N muzeun e Pavarsis, n Vlor
Stausi kombtar
Muzeu i Pavarsis Kombtare sht ndrtesa origjinale, i prket asaj kohe,ndodhet n Vlor,qyteti ku flamuri kuq e zi, rreth 94 vite m par,n ditt e fundit t vjeshts t vitit 1912,u ngrit ky flamur duke shpallur indipendencn e shtetit shqiptar. Muzeu i pavarsis Kombtare ka patur vazhdimisht nj varsi nga bashkia e qytetit t Vlors,deri n ditt e fundit t vers s ktij viti.Me nj vendim t Qeveris dhe me interes t Ministrit t Kulturs Bujar Leskaj,muzeu i Pavarsis kombtare merr nj status tjetr m t rndsishm duke shprehur rndsin e tij.Qeveria i ka dhn statusin e favorizuar: Muze kombtar, q do t administrohet n vazhdimsi nga institucioni m i ngritur i kulturs shqiptare, Ministria e Kulturs.Vendosja e nj muzeu nn nj staus t till sht nj angazhim serioz i Ministris s Kulturs,pr ta par me nj sy tjetr muzeun e vetm t Pavarsis Kombtare.Ndoshta m par duhej t ishte vendosur nn kt status pr t mos lejuar edhe dmtime q solli koha e tranzicionit.Prandaj duhet shqyrtuar kaq bukurisht vendimi i Qeveris shqiptare,gj q merr nn mbrojtje vlera dhe historin ton kombtare.Nj minisitr si Bujar Leskaj me kt nism duhet t jet edhe n epiqndr t kshillit bashkiak t qytetit bregdetar pr ta vendosur ndoshta m shpejt se t tjert n listn e qytetarve t nderit pr kontributin real ndaj vlerave kombtare, q gjnden pikrisht n qytetin ton ,por dhe si vlersim si deputet i ktij qyteti dhe m tej si Ministr i Kulturs,q kthen syt nga vlerat historike e shpirtrore t nj popullli q i ka t shenjt historin e tij.
Ndrtesa e muzeut kombtar
Shtpia e selis s Qeveris s Vlors t vitit 1912, sht buz detit.Nj godin me dy kate.Ngjyer n t verdh.N pamjen e par ka ballkonin ku u ngrit flamuri .Ka dy dritare pr do kat si dhe dy dyer.Porta hyrse brenda godins autoktone,sipr porta e daljes n ballkon.N katin e dyt,n ballkon sht i shpalosur nj flamur q rri vazhdimisht aty si tregues domethns,prcjells i gjurms dhe historis son.N pamjen e majtas gjnden dhe dy dritare t tjera.N koridorin hyrs brenda jan disa tablo me foto n prmasa t mdha t lufttarve t pavrsis kombtare si dhe nga kryengritjet shqiptare pr pavarsi.Kjo sht ndrtesa autoktone ,origjinale e selis Qeveris s Ismail Qemalit,sot Muzeu Kombtar i Pavarsis.I vetmi n llojin e vet.Gjithshka origjinale.Por i ln n harresn e madhe,nga investimet nga qeverit e 14 viteve m rradh.Nuk sht ndonj godin me arkitektur moderne, por gjithsesi sht nj ngrehin e asaj kohe,q ka funksionuar asaj kohe si godin publike dhe spital me ballkon me fytyr nga deti.Ka 6 dhoma.8 pavione dhe 2 sallone.Ka qn selia e par e qeveris s I.Qemalit.N 1962 shpallet muze kombtar i pavarsis.
Kompleksi historik muzeal
N t vrtet rreth saj flet edhe Eqrem B.Vlora. Kompleksi historik muzeal i Vlors sht i ndar n dy pjes,na shpjegojn tek muzeu.Pjesa e par q I shfaqet nj vizitori t vmndshm sht n qndrn e sheshit historik t Flamurit.Studjuesit e shumt kan prkrahur iden se aty sht ngritur flamuri n ditn e pavarsis.
