Mediat perendimore 1990 do te behet me Shqiperine Madhesia e germave Nga Armand Plaka 18/12/2010 124700

fare shkruante 20 vjet me pare shtypi perendimor per ngjarjet ne Shqiperi Cila ishte kurba e zhvillimeve politike ne vendin e fundit te mbetur ne dukje akoma i paprekur nga vala e ndryshimeve demokratike ne Lindjen ish-komuniste Cilet ishin hapat qe po ndermerrte udheheqja e atrofizuar shqiptare per tu afruar me Perendimin dhe pse ky i fundit i vleresonte ato si te pamjaftueshme per te qene te besueshme

Nje mori artikujsh te nxjerre nga arkivat e disa platformave te njohura mediatike amerikane dhe gjermanoperendimore na japin nje tablo te qarte te zhvillimeve te brendshme qe lidheshin me Shqiperine ne vitin 1990 dhe perceptimit apo vleresimit te tyre nga bota perendimore nderkohe qe Shqiperia po konsumonte vitin e saj te fundit te nje totalitarizmi te sterzgjatur dhe po niste te ndiente pakez arome lirie.

Artikujt ne fjale te rreshtuar ne menyre kronologjike reflektojne ngjarjet dhe hapat qe po ndermerrte Shqiperia sidomos ne gjysmen e pare te vitit lsquo90 per tu afruar me Perendimin dhe perpjekjet deshperuese te regjimit te vjeter per te gjetur nje menyre per tacutei shpetuar izolimit dhe perfundojne me fundin e ketij viti me ngjarjet e dhjetorit te cilat do te sillnin perfundimisht edhe rrezimin e diktatures dhe nderrimin e sistemeve.

Ne menyre dinamike na percillen nga New York Times Der Spiegel Die Zeit Time etj. stacione kulmore te ketij viti sic jane vizita e ish-Sekretarit te Pergjithshem te OKB-se Havier Perez de Kuelar hapja e ambasadave dhe ngjarjet e dhjetorit duke gjetur vend madje edhe plot detaje te njohura e te panjohura por gjithsesi te rendesishme.

Pika te tjera me interes jane edhe kontaktet e para shqiptaro-amerikane per te rivendosur marredheniet diplomatike vizita e ish-kreut te shtetit komunist Ramiz Alia ne OKB ceshtja e vellezerve Popa atmosfera shperthyese ne shume qytete te Shqiperise e cila kulmon me protestat ne Kavaje e Shkoder intervistat dhe mendimet e intelektualeve te kohes si Ismail Kadare Gramoz Pashko etj.

Asgje nuk i shpeton dot vemendjes se gazetareve te huaj te cilet gjithashtu vleresojne si pozitiv madje faktin qe thjesht jane lejuar te futen ne vendin e izoluar hermetikisht qysh ne fund te vitit 1989 duke theksuar nga ana tjeter se aroma e lirise sapo kishte filluar dhe se regjimi komunist shqiptar nuk do te ishte me ne gjendje te ndalte dot vrullin e nje populli te lodhur deri ne vdekje per te hipur ne trenin e lirise.

Madje ka nga ato te cileve u pelqen te citojne edhe refugjatet e pare qe kishin nisur te kalonin kufirin me Greqine per te pershkruar me me realizem per lexuesit e tyre ne Perendim natyren e vertete dhe ekzemplare te represionit komunist 45-vjecar shqiptar ndersa theksojne se nese hapen kufijte edhe breshkat nuk do te mbesin me ne Shqiperi.

Pershkruhen kesisoj edhe ato te cilat regjimi i paraqiste ne syte e botes si reforma dhe te cilat Perendimi i shihte me shume skepticizem duke komentuar edhe qellimin e tyre ndersa has ne te tille paragrafe Reformat e para te nevojshme duhet te pengonin nje kryengritje me baze pakenaqesine e popullsise. Per postet politike do te kete ne te ardhmen dy kandidate drejtorite e ndermarrjeve do te kene me shume sovranitet ne konsumin e te mirave do ti kushtohet pak me shume vemendje kerkeses. Bujqit lejohen te mbjellin perime ne kopshtet e tyre private dhe te korrat ti shesin me pas ne tregun e lirehellip

Apo dhe kur konstatojne se bustet e lyera ne ar te Leninit dhe Stalinit te cilet hijeshonin bulevardinhellip u zhduken... per pastrim thuhej. Cdo mengjes ketu formohen radhet e gjata me shqiptare te cilet kembejne flori dhe bizhuteri te tjera familjare me dollare qe te blejne me pas ne dyqanet e pakte me valute makina larese apo ora.

