Marreveshja e Dejtonit veshtrim retrospektiv nga aktoret kryesore

Marreveshja e Dejtonit per paqe ne Bosnje u arrit ne nentor 1995 gjate administrates se presidentit Klinton dhe u nenshkrua nje muaj me pas ne Paris. Ish-Presidenti Bill Klinton organizoi nje diskutim ne Nju Jork lidhur me domethenien dhe rendesine e kesaj marreveshjeje qe mbushi 15 vjet.

Bosnja ne fillim te viteve 1990 perjetoi luftimet me te renda ne Evrope qe nga Lufta e Dyte Boterore. Agresioni serb ne kete republike ish-jugosllave u kushtoi jeten 250 mije veteve dhe zhvendosi 2 milione te tjere. Evropa fillimisht e ndoqi pasive masakren qe kishte filluar. Ish-Sekretari i Shtetit Xhejms Bejker u beri jehone opinionit publik dhe kundershtimit te Kongresit ndaj idese per nderhyrje amerikane amerikane kur u shpreh se Amerika nuk kishte interesa ne kete konflikt. Presidenti Klinton mendonte ndryshe.

Se pari pas perfundimit te Luftes se Ftohte Shtetet e Bashkuara duhet te ri-perkufizonin marredhenien e tyre me Evropen dhe me Naton. Gjithashtu edhe per faktin se prendimi yne se rrezimi i komunizmit do te conte ne nje rilindje te shkelqyer te demokracise lirise dhe sigurise do te rezultonte krejt bosh.

Presidenti Klinton i beri komentet dje ne nje diskutim retrospektiv lidhur me Marreveshjen e Dejtonit ne Universitetin e Nju Jorkut. Nder pjesemarresit ishin ish-Sekretarja e Shtetit Madalen Ollbrajt Gjenerali ne pension Uesli Klark dhe Perfaqesuesja e Larte e Bashkimit Evropian Kathrin Ashton. Diskutimet perfshine kujtime nga masakrat dhe presionin ndaj Serbise per tu ulur ne bisedime. Ky presion perfshinte sanksione ekonomike bombardime nga Nato kunder forcave serbe dhe furnizime me arme per boshnjaket e paarmatosur.

Ish-Ambasadori amerikan ne Kroaci Peter Galbraith diskutoi se cfare alternativash ekzistonin pervec paqes.

Sot ne 2011 mund te ishim duke diskutuar nderkohe qe lufta bosnjako-kroate do te kishte hyre ne vitin e 20. Kroacia mund te kishte marre nje status te ngjashem me Qipron ku serbet te kontrollonin nje pjese te vendit ne nje situate konflikti te ngrire. Bosnja si vater konflikti pa dyshim do te ishte bere baze me interes per terroristet.

Pjesemarresit pohuan se Marreveshja e Dejtonit nuk ka qene e persosur por ajo ka vendosur paqen. Nje mungese e dukshme ne diskutime ishin perfaqesues serbe.

Presidentet e Bosnjes dhe Kroacise thane se problemet e paqes perfshijne papunesine korrupsionin dobesite e gjyqesorit burokracite te zgjeruara qeveritare dhe nivel te ulet investimesh. Drejtuesja e diskutimeve gazetarja Kristian Amanpur u beri thirrje dy udheheqesve te bashkepunojne per zhvillim ekonomik gje qe coi ne shtrengim duarsh mes dy krereve te shteteve. Presidenti i Bosnjes Bakir Izetbegovic vleresoi perpjekjet e homologut kroat Ivo Josipovic per ripajtim.

Ne Ballkan eshte e lehte te ndjekesh teorine se te gjithe jane fajtor pervec pales sate. Presidenti Josipovic ishte i gatshem te pranonte edhe nje pjese te fajit duke hapur nje dimension te ri ne kete aspekt. Kjo do te krijoje nje atmosfere me pozitive dhe do te terheqe investime.

Ne komentet ne mbyllje te diskutimit Presidenti Bill Klinton tha se Marreveshja e Dejtonit ishte perpjekja e pare pas Luftes se Ftohte per te treguar se njerezit mund te jetojne ne nje mjedis ku pala jote mund te fitoje pa pasur nevoje per disfate per palen tjeter. Ai shprehu besimin se ky nocion mund te behet realitet megjithese ende ka shume pune perpara.