Aty sht vepra me dinamike,nj monument punuar me bronz i njohur si Monumenti i Pavarsis.Nj masiv bronxi ,17 m e lart,prfunduar n 28 nntor 1972. Lulishtja I.Qemali,sht varri i patriotit I.Qemali,obelisku me lufttarin e liris.Ndrtuar n vitin1932.Kan ekzistuar disa shtpi,por u prishn me vendim t bashkis s Vlor n vitin 32,pr t ndrtuar lulishten I.Qemali.Ka qn nj interesim i kryebashkiakut t Vlors Ali Asllanit.Eshtrat e plakut t Vlors u solln nga Kanina,ku ishte varrosur n 1919 sbashku me dy kryeministrat e tjer n kopshtin e teqes s Kanins dhe tyrben e ksaj teqeeja,q sht shpallur monument pr kohn dhe rndsin e saj.Nga shtpit e fisit t Vlorajve,fis me degt e tij nj prej tyre ishte Ismail beu, kan ekzistuar kto shtpi :shtpia e Xhemil Beut,Syrja Beut,Eqrem Vlors. Tek shtpia e Xhemilit,sht pritur n jet ardhja e ngjllit shqiptar Ismail Qemali.
Muzeu dhe pamja e tij e brendshme
Dhoma e par e godins s muzeut sht parathnia e pavarsis, ku sht pasqyruar rrugnisja drejt Rilindjes Kombtare,me fakte dhe dorshkrime t pakta.T pasqyruara jan edhe 3 vitet e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit 1878-1881.Fotot e Abdyl Frashrit,Ymer Prizrenit,Sulejman Vokshit,Iliaz Dibrs.Libra origjinale shqipe si gramatika t gjuhs shqipe n toskrisht,abetarja e S.Frashrit,libriVdekja e Pirros,Bageti dhe bujqsi e Naimit,gazetat e kohsKoha,Shkupi,Drita.Liri e Shqiptarve.Deri n rrugmbritjen e vitit 12 sht prshkruar nj vargan ngjarjesh.Lexohen pas shkollave shqipe n Korc,normalja n Elbasan,n Kosov,kongresi i alfabetit me kryetar Gj.Fishtn.Ardhja e librave shqip, q ndiqte tre drejtime drejt Manastirit n itenerarin Stamboll, Sofie, Bukuresht . Memorandumi i Gres,Lufta e Pejs.Mbledhja e Bukureshtit.Udhrrfyesi i ktij muzeu, prshkruan intenerarin e ardhjes s diellit,Ismail Qemali n rrugtimin Stamboll-Bukuresht-Vjen-Trieste-Durrs,i shoqruar nga l.Gurakuqi,S.Ilo,Dh.Berati.Pikturuar nga piktori artist Nestor Jonuzi,rruga e tyre sht e gjall.N Vlor I.Qemali erdhi nga kushtet,q ju diktuan.Kleri ortodoks i pengoi n misonin e tyre.Me ftesat e bra n Bukuresht u lajmrua Vlora, pikmbritja e tyre.N Vlor u mblodhn 78 delegat thuhet n dokumentat e muzeut.N fakt ftesat ishin 84,por 6 delegat ishin zgjedhur dy her.I.Qemali edhe n Vlor, n Berat,Toptani n Durrs dhe nj vend tjetr,Mitat Frashri n Kosov dhe n jug.Mbledhja e rndsis shqiptare sht mbajtur n shtpin e I.Qemalit.N 28 nntor,pasdite.U nnshkrua akti i Pavarsis rreth 1.5 faqe dhe ju drgua fuqive t mdha.Me kt pun dokumentat citojn se sht marr Lef Nosi,duke drguar qeverive njoftimin .Edhe shqiptarve e patriotve n krahina t vendit sht drguar mesazhi me thnienIndipendenca e Atdheut u shpall.N 4 dhjetor 1912 formohet Qeveria e Vlors.Numri i ministrave ishte10 ministra.Raporti midis feve ishte: 5 me 5.Nj citim me domethine,pr zhvillimet e sotme.
Kryeministr I.Qemali musliman,zvkryeministr Dom N.Kacorri katolik.Ky i fundit ishte zv i peshkopatit katolik n Durrs.Asambleja kombtare e cila shpalli pavarsin n 28 nntor 12 u shprnda n 7.12.1912.Zgjodhi senatin me 18 antar.
