesat, jo me ne kuadrin e ekonomive tona te shkeputura, por si nje treg unik. Ne duhet te mos e pengojme te ardhmen tone evropiane me frymezime nacionaliste elektorale apo politika proteksioniste. Rritja e aksesit tone ne politikat dhe fondet mbeshtetese te BE-se per rritjen e bashkepunimit dhe integrimit rajonal, e bejne me te lehte kete sfide kombetare.
Qeveria ka propozuar se fundmi miratimin e ligjit qe heq kufijte e borxhit publik. Si ish-Minister i Financave dhe ekspert i ekonomise, si e vleresoni kete hap, ne nje kohe kur rritja e nivelit te borxhit eshte afer limitit te vendosur me pare, 60 perqind?
Shqetesimi eshte ne disa elemente thelbesore te qeverisjes se vendit dhe te menaxhimit te financave publike. Qeveria e ka shkelur kufirin ligjor te ligjit organik te menaxhimit te buxhetit. Tashme qeveria po ben vetem formalizimin ligjor te kesaj shkeljeje. Ekzistojne pervoja te ndryshme per teresine e rregullave fiskale dhe njeri prej tyre eshte tavani, kufiri i siperm deri ku duhet te marre borxh qeveria e nje vendi, pas miratimit paraprak nga Kuvendi.
E drejta e marrjes borxh te qeverise fillon nga autorizimi me ligj nga Parlamenti. Ne konstatojme se qeveria heq nga ligji organik i buxhetit tavanin e borxhit, ndersa ne ligjin e buxhetit te vitit 2013, kerkon te kete te drejten te jape garanci pa e perfshire ne kufirin e borxhit. Kjo shkel parimin e ndarjes se pushteteve dhe krijon nje precedent te rrezikshem per nje nga elementet shqetesues te krizes aktuale. Te gjitha vendet e tjera po i bejne me strikte rregullat fiskale qe parandalojne krizat, ndersa ne jemi ne kah te kundert, po heqim kontrollin e Parlamentit mbi garancite e qeverise. Kompania "Moodys", qe ka impakt ne koston e borxhit te vendit tone, paralajmeroi per efektet negative te renies ekonomike dhe rritjes se borxhit publik. Lidhur me nivelin e borxhit, nuk ka nje mendim te unifikuar te ekonomisteve, por per vendin tone ka perllogaritje shkencore nga FMN se ai duhet te jete ne nivele shume me te uleta se pika kritike ku ka arritur. Debati i eksperteve dhe institucioneve nderkombetare eshte perqendruar mbi prioritetin e politikave apo paketave fiskale te cdo vendi. Kerkohet nje ekuiliber me i mire midis detyrimit per te ndihmuar rritjen ekonomike, ku investimet publike apo injektimi i parave publike ne ekonomi sipas teorive neokejnsiane eshte i domosdoshem, dhe detyrimit per te ulur ne menyre graduale borxhin e larte, i cili ka efekte negative ne cilesine dhe qendrueshmerine e rritjes ekonomike. Rritja e borxhit nuk eshte formula magjike per sfidat tona. Japonia me nje ekonomi te zhvilluar, ka nje borxh sa 236 % te GDP dhe ka mbi 10 vjet ne recesion, i cili ne kushtet duke mos pasur rritje ekonomike, e ka bere akoma me te rende barren e larte te borxhit.
Keni shprehur gjithmone shqetesimin per masat qe duhet te merren nga qeveria ne lidhje me krizen ekonomike. Si duhet te ishte ndertuar buxheti i vitit 2013, ne menyre qe te merrte masa per sektoret me te rrezikuar nga kriza?
Cdo rritje e borxhit ne vendin tone duhet te jete shume e kontrolluar dhe vetem per elemente te rendesishem me efekt pozitiv ne rritjen ekonomike, sic jane zgjidhja e krizes se borxheve te keqija, qe pengon zhvillimin e vendit dhe qe mund te ule edhe kredite e keqija te sistemit tone bankar, duke lehtesuar marrjen dhe koston e kredise. Elementi i dyte, eshte importi i energjise per te reduktuar nje krize te saj, e cila do te demtonte rende biznesin privat, rritjen ekonomike por duke bere kujdes edhe per koston buxhetore te deshtimeve ne sektorin e energjise. Elementi i trete, mund te jete perfundimi i investimeve, te cilat duke u zvarritur pa fund demtojne rritjen ekonomike dhe keqperdorin taksat e investuara te keto projekte te zvarritura. Buxheti i vitit 2013, duhet te percjelle te biznesi dhe konsumatoret me shume dhe jo me pak besim per te ardhmen. Kjo arrihet duke rritur transparencen, duke eliminuar keqperdorimin elektoral te buxhetit, duke i dhene nje harmonizim me te mire fokusit te rritjes ekonomike me pergjegjesine per stabilitetin e financave publike. Prioritet mbetet permiresimi i cilesise se qeverisjes se vendit, ne tre drejtime kryesore; e drejta e prones, lufta kunder korrupsionit dhe kapjes se shtetit si dhe krijimi i nje administrate sa me profesionale dhe sa me te qendrueshme.
