Mbi Zizekun, ose kunder keqleximit te dyfishte
Nga Agon Hamza
Si duket Zizeku e ka fatin e atyre mendimtareve te cilet sado qe lexohen, vazhdojne te keqinterpetohen, por jo te keqkuptohen - po qe se krejt keqinterpretimin (qofte te qellimshem apo jo) e zhvendosim ne nivel te keqkuptimit, atehere automatikisht pason shfajesimi: ok, nuk eshte faji im, eshte faji i tij i cili i komplikon aq shume gjerat qe ne parim dhe ne REALITET jane te thjeshta... keshtu qe, ne fund, del se problemi nuk eshte te lexuesi, por te filozofi i cili na qenka i cmendur. Ketu po flas per "qarqet akademike", ose rrethet e caktuara shoqerore ne te cilat, pervec bestsellereve te tipit "Kodi i DaVincit", dhe revistave si "The Economist", cdo lexim tjeter nuk duket te jete aktivitet i rendesise primare. Problemi logjik qe krijon kjo eshte zevendesimi i elaborimit (ose, interpretimit te nje problemi, fenomeni, ngjarje) me dhenien e informatave (shume shpesh te gabuara). Keshtu funksionojne shoqerisht dhe politikisht poetet e frazave te bukura. A nuk e lexuam kete ne tekstin e fundit te Mufail Limanit "Kosova si teme majtiste"? Problemi te cilin e shtron Mufaili eshte raporti i se majtes me luften tone per liri e pavaresi. Mufaili ka te drejte kur e kritikon pozicionin e se majtes karshi Kosoves. Por, cka nenkupton Mufaili kur thote "i majte", ose "te majtet"? Perfundimisht te kunderten e asaj qe objekti i tekstit te tij, filozofi Slavoj Zizek e koncepton si te majte. Mufaili flet per anti-globalistet si organizimi suprem anti-kapitalist. Per Zizekun, keta nuk jane me shume se sa simptome e rendit te sotem global. Keta jane njerezit te cilet mblidhen ne Porto Alegre te Brazilit, ne Forumin Social Nderkombetar, me slloganin "Nje bote tjeter eshte e mundur". Babai teorik i kesaj konvente eshte Toni Negri. Sic thote vet Zizeku, keto organizime i pershtaten formules: "Le te ndryshojme dicka gjate gjithe kohen ne menyre qe globalisht gjerat te mbesin te njejta!'". Por, ky nuk eshte problemi i Mufailit. Problemi i tij eshte qe ai e keqinterpreton teresisht tezen dhe qendrimin e Zizekut per bombadrimet e NATO-s kunder ish-Jugosllavise. Ai e merre per baze esene e Zizekut "Attempts to Escape the Logics of Capitalism" ku Zizeku e kundershton Havelin JO per perkrahjen e tij per bombardimet, por per arsyen PSE duhet bombarduar. Mufaili thote keshtu: "Por, makineria e tij e rafinuar e argumentimit marksist, nuk te shpie me larg se konkludimi qe Serbia ishte ne te vertet pengese strategjike e imperializmit amerikan, ndersa Kosova dhe shqiptaret e Kosoves, ne ate rrefim, nuk dalin me shume se vegla te mjera ne duar te atij imperializmi.
Madje edhe vete dhuna e Serbise, operacioni shteteror per debimin e nje populli te tere nga hapesira e tij historike, per te nuk eshte me shume sesa proces i viktimizimit pervers dhe spektakular i shqiptareve te Kosoves.." Por, cka thote Zizeku? Ne esene e famshme "Against the Double Blackmail" ("Kunder Shantazhit te Dyfishte"), Zizeku ka qendrim teresisht te ndryshem nga interpretimi i Mufailit. Do te citoj disa paragrafe te shkurta, per ta pahtesuar keqinterpretimin e Mufailit. Ne fillim te esese, e cila pendryshe do te botohet keto dite nga Departamenti per Kritike Sociale ne librin "Ese te Zgjedhura" te Slavoj Zizek, ai thote se "shqiptaret ishin shenjestra e pare e Miloshevicit; me pas, ai e zhvendosi terbimin e vet kah republikat tjera jugosllave/.../ Ky eshte casti kyc qe duhet kujtuar: Jugosllavia nuk filloi se shperberi kur "shkeputja" sllovene nxiti domino-efektin (se pasi Kroacia, pastaj Bosnja, Maqedonia...); ishte tashme momenti i reformave kushtetuese te Miloshevicit me 1987, duke e privuar Kosoven dhe Vojvodinen nga autonomite e tyre te kufizuara, kur baraspesha e brishte mbi te cilen mbahej Jugosllavia, u trazua pakthyeshem. Qe prej atij casti, Jugosllavia vazhdonte se jetuari vetem e vetem pse nuk e dinte se kishte