Tajar Zavalani e prshkruan kshtu n librin e tij: Kongresi zgjodhi nji Senat prej 18 vetsh si hap i par drejt krijimit t nj rregjimi demokratik.Por sa ma s pari duhej siguruar njohja e shtetit t ri nga ana e fuqive europiane dhe prkrahja e tyre n nji koh kur tokat e shqiptarve po invadoheshin pllmb pr pllmb nga uhstrit e huaja.Qeveria kombtare,njoftoi me telegram fuqive t mdha se kombi shqiptar kishte marr ma n fund fatin e tij n dor dhe krkonte me u njohft si shtet i pamvarur dhe neutral.. Ndrkaq, rreziku i invazionit ishte tek dera dhe duheshin mobilizue t gjitha fuqit pr t ndal hovin i ushtrive qi po prparonin nga tre
drejtime .
Qeveria e I.Qemalit dhe Ministrat e ktij kabineti
1-Kryeministr ,ministr i punve t jashtme- Ismai Qemali
2-Zvkryeministr-dom Nikoll Kacorri
3-Ministr i Brendshm Myfit Libohova
4-Ministr i Drejtsis -dr.Petro Poga
5-Ministr i Bujqsis- Pandeli Cale
6-Ministr i Financave- Abdi Toptani
7-Ministr i Arsimit- Dr Luigj Gurakuqi
8-Ministr i Lufts- Mehmet Drralla.
9-Ministr - Punve Botore -Mithat Frashri
10-Ministr i Posttelegrafs -Lef Nosi
Qeveria e Vlor filloi funksionet n datn 4.12.1912.Punoi deri n 22 janar 1914.
7 dit sht regjistruar kohzgjatja e kuvendit t Vlors,me filles 28 nntorin,por brenda ktij intervali,data 5 ska ndonj aktivitet.
Ministrat ishin t shkolluar n shkollat e Roms, Vjens, Stambollit, Athins. Mehmet Pash Drhalla, ministr i lufts ishte gjeneral.N kt kuvend, nuk kan marr pjes patrioti Hasan Prishtina, saktson cicroni Idriz Seferi.Ata ndodheshin t izoluar n burgkalan e Beogradit,si element t rrezikshm.Nga historian t kohs s dikaturs sht cituar se kta persona kan qn prezent n Vlor,ndrsa faktet q disponojn n kt muze flasin pr t dhna t tjera.Isa Buletini mbriti me vones pr shkakun e pritave, q i kryenin rrugs.Por erdhi plot me 400 trima,t zgjedhur, q formuan gardn nacionale.
N kt ndrtes jan zyrat e Lef Nosit,Mehmet Drhalls,Luigj Gurakuqit,salla e kabinetit ministror,ku mblidhej qeveria e Vlors.
Gazeta e Qeveris s Vlors
Gazeta e par e shtetit shqiptar sht :Plindja e Shqipnis,botim i Qeveris s Vlors,nxorri dritzn e par n gusht,viti 1913 deri n 26 mars 1914. N kt gazet zyrtare fillimisht kryeradktor ishte njehetre e e Dhimitr Berati,kontriboi publicisti M.Grameno i thirrur urgjent nga Vlora ai mbriti aty rreth 2 dhjetorit.Largimin e Esat Pashs i paknaqur nga vendi i ministrit t punve t Brendshme ,Grameno i prgjigjet tek PlindjaShqipria pasha do t bhet pr shqiptart gjith t krishter e muhamedan edhe edi fort bukur,q sbhet Turqi e vogl.
N kto zyra gjnden dokumenta origjinale.Zyra e kryeminstrit I.Qemali ka karrigen,tavolinn e puns,raftet e librave.Nj foto origjinale I.Qemali dhe qeveria n ballkon,posht populli duke pritur me ankth vendimet e konferencs s ambasadorve n korrrik 12.N fillim citon udhrrfyesi, ministrat punon npr shtpit e vlonjatve.Ministri i arsimit L.Gurakuqi e kishte zyrn tek shkolla Nr 1,mes nxnsve.Kur shkonte dhe ktheje,minsitri takonte nxnsit.N kuvendin e Vlors u zgjodh edhe senati me 19 veta m kryetar Vehbi Dibrn.Prbrja e delegatve t kuvendit t Vlors:14 delegat ishin nga Kosova,4 nga Camria,6 nga Vlora,7 Elbasani,12 Durrsi,4 Korca,11 Dibra,4 delegat nga kolonit shqiptare jasht vendit.