Qeveria ka ndermarre se fundmi nje fushate privatizimesh, ku nder me kryesoret eshte kompania "Albpetrol". Nderkohe qe situata e krijuar me "CEZ" nuk eshte aspak pozitive. Si do t'i vleresonit keto privatizime?
Privatizimet jane politika zhvillimi dhe jo politika buxhetore, se si te marresh dhe keqperdoresh perpara zgjedhjeve disa fonde. Rasti i "CEZ" eshte nje model i keq i privatizimit te nje sektori delikat sic eshte shperndarja e energjise e kryer vetem pak muaj perpara zgjedhjeve te vitit 2009. Funksionimi i shtetit ligjor eshte i dobet, amnistite elektorale te detyrimeve financiare e kane demtuar vendosjen e kultures se pagimit te detyrimeve. Entet rregullatore jane te dobeta per te mbrojtur tregun dhe konsumatorin, nga politikat populiste te qeverive dhe nga tendencat per fitime te shpejta dhe te medha te kompanive private, ne tregje te monopoleve natyrore. Ndaj disa tregje kane ente rregullatore dhe autoritete mbikeqyrese te funksionimit te tyre. Rasti "Albpetrol" eshte delikat jo per efektin social qe krijon sic eshte rasti i shperndarjes se energjise, por edhe per maksimalizimin e vleres se shtuar dhe efekteve ekonomike, buxhetore dhe sociale nga pasurite tona natyrore.
Efekte ekonomike, duke nenkuptuar sesa shpejte dhe me cfare efektiviteti pasurite tona perfshihen ne qarkullimin dhe zhvillimin ekonomik te vendit. Buxhetore; sa perfiton buxheti dhe si perdoren keto te ardhura ne prioritetet tona ekonomike. Sociale; si keto te ardhura perdoren per reforma dhe investime qe rrisin punesimin, ulin papunesine dhe reduktojne varferine. Kjo eshte arsyeja qe keshilla e FMN-se, BB dhe BE-se eshte, qe nese do te realizohet shitja e "Albpetrol" me cmimin e deklaruar deri tani, shuma rreth 850 milion Euro, te perdoret me shume pergjegjesi, duke filluar ne kater element thelbesore te situates aktuale. Se pari: Te ulet borxhi publik. Se dyti: Te paguhen menjehere kompanite private per punime te kryera e te pa financuara nga buxheti. Se treti: Te financohen projektet e nisura dhe te pa mbaruara. Se katerti: Te zbutet efekti buxhetor i krizes se energjise. Prioriteti i pare duhet te jete jo me pak se 50% e te ardhurave nga privatizimi. Tre prioritetet e tjera duhet te plotesohen me fondet e buxhetit te vitit 2013 dhe te ardhurat shtese nga privatizimi.
Gjate diteve te fundit eshte folur shume per nje bashkepunim me te ngushte me Kosoven. Cfare modeli duhet te ndiqet per bashkepunimin ekonomik me Kosoven?
Krijimi i nje tregu unik, "dy shtete nje treg", midis Shqiperise dhe Kosoves duhet te ndjeke modelin e suksesshem te bashkimit ekonomik te Evropes se Bashkuar. Me konkretisht, te filloje nga sektoret strategjike, dhe sot e tille mbetet energjia dhe korridoret e zhvillimit, ekonomia e dijes, pasurite natyrore dhe bujqesia. Duhet te krijohen institucionet adekuate ashtu sic vepruan ne vitin 1952 gjashte vendet themeluese te BE-se. U krijua forumi i lidereve politike - sot Keshilli Evropian. U krijua Autoriteti i Larte i Perbashket - sot Komisioni Evropian, qeveria e perbashket e 28 vendeve. Kroacia do te jete ne vitin 2013 vendi i 28 i BE-se dhe vendi i pare nga rajoni i Ballkanit Perendimor. U krijua Asambleja Parlamentare, me deputete te emeruar jo te zgjedhur drejtperdrejte - sot Parlamenti Evropian. Vetem ne vitin 1979 filloi zgjedhja e Europarlementareve me votim te drejtperdrejte. Keto struktura duhet te kene objektiva te qarta, institucione, politika dhe fonde mbeshtetese. Procesi i krijimit te tregut unik shqiptar, lehtesohet nga procesi i integrimit, pasi politikat tregtare, ekonomike e fiskale, procesi i unifikimit dhe implementimit gradual te legjislacionit evropian ne 35 fusha perkatese, e pershpejtojne procesin tone, e bejne me cilesor, e bejne me te madh dhe me efektiv. Tregu unik i shqiptareve, nuk do te jete nje rimbyllje ne vetvete, por nje maksimalizim i perfitimeve te politikave ekonomike evropiane ne realitetin dhe ambiciet tona. Edhe studimet e kryera nga qeverite e Kosoves dhe Shqiperise per sektoret prioritare dhe per projektet rajonale duhet te behen duke i pare avantazhet dhe pengesat, jo me ne kuadrin e ekonomive tona te shkeputura, por si nje treg unik. Ne duhet te mos e pengojme te ardhmen tone evropiane me frymezime nacionaliste elektorale apo politika proteksioniste. Rritja e aksesit tone ne politikat dhe fondet mbeshtetese te BE-se per rritjen e bashkepunimit dhe integrimit rajonal, e bejne me te lehte kete sfide kombetare.