vdekur". Pastaj, ai vazhdon tutje: "A nuk eshte e rehatshme t'i shohesh forcat e NATO-s tek nderhyjne pa ndonje interes te vecante ekonomiko-strategjik, por thjesht sepse nje vend mizorisht po i shkel te drejtat njerezore te nje grupi etnik? A nuk eshte kjo shpresa jone e vetme ne kohen tone globale - ta shohesh nje force te pranueshme nderkombetarisht si garanci qe te gjitha vendet do ta respektojne nje minimum te caktuar standardesh etike (dhe, shpresoj, shendetesore, shoqerore, ekologjike)?". Nese kjo eshte e pamjaftueshme per Mufailin dhe te tjeret, atehere te shkojme tutje. "Kunder Shantazhit te Dyfishte" eshte me siguri eseja ne te cilen me se miri shpjegohet intervenimi i NATO-s kunder ish-Jugosllavise. Mufaili na thote se Zizeku e konsideron Miloshevicin si luftetar anti-imperialist. Por, ta shohim se cka thote Zizeku per kete: "Sidoqofte, cka nese duhet ta refuzojme kete shantazh te dyfishte (nese je kunder bombardimeve te NATO-s, je per regjimin protofashist te pastrimit etnik, apo nese je kunder Miloshevicit, ju mbeshtetni kapitalizmin global te Rendit te Ri Boteror)? Cka nese vete kjo kundershti mes nderhyrjes se perndritur nderkombetare kunder fundamentalisteve etnike, dhe xhepit te fundit heroik te rezistences kunder Rendit te Ri Boteror eshte e genjeshtert? Po nese dukurite e tilla si regjimi i Miloshevicit nuk jane kundershtia e Rendit te Ri Boteror, por me teper SIMPTOMA e tij, vendi ku shfaqet e verteta e fshehur e ketij Rendi? Tash se fundi, nje prej negociatoreve amerikane tha qe Miloshevici jo vetem qe eshte pjese e problemit, por VETE PROBLEMI. Megjithate, a nuk ishte kjo e qarte QE NGA FILLIMI? Prandaj, pse kjo zvarritje e pafund e fuqive perendimore, duke luajtur sipas letrave te Miloshevicit, dhe duke e pranuar ate si faktorin kyc te stabilitetit ne rajon /.../ kur Perendimi po luftonte Miloshevicin, ai nuk po e luftonte armikun e vet, njerin prej pikave te fundit te rezistences kunder Rendit te Ri Boteror liberaldemokratik; me teper po luftonte krijesen e vet, perbindeshin qe u rrit si rezultat i kompromiseve dhe jokonsistencave te vete politikes perendimore."
Se Zizeku vertete e ka fatin e keq te keqinterpretohet, ose edhe me keq, te diskutohet per te pa u lexuar fare puna e tij teorike, nuk do asnje diskutim. Por, edhe nese Mufaili i referohet te majtes si teresi, prape ka bere gabim. Nuk ka te majte si nje teresi organike, nje Totalitet i pandare. Madje, edhe rreth pozicionit te tyre ndaj bombardimeve te NATO-s. Ne fakt, kur flasim per qendrimin e se majtes rreth Kosoves, atehere duhet te ndalemi vetem tek bombardimet: rreth statusit vetem Chomsky eshte deklaruar publikisht, duke e propozuar ndarjen e Kosoves si zgjidhjen me te mire (ketu nuk duhet permendur manipulimin e qendrimit te Zizekut nga gazeta La Repubblica). E nese kthehemi tek bombardimet, atehere ne ndarjen me te thjeshte, e majta ishte e pozicionuar ne tri nivele: 1) kunder bombardimit sepse (gabimisht) e konsideronin Miloshevicin si socialist, 2) kunder bombardimeve, duke konsideruar se do te kemi zevendesim okupatori dhe jo clirim apo pavaresim te Kosoves (ketu duhet theksuar se ky grup i te majteve nuk kane qene anti-shqiptar, anti-UCK, etj); dhe 3) pozicioni i Zizekut, i cili ne pergjigjen ne dilemen e te majteve, thote: "si i majte, pergjigja ime ndaj dilemes 'te bombardojme a jo?' eshte: nuk ka mjafte bomba dhe ato tashme jane vonuar!"(Kunder Shantazhit te Dyfishte). Dhe ne fund, futja ne nje thes ose madje vetem guximi per t'i krahasuar Zizekun me shkrimtarin austriak, fashistin Peter Handke (i cili ka marre pjese ne varrimin e Miloshevicit) perfundimisht jo vetem qe eshte e gerditshme, por eshte deshmi e dekadences absolute qe na ka mberthyer gjithandej. Kjo nuk ka se si te quhet ndryshe pervec se injorance totale.
* Ky shkrim, vjen si reagim ndaj atij te publikuar dje, "Kosova si teme majtiste", nga Mufail Limani.