Ndrtesa e muzut
Ndrtesa e Muzeut t Pavarsis Kombtare sht autentike,q ruan vshtrimi e asaj kohe. Matrialet ktu jan t sistemuara si n kohn kur punoi qeveria e Vlors me Kryeminsitr I.Qemalin.Ajo gjndet n rrugn Vlor-Skel,afr detit,por pamja e saj,fytyra e saj vshtron nga hapsira e detit, kryesisht nga gjiri i Vlors.
Muzet n bot jan t rrall ku historia e tyre dhe godinat e tyre t jen kaq pran detit.Historia e ksaj godine ku shrbeu qeveria e Vlors.
Eqrem bej Vlora,nj pinjoll i shquar i familjes t ndritshme shqiptare e ka prshkruar n kt mnyr kt vajtjen e I.Qemalit n kt ndrtes:N fund t marsit Ismail beu u kthye nga Londra,vecse nuk erdhi m pr t banuar n shtpin e Xhemilit,por zuri n Skel at viln e vogl,por shum t kndshme t karantins,q administrohej nga Komisioni Ndrkombtar i Shndetsis
Deri n vitin 1932 ndrtesa kishte funksionuar si muze arkeologjik.Objektet e sistemuara brenda, ishin m tepr gjetje nga grmimet e Leon Rei n qytetin antik t Apollonis.Historia e ksaj ndrtese prshkohet se deri n vitin 1939 vazhdoi t kryente funksionet e muzeut arekeologjik.N vitin 1939,pushtuesit italian e dogjn ndrtesn ku kishte qndruar qeveria e Vlors.Ndrtesa sht rindrtua n vitin 1962 me at stil dhe me at pamje q kishet parpara zhuritjes, q i bri pushtuesi n vitin 1939.Pas ktij viti,ndrtesa ka funksionuar si Muze i Pavarsis Kombtare.Brenda saj jan sistemuar foto,dokumenta,arm,vepra arti,relike t personaliteteve shqiptar t periudhs s rilindjes dhe pavarsis kombtare.
Kryeminsitri I.Qemali
Kryeminstri Ismail Qemali punoi 40 vjet n administrat si deputet,vali. 17 vje ishte prkthyes n Ministrin e Jashtme,guvernator n Varna,Tripoli.U internua nga perandoria osmane n Anadoll n nj munges prej 7 vjetsh. 1900 arratiset n Greqi me nj anije angleze. Kryeminstri kishte 9 fmij. 6 djem, 3 vajza.N zyrn e kryeminstrit sht nj foto e tij me 6 djemt e tij.N kt zyra jan kujtimet e tij, q fillimisht u nxorrn n drit nga shqiptart e Ameriks.
N koridor nj tavolin me shkresa si ka qn ather e asaj kohe.Lufttar shqiptar t Idriz Sferit n nj foto me ngjyrat e kohs.Tavolina e kryeminsitrit t par ka n origjinal shkrimin e tij n shqip.Shikojen dhe bni foto,shprehet cicroni se ka patur edehe ndonj it hnin gazetar q,n median vndase ka shkruar se nuk dinte shqip.Gjnden mobilje me ngjyrn e kohs dhe q I prkasin asaj kohe jan me vlera dhe rndsi.Fermani I sulltanit pr I.Qemalin sht i vulosur dhe i shkruar n origjinal.Salla e mbledhjeve t qeveris Vlors,n krye kryeminsitri dhe anash minsitrat shqiptar.prpara jan flette apo vendimet e qeveris,prmbi karrigen e kryeminsitrit sht flamuri kombta.N mur portretet e ministrave t qeveris Vlors,sipas pozicionit t tyre,fillon me kryeminsitrin dhe ndiqen nga zvkryeminsitri dhe ministrat.
Gjnden flamujt origjinal. Nj flamur t patriotit Sali Butka, ngritur n Kolonj.Nj portret dhe nj piktur e Marigos.Nj grup shqiptarsh me banim n Kosov n nj fundjave erdhn n kt muze buz detit t prmalluar.Kur shnuan emrat ishin Vlora,Marigo,Saranda.Kur i pyetn,prgjigjia:N Kosov he burra ka shum Vlora e Marigora,Korab etj,
N zyrn e ministit Lef Nosi jan pjes t aparatit telegrafik i llojit mors,q shprndau mesazhin e dits kombtare t pavarsis shqiptare.Kutia e duhanit e patriotit Isa Buletinit.