Por antipodi i kesaj ishte vijimi i masave represive e mbikeqyrese dhe krijimi i nje atmosfere te mbushur me ankth e frike sic shkruante Der Spiegel njekohesisht me valen e pare te liberalizimit ne shtetin e fundit komunist te Evropes eshte forcuar serish edhe me shume mbikeqyrja e njerezve. Sigurimi ka 30 000 nepunes krahasuar me tre milione banore tri here me shume sigurimsa sesa po i njejti institucion ne RDGJ ne raport me rrjetin e spiuneve e bashkepunetoreve si siperfaqe.

Ne lidhje me Nexhmie Hoxhen platformat mediatike perendimore percjellin pikerisht imazhin dhe idene te cilen e kishte shumekush ne koke asokohe dhe flasin per veshtiresine e kreut te regjimit Ramiz Alia per te shmangur vejushen Hoxha packa se edhe sot e kesaj dite kjo ceshtje ka mbetur ne pikepyetje te madhe ku ne loje akoma jane nga njera ane deshira e dyshimte e Alise per ta ndermarre nje hap te tille dhe nga ana tjeter pamundesia per ta kryer. Madje Der Spiegel shkruan ne nje njoftim te shkurter nga mesi i majit 1990 se sipas thashethemeve qe qarkullonin nga Greqia Ramiz Alia kishte arrestuar Nexhmie Hoxhen pasi ishte bere pengese per reformat e tij.

Bazuar po ne kete logjike pak me heret diku shkruhet se edhe vejusha e Hoxhes Nexhmia 69-vjecare luan nje rol shume te rendesishem ne grupin e kokave te ngurta me pak kjo lidhet me funksionin e saj si kryetare e organizates se masave Fronti Demokratik sesa si nje figure perfaqesuese e te djeshmeve te perjetshem. Per te rrezuar vejushen e kuqe Alia nuk ka pasur shume force.

Nje vale protestash te heshtura apo aktive dhe shkrimi i parullave mbi mure shtepish e ndermarrjesh qe permbanin mesazhe te qarta per rrezimin e pushtetit e veprime te tjera te kesaj natyre na percillen nga gazetaret perendimore sidomos gjate gjashtemujorit te pare te vitit lsquo90 te cilat shoqerohen me pas menjehere me njoftimin atmosferen dhe komentet mbi hyrjen masive te shqiptareve ne ambasada dhe ngjarjet qe pasuan.

Gjithsesi me shume informacion japin materialet e plota te cilet une i kam perzgjedhur nga burimet origjinale per ti botuar per here te pare ne shqip ne tre numra radhazi si pjese te ciklit Shqiperia moniste ne mediat perendimore 1945-1990.

Artikujt qe botohen ne kete numer ne fakt bazohen me shume ne arkivin e percjelle nga gazeta me e njohur ne bote New York Times dhe madje aty ka edhe nje apo dy raporte nga ish-gazetari i njohur David Binder i cili punoi per 23 vjet me radhe per te e qe vleresohet si nje personalitet i padiskutueshem ne lemin e gazetarise. Kujtimet dhe artikujt qe ai shkruante ne ate kohe per Shqiperine me vone ai do ti risillte edhe nje here te permbledhura ne vellimin Albania pjese te te cilit mund te gjejne vend me vone edhe ne ciklin tone.

Heqja e vizave per shqiptaret si dhe diskutimet publike e mediatike aktuale per ngjarjet e ndodhura ne vitin 1990 bejne qe botimi i ketyre artikujve ne shqip te kthehet ne nje kontribut real - e te ardhur ne kohen e duhur - per pasurimin e arkivit historike qe lidhet me ngjarjet e njezet viteve me pare te para nga nje kendveshtrim i ndryshem e te percjella me syrin e vezhguesve te huaj.

Der Spiegel maj lsquo90 Vejusha Hoxha ndodhet ne burg

Per te ndalur rezistencen ndaj kursit te permbajtur reformator shefi i shtetit dhe i Partise ne Shqiperi Ramiz Alia sipas informacioneve nga Greqia ka arrestuar se fundmi te vene e paraardhesit te tij te vdekur Enver Hoxha. Nexhmie Hoxha pas vdekjes se te shoqit eshte perpjekur me kot te mbledhe pushtet ne duart e veta. Si kryetare e organizates se masave Fronti Demokratik ajo ka dale kunder te gjitha reformave. Por ne fillim te muajit Shqiperia ndash si vendi i fundit ne Evrope ndash beri aplikimin per anetaresim ne Konferencen per Sigurine dhe Bashkepunimin ne Evrope KSBE. Javes qe shkoi Parlamenti shqiptar ne Tirane vendosi qe te behet nje devijim relativ nga normat e ekonomise se centralizuar. Stalinizmi shqiptar megjithate akoma nuk ka shkuar drejt fundit. Per te diskutuar mbi situaten e te drejtave te njeriut ne Shqiperi ne Tirane ka shkuar per tacuteu takuar me Ramiz Aline edhe Sekretari i Pergjithshem i OKB-se Havier Perez de Kuelar