Si duket Zizeku e ka fatin e atyre mendimtareve te cilet sado qe lexohen, vazhdojne te keqinterpetohen, por jo te keqkuptohen - po qe se krejt keqinterpretimin (qofte te qellimshem apo jo) e zhvendosim ne nivel te keqkuptimit, atehere automatikisht pason shfajesimi: ok, nuk eshte faji im, eshte faji i tij i cili i komplikon aq shume gjerat qe ne parim dhe ne REALITET jane te thjeshta... keshtu qe, ne fund, del se problemi nuk eshte te lexuesi, por te filozofi i cili na qenka i cmendur. Ketu po flas per "qarqet akademike", ose rrethet e caktuara shoqerore ne te cilat, pervec bestsellereve te tipit "Kodi i DaVincit", dhe revistave si "The Economist", cdo lexim tjeter nuk duket te jete aktivitet i rendesise primare. Problemi logjik qe krijon kjo eshte zevendesimi i elaborimit (ose, interpretimit te nje problemi, fenomeni, ngjarje) me dhenien e informatave (shume shpesh te gabuara). Keshtu funksionojne shoqerisht dhe politikisht poetet e frazave te bukura. A nuk e lexuam kete ne tekstin e fundit te Mufail Limanit "Kosova si teme majtiste"? Problemi te cilin e shtron Mufaili eshte raporti i se majtes me luften tone per liri e pavaresi. Mufaili ka te drejte kur e kritikon pozicionin e se majtes karshi Kosoves. Por, cka nenkupton Mufaili kur thote "i majte", ose "te majtet"? Perfundimisht te kunderten e asaj qe objekti i tekstit te tij, filozofi Slavoj Zizek e koncepton si te majte. Mufaili flet per anti-globalistet si organizimi suprem anti-kapitalist. Per Zizekun, keta nuk jane me shume se sa simptome e rendit te sotem global. Keta jane njerezit te cilet mblidhen ne Porto Alegre te Brazilit, ne Forumin Social Nderkombetar, me slloganin "Nje bote tjeter eshte e mundur". Babai teorik i kesaj konvente eshte Toni Negri. Sic thote vet Zizeku, keto organizime i pershtaten formules: "Le te ndryshojme dicka gjate gjithe kohen ne menyre qe globalisht gjerat te mbesin te njejta!'". Por, ky nuk eshte problemi i Mufailit. Problemi i tij eshte qe ai e keqinterpreton teresisht tezen dhe qendrimin e Zizekut per bombadrimet e NATO-s kunder ish-Jugosllavise. Ai e merre per baze esene e Zizekut "Attempts to Escape the Logics of Capitalism" ku Zizeku e kundershton Havelin JO per perkrahjen e tij per bombardimet, por per arsyen PSE duhet bombarduar. Mufaili thote keshtu: "Por, makineria e tij e rafinuar e argumentimit marksist, nuk te shpie me larg se konkludimi qe Serbia ishte ne te vertet pengese strategjike e imperializmit amerikan, ndersa Kosova dhe shqiptaret e Kosoves, ne ate rrefim, nuk dalin me shume se vegla te mjera ne duar te atij imperializmi.
Madje edhe vete dhuna e Serbise, operacioni shteteror per debimin e nje populli te tere nga hapesira e tij historike, per te nuk eshte me shume sesa proces i viktimizimit pervers dhe spektakular i shqiptareve te Kosoves.." Por, cka thote Zizeku? Ne esene e famshme "Against the Double Blackmail" ("Kunder Shantazhit te Dyfishte"), Zizeku ka qendrim teresisht te ndryshem nga interpretimi i Mufailit. Do te citoj disa paragrafe te shkurta, per ta pahtesuar keqinterpretimin e Mufailit. Ne fillim te esese, e cila pendryshe do te botohet keto dite nga Departamenti per Kritike Sociale ne librin "Ese te Zgjedhura" te Slavoj Zizek, ai thote se "shqiptaret ishin shenjestra e pare e Miloshevicit; me pas, ai e zhvendosi terbimin e vet kah republikat tjera jugosllave/.../ Ky eshte casti kyc qe duhet kujtuar: Jugosllavia nuk filloi se shperberi kur "shkeputja" sllovene nxiti domino-efektin (se pasi Kroacia, pastaj Bosnja, Maqedonia...); ishte tashme momenti i reformave kushtetuese te Miloshevicit me 1987, duke e privuar Kosoven dhe Vojvodinen nga autonomite e tyre te kufizuara, kur baraspesha e brishte mbi te cilen mbahej Jugosllavia, u trazua pakthyeshem. Qe prej atij casti, Jugosllavia vazhdonte se jetuari vetem e vetem pse nuk e dinte se kishte vdekur". Pastaj, ai vazhdon