Retushimi i fotove
Nj fakt nga fotot.Tregon ciceroni.Erdhi nga qyteti i Korcs nj djal gjimnazist, N.Kotherja. N shtpin e tij n Korc kishte foto, filma , dokumenta shum t vyera. Ky djalosh i pasionuar shqiptar me zemr, pa se n 2-3 foto q ndodheshin n kt muze kombtar ishin
retushime.Fjala ishte pr etn e Korcs t ekspozuar n foto n muzen e Vlors.Fotua, q dispononte korcari nuk ishte e njjt me origjinalen.N foton e muzeut n Vlor ishte retushuar fytyra e Kio Ballkamenit,vllait t Spiros Ballkamenit,lufttarit t liris.Kjo figur ishte zvndsuar me nj tjetr.Kjo duhet t ket ndodhur shpjegojn n muze n kohn e diktaturs,arsyet mbeten pr tu saktsuar,qartsuar.
Tring Smajli apo ishte Zekrie Krasta
Zgjohemi nga t dhna t reja t sistemuara n sirtart e ktij muzeumi .T dhnat,q kan pasuruar kt muze jan pr Tring Smajlen.Gruaja e njohur me kt emr,n t vrtet quhej Zekrie Krasta e diplomuar n Robrt Kollexh,ngelur jetime,martuar me nj mjek elbasanas.
Statusi do ta prmirsoj rrnjsisht pamjen,do ta pasuroj muzeun
Nj vizit n kt muze buz detit prbn nj respekt pr historin ton t pavarsis.Muzeu n Skel sht origjinali i baness ku strehua dhe punoi Qeveria e Vlors e vitit 12 e dalur nga shpallja e pavarsis.
Por aty pra n kt ndrtes ndr vite sht punuar pak.Aty mungojn kompjuterat,teknologjia dixhitale,disa foto duhen riprodhuar.Godina, ka nevoj pr shtrime n disa pjes.Fasada duhet zbukuruar. Nj lloj lese hekuri mbron muzeun e vetm kombtar t Pavarsis s Shqipris ky sht investimi q kan
qeverit e shkuara pr historin ton,duke katandisur kt muze q duhej t ishte dhn me koh statusi kombtar,n nj muze t zakonshm.Ka vend pr investime serioze q po kryhen tashm si fillim.Godina sht vrtet origjinale,por ka mnyra pr ta gjetur mjete bashkohore si ndricimi pr stendat, q jan gati t thjeshta,skematike.Prpara,sygjerojn specialistt mund t vendosen 4 buste n bronx,pr figurat qndrore t ksaj qeverie.N foton origjinale,q disponohet nga muzeu godina e par ka patur nj sall pritje.Nj obelisk,ku mbahej flamuri kombtar,q sot sjan.Pllakt mund t zvndsohen me pllaka guri.Me nj fjal nj studim i mirfillt nga Ministria pr nj investim serioz besohet se kan qn arsyet q muzeut t Pavarsis ju dha statusi kombtar dhe kjo e fundit e mori nn kujdestrain e vet pr ta kthyer kt objekt dhe vlerat e tij n nj ambient q t ket fytyrn e vrtet t kohs kur ndodhi ngjarja e Pavarsis shqiptare.Fondet q jan dhn koht e shkuara m tepr kan
zbukurime n pjest e jashtme.Pa folur se ka patur edhe ndonj humbje t relikeve t personaliteteve kombtare, q i prkisnin asaj kohe t ndrime dhe m sgjenden.
Muzeu i pavarsis kombtare nuk mund t jet njsoj si muzeumet e dikurshm,q sot gjnden rndom e t shprndar qyteteve tona,nga nj n do qytet me t njtjn fytyr.Shqiptart n diaspor, q disponojn t dhna dhe objekte jan t mirpritur tja ln historis dhe t ruhen n kt muze kombtar.Pr kt muze ,nuk ka asnj orientim n qytet se ku ndodhet nuk ka reklam si kan mbushur cigaret tabelat e ktij qyteti.Por,qndron edhe problemi tjetr na shpjegojn n kt muze.Vijn kosovart, pr t eksploruar muzen ,por agjencit q i sjellin n Vlor i drejtojn deri tek Sheshii Flamurit Ja ktu sht ngritur flamuri,u thon dhe i shpien nga Uji i Ftoht,pr tu
xhiro lokaleve buz detit duke u treguar natyrn dhe duke ln n hares ,historin,pr t ciln ata kan udhtuar kilometra t tra t pambarimta.Filmojn,bjn foto tek monumenti dhe kthehen nga erdhn duke marr pamjet e nj skulpture dhe jo fotot roigjinale t gondins ku punoi Qeveria e Vlors e vitit 1912,buz deti n Skel.Krijuar n vitin 1936, ai sht muzeu i par shqiptar. Pr
Muzeu i Pavarsis Kombtare sht ndrtesa origjinale, i prket asaj kohe,ndodhet n Vlor,qyteti ku flamuri kuq e zi, rreth 94 vite m par,n ditt e fundit t vjeshts t vitit 1912,u ngrit ky flamur duke shpallur indipendencn e shtetit shqiptar. Muzeu i pavarsis Kombtare ka patur vazhdimisht nj varsi nga bashkia e qytetit t Vlors,deri n ditt e fundit t vers s ktij viti.Me nj vendim t Qeveris dhe me interes t Ministrit t Kulturs Bujar Leskaj,muzeu i Pavarsis kombtare merr nj status tjetr m t rndsishm duke shprehur rndsin e tij.Qeveria i ka dhn statusin e favorizuar: Muze kombtar, q do t administrohet n vazhdimsi nga institucioni m i ngritur i kulturs shqiptare, Ministria e Kulturs.Vendosja e nj muzeu nn nj staus t till sht nj angazhim serioz i Ministris s Kulturs,pr ta par me nj sy tjetr muzeun e vetm t Pavarsis Kombtare.Ndoshta m par duhej t ishte vendosur nn kt status pr t mos lejuar edhe dmtime q solli koha e tranzicionit.Prandaj duhet shqyrtuar kaq bukurisht vendimi i Qeveris shqiptare,gj q merr nn mbrojtje vlera dhe historin ton kombtare.Nj minisitr si Bujar Leskaj me kt nism duhet t jet edhe n epiqndr t kshillit bashkiak t qytetit bregdetar pr ta vendosur ndoshta m shpejt se t tjert n listn e qytetarve t nderit pr kontributin real ndaj vlerave kombtare, q gjnden pikrisht n qytetin ton ,por dhe si vlersim si deputet i ktij qyteti dhe m tej si Ministr i Kulturs,q kthen syt nga vlerat historike e shpirtrore t nj popullli q i ka t shenjt historin e tij.
Ndrtesa e muzeut kombtar
Shtpia e selis s Qeveris s Vlors t vitit 1912, sht buz detit.Nj godin me dy kate.Ngjyer n t verdh.N pamjen e par ka ballkonin ku u ngrit flamuri .Ka dy dritare pr do kat si dhe dy dyer.Porta hyrse brenda godins autoktone,sipr porta e daljes n ballkon.N katin e dyt,n ballkon sht i shpalosur nj flamur q rri vazhdimisht aty si tregues domethns,prcjells i gjurms dhe historis son.N pamjen e majtas gjnden dhe dy dritare t tjera.N koridorin hyrs brenda jan disa tablo me foto n prmasa t mdha t lufttarve t pavrsis kombtare si dhe nga kryengritjet shqiptare pr pavarsi.Kjo sht ndrtesa autoktone ,origjinale e selis Qeveris s Ismail Qemalit,sot Muzeu Kombtar i Pavarsis.I vetmi n llojin e vet.Gjithshka origjinale.Por i ln n harresn e madhe,nga investimet nga qeverit e 14 viteve m rradh.Nuk sht ndonj godin me arkitektur moderne, por gjithsesi sht nj ngrehin e asaj kohe,q ka funksionuar asaj kohe si godin publike dhe spital me ballkon me fytyr nga deti.Ka 6 dhoma.8 pavione dhe 2 sallone.Ka qn selia e par e qeveris s I.Qemalit.N 1962 shpallet muze kombtar i pavarsis.
Kompleksi historik muzeal
N t vrtet rreth saj flet edhe Eqrem B.Vlora. Kompleksi historik muzeal i Vlors sht i ndar n dy pjes,na shpjegojn tek muzeu.Pjesa e par q I shfaqet nj vizitori t vmndshm sht n qndrn e sheshit historik t Flamurit.Studjuesit e shumt kan prkrahur iden se aty sht ngritur flamuri n ditn e pavarsis.
Aty sht vepra me dinamike,nj monument punuar me bronz i njohur si Monumenti i Pavarsis.Nj masiv bronxi ,17 m e lart,prfunduar n 28 nntor 1972. Lulishtja I.Qemali,sht varri i patriotit I.Qemali,obelisku me lufttarin e liris.Ndrtuar n vitin1932.Kan ekzistuar disa shtpi,por u prishn me vendim t bashkis s Vlor n vitin 32,pr t ndrtuar lulishten I.Qemali.Ka qn nj interesim i kryebashkiakut t Vlors Ali Asllanit.Eshtrat e plakut t Vlors u solln nga Kanina,ku ishte varrosur n 1919 sbashku me dy kryeministrat e tjer n kopshtin e teqes s Kanins dhe tyrben e ksaj teqeeja,q sht shpallur monument pr kohn dhe rndsin e saj.Nga shtpit e fisit t Vlorajve,fis me degt e tij nj prej tyre ishte Ismail beu, kan ekzistuar kto shtpi :shtpia e Xhemil Beut,Syrja Beut,Eqrem Vlors. Tek shtpia e Xhemilit,sht pritur n jet ardhja e ngjllit shqiptar Ismail Qemali.
Muzeu dhe pamja e tij e brendshme
Dhoma e par e godins s muzeut sht parathnia e pavarsis, ku sht pasqyruar rrugnisja drejt Rilindjes Kombtare,me fakte dhe dorshkrime t pakta.T pasqyruara jan edhe 3 vitet e Lidhjes Shqiptare t Prizrenit 1878-1881.Fotot e Abdyl Frashrit,Ymer Prizrenit,Sulejman Vokshit,Iliaz Dibrs.Libra origjinale shqipe si gramatika t gjuhs shqipe n toskrisht,abetarja e S.Frashrit,libriVdekja e Pirros,Bageti dhe bujqsi e Naimit,gazetat e kohsKoha,Shkupi,Drita.Liri e Shqiptarve.Deri n rrugmbritjen e vitit 12 sht prshkruar nj vargan ngjarjesh.Lexohen pas shkollave shqipe n Korc,normalja n Elbasan,n Kosov,kongresi i alfabetit me kryetar Gj.Fishtn.Ardhja e librave shqip, q ndiqte tre drejtime drejt Manastirit n itenerarin Stamboll, Sofie, Bukuresht . Memorandumi i Gres,Lufta e Pejs.Mbledhja e Bukureshtit.Udhrrfyesi i ktij muzeu, prshkruan intenerarin e ardhjes s diellit,Ismail Qemali n rrugtimin Stamboll-Bukuresht-Vjen-Trieste-Durrs,i shoqruar nga l.Gurakuqi,S.Ilo,Dh.Berati.Pikturuar nga piktori artist Nestor Jonuzi,rruga e tyre sht e gjall.N Vlor I.Qemali erdhi nga kushtet,q ju diktuan.Kleri ortodoks i pengoi n misonin e tyre.Me ftesat e bra n Bukuresht u lajmrua Vlora, pikmbritja e tyre.N Vlor u mblodhn 78 delegat thuhet n dokumentat e muzeut.N fakt ftesat ishin 84,por 6 delegat ishin zgjedhur dy her.I.Qemali edhe n Vlor, n Berat,Toptani n Durrs dhe nj vend tjetr,Mitat Frashri n Kosov dhe n jug.Mbledhja e rndsis shqiptare sht mbajtur n shtpin e I.Qemalit.N 28 nntor,pasdite.U nnshkrua akti i Pavarsis rreth 1.5 faqe dhe ju drgua fuqive t mdha.Me kt pun dokumentat citojn se sht marr Lef Nosi,duke drguar qeverive njoftimin .