New York Times janar 1990 Shqiperia dominoja e fundit

Vala demokratike ne Evropen Lindore me ne fund po ben etapen e fundit ne kufijte e mbyllur te Shqiperise. Kjo enklave hermetike ballkanike per dekada te tera ka shtypur cdo perpjekje liberalizuese ne boten komuniste. Por tani sundimtaret e saj staliniste jane te zene me mohimin e raporteve se nje goditje e forcave policore ka qene e pameshirshme kunder atyre qe mendojne ndryshe ne qytetet veriore te vendit. Megjithese keto raporte mbesin akoma te pakonfirmuara ankthi ne Tirane eshte evident. Sacuteka si te ndodhe ndryshe ndaj nje tiranie te merituar si kjo. Ne Shqiperi pothuajse cdo gje eshte e ndaluar te gjitha format e besimit cdo peshperitje mospajtuese madje edhe pronesia mbi makinat. Rruget e saj te mbushura me statujat e Stalinit dhe te Enver Hoxhes sundimtarit te saj me grusht te hekurt qe udhehoqi per 40 vjet deri ne vdekjen e tij ne 1985. Ky eshte nje komb i qerreve dhe kasolleve aq i varfer sa per mungese gazi e karburanti neper shtepia djegin bajga e plehra per tacuteu ngrohur. Me renien e regjimeve autokratike kudo ne Evropen Lindore Shqiperia ka rene nen nje vezhgim te mprehte per abuzimet e saj flagrante me te drejtat e njeriut. Tek te viktimizuarit perfshihen edhe nje pakice etnike greke e cila numeron me shume se 400.000 vete ne kete vend prej 3 milionesh. Ata jane te ndaluar te mesojne gjuhen e tyre apo te praktikojne fene e tyre ortodokse. Refugjatet tregojne histori te tmerrshme te represionit te eger te cilat perbejne nje baze te mjaftueshme per te justifikuar celjen e nje procesi hetimor nga Komisioni i te Drejtave te Njeriut i OKB-se. Sikurse nje refugjat i tha gazetares se N. Y. Times Howe Marvine rezulton se ne qofte se Shqiperia hap kufijte e saj edhe breshka do te kaloje me vrap kufirin. Udheheqesit e vijes se ashper ne Tirane me nervozizmin e tyre nuk jane bere akoma te vetedijshem per vulnerabilitetin e tyre. Pasardhesit e z. Hoxha kane filluar perpjekjet per ti dhene fund izolimit total te Shqiperise me permiresimin e marredhenieve diplomatike dhe tregtare me Evropen Perendimore. Duke mos qene me aq mosperfillese ndaj opinionit boteror Shqiperia ka ftuar per nje vizite zyrtare Sekretarin e Pergjithshem te OKB-se. Ne vitin 1989 10.000 turiste perfshire edhe nje zonje Howe te habitur u lejuan te hyjne megjithese te mbikeqyrur vazhdimisht. Per te qene te sinqerte keto gjeste jane te shoqeruara me nje fushate propagandistike kunder asaj qe shtypi i partise e cileson si percaktimet drejt rruges kapitaliste te perestrojkes dhe reformimit borgjez. Por Shqiperia nuk eshte Kina gjigante ajo eshte vetem mbetja e fundit e nje rendi te vjeter ne skandence ne Evrope. Dhe nuk ka as mure te larta te mjaftueshme per te mbajtur njerezit e tij nga te vertetat e hidhura te cilat ne kohen e duhur do tacutei cojne ata drejt lirise.