tutje: "A nuk eshte e rehatshme t'i shohesh forcat e NATO-s tek nderhyjne pa ndonje interes te vecante ekonomiko-strategjik, por thjesht sepse nje vend mizorisht po i shkel te drejtat njerezore te nje grupi etnik? A nuk eshte kjo shpresa jone e vetme ne kohen tone globale - ta shohesh nje force te pranueshme nderkombetarisht si garanci qe te gjitha vendet do ta respektojne nje minimum te caktuar standardesh etike (dhe, shpresoj, shendetesore, shoqerore, ekologjike)?". Nese kjo eshte e pamjaftueshme per Mufailin dhe te tjeret, atehere te shkojme tutje. "Kunder Shantazhit te Dyfishte" eshte me siguri eseja ne te cilen me se miri shpjegohet intervenimi i NATO-s kunder ish-Jugosllavise. Mufaili na thote se Zizeku e konsideron Miloshevicin si luftetar anti-imperialist. Por, ta shohim se cka thote Zizeku per kete: "Sidoqofte, cka nese duhet ta refuzojme kete shantazh te dyfishte (nese je kunder bombardimeve te NATO-s, je per regjimin protofashist te pastrimit etnik, apo nese je kunder Miloshevicit, ju mbeshtetni kapitalizmin global te Rendit te Ri Boteror)? Cka nese vete kjo kundershti mes nderhyrjes se perndritur nderkombetare kunder fundamentalisteve etnike, dhe xhepit te fundit heroik te rezistences kunder Rendit te Ri Boteror eshte e genjeshtert? Po nese dukurite e tilla si regjimi i Miloshevicit nuk jane kundershtia e Rendit te Ri Boteror, por me teper SIMPTOMA e tij, vendi ku shfaqet e verteta e fshehur e ketij Rendi? Tash se fundi, nje prej negociatoreve amerikane tha qe Miloshevici jo vetem qe eshte pjese e problemit, por VETE PROBLEMI. Megjithate, a nuk ishte kjo e qarte QE NGA FILLIMI? Prandaj, pse kjo zvarritje e pafund e fuqive perendimore, duke luajtur sipas letrave te Miloshevicit, dhe duke e pranuar ate si faktorin kyc te stabilitetit ne rajon /.../ kur Perendimi po luftonte Miloshevicin, ai nuk po e luftonte armikun e vet, njerin prej pikave te fundit te rezistences kunder Rendit te Ri Boteror liberaldemokratik; me teper po luftonte krijesen e vet, perbindeshin qe u rrit si rezultat i kompromiseve dhe jokonsistencave te vete politikes perendimore."
Se Zizeku vertete e ka fatin e keq te keqinterpretohet, ose edhe me keq, te diskutohet per te pa u lexuar fare puna e tij teorike, nuk do asnje diskutim. Por, edhe nese Mufaili i referohet te majtes si teresi, prape ka bere gabim. Nuk ka te majte si nje teresi organike, nje Totalitet i pandare. Madje, edhe rreth pozicionit te tyre ndaj bombardimeve te NATO-s. Ne fakt, kur flasim per qendrimin e se majtes rreth Kosoves, atehere duhet te ndalemi vetem tek bombardimet: rreth statusit vetem Chomsky eshte deklaruar publikisht, duke e propozuar ndarjen e Kosoves si zgjidhjen me te mire (ketu nuk duhet permendur manipulimin e qendrimit te Zizekut nga gazeta La Repubblica). E nese kthehemi tek bombardimet, atehere ne ndarjen me te thjeshte, e majta ishte e pozicionuar ne tri nivele: 1) kunder bombardimit sepse (gabimisht) e konsideronin Miloshevicin si socialist, 2) kunder bombardimeve, duke konsideruar se do te kemi zevendesim okupatori dhe jo clirim apo pavaresim te Kosoves (ketu duhet theksuar se ky grup i te majteve nuk kane qene anti-shqiptar, anti-UCK, etj); dhe 3) pozicioni i Zizekut, i cili ne pergjigjen ne dilemen e te majteve, thote: "si i majte, pergjigja ime ndaj dilemes 'te bombardojme a jo?' eshte: nuk ka mjafte bomba dhe ato tashme jane vonuar!"(Kunder Shantazhit te Dyfishte). Dhe ne fund, futja ne nje thes ose madje vetem guximi per t'i krahasuar Zizekun me shkrimtarin austriak, fashistin Peter Handke (i cili ka marre pjese ne varrimin e Miloshevicit) perfundimisht jo vetem qe eshte e gerditshme, por eshte deshmi e dekadences absolute qe na ka mberthyer gjithandej. Kjo nuk ka se si te quhet ndryshe pervec se injorance totale.
* Ky shkrim, vjen si reagim ndaj atij te publikuar dje, "Kosova si teme majtiste", nga Mufail Limani.