N.Y. Times 26 janar 1990

New York Times maj 1990 Shqiperia po ben reforma te nje lloji hibrid

Nje carje po shihet te ndodhe ne Shqiperi bastioni i fundit i absolutizmit komunist ne Evrope. Ligje te reja u lejojne tashme shqiptareve te udhetojne jashte vendit dhe te adhurojne te tjere idhuj nga Marksi Stalini apo Enver Hoxha tirani shqiptar qe udhehoqi vendin deri pese vjet me pare kur vdiq. Ligjet ne fjale jane aplikuar ne menyre unanime ashtu sic ndodh gjithmone ne Kuvendin Popullor dhe te printuara nga nje kopje per shtyp te bera gati pikerisht ne kohen kur pritet qe vendin ta vizitojne gazetaret sovjetike e ato amerikane. Keto ligje mund te jene vetem nje hapje dritareje sa per te impresionuar pak Evropen Perendimore me te cilen Shqiperia zhvillon edhe tregti. Por kur nje nga personat e shtypur flet per mundesine e ndryshimeve duke tundur ne dore pranga te ndryshkura atehere gjithcka do te behej e patolerueshme. Shqiptaret jane bere te vetedijshem per trazirat ne Evropen Lindore fale Zerit te Amerikes BBC-se apo stacioneve te tjera radiotelevizive nga Italia Greqia apo Jugosllavia. Edhe shtypi i kontrolluar ka mundur te raportoje rrezimin e dhunshem nga pushteti te autokracise rumune. Nderkohe arroganca e eres se Hoxhes ka bere qe te shperthejne gjeste nervozizmi. Presidenti Ramiz Alia ka lejuar nje kritike te terthorte por te matur ndaj forcave te policise sekrete te njohur per brutalitetin e saj Sigurimi. Ai u takua gjate nentorit te shkuar me nje lider te Kishes Ortodokse Shqiptare ne Amerike kontakti i pare i kesaj natyre. Dhe zoti Alia gjithashtu ka konsumuar sot edhe viziten e paprecedente te Sekretarit te Pergjithshem te OKB-se Havier Perez de Kuelar. Te gjitha keto i pergjigjen nje turbullire ne rritje qe nga ana tjeter gjithsesi ve ne dukje te vetmen arritje reale te komunizmit shqiptar ndash kapercimin nga masa 15 ne ate te mbi 75 te atyre qe dine tashme shkrim e kendim. Shqiptaret e rinj jane tashme dukshem te lodhur nga parullat bajate sheshet e shkreta publike dhe nje ekonomi qe ecen me ritmin e qerres. Ata kane filluar te pyesin se pse ata jane te ndaluar te ushtrojne te gjitha format e adhurimit fetar te kene pronesi mbi makinat dhe te kene te drejten per te udhetuar. Prandaj tentativat per koncesione apo ndryshimet e pavlera me ligjet penale Perendimi i sheh me mosperfillje.

N. Y. Times 11 maj 1990

New York Times maj 1990 Policia sekrete shqiptare nis te kritikohet me permbajtje

Diplomatet perendimore ne Shqiperi thone se nese politika e re e demokratizimit do te behet realitet parakusht per kete eshte nje reduktim i ndjeshem i kompetencave themelore te policise sekrete. Demokratizimi u shpall publikisht nga Presidenti Ramiz Alia nga fundi i vitit te shkuar dhe avancoi me tej me nje seri ligjesh liberalizuese te bera publike diten e merkure. Per here te pare edhe shqiptaret po diskutojne mbi temen e cila ka qene per shume kohe tabu ate te policise sekrete megjithese vetem ne menyre te terthorte. Ismail Kadare nje shkrimtar i botuar gjeresisht jashte vendit dhe nje intelektual i cili gezon privilegje te pazakonta ne kete vend ku sundon regjimi represiv komunist foli negativisht mbi rolin e Sigurimit ne nje interviste te koheve te fundit por beri kujdes qe ai te mos permendej me emer. Nje psikoze kriminale eshte ajo qe e con vendin drejt krimit - tha z. Kadare ne nje interviste te publikuar ne revisten Zeri i Rinise ne fillim te ketij viti. Krijuar nga forcat e erresires ajo ka depertuar me sukses ne aparatin represiv te shtetit.

N. Y. Times 11 maj 1990

New York Times mj 1990 Evolucion ne Evrope - nisin bisedimet shqiptaro-amerikane

Zyrtaret amerikane dhe ata shqiptare u takuan kohet e fundit per te diskutuar mbi vendosjen e marredhenieve normale diplomatike ne takimin e pare zyrtar mes dy vendeve ne me shume se 50 vite tha sot nje zyrtar nga Departamenti i Shtetit. Zevendessekretari i Shtetit Curt Kamman udhetoi sot drejt Nju Jorkut per tacuteu takuar me nje delegat shqiptar ne Kombet e Bashkuara tha nje zyrtar duke folur nen kushtet e anonimitetit. Takimi u zhvillua pak pasi qeveria komuniste e Shqiperise tha se po pergatitej te normalizonte marredheniet me Shtetet e Bashkuara dhe me Bashkimin Sovjetik. Marredheniet shqiptaro-amerikane u prene ne vitin 1939. Shqiperia ne pergjithesi nuk ka pasur shume kontakte me boten e jashtme por se fundmi ajo ka ndermarre hapa per t acutei shpetuar izolimit.

N. Y. Times 15 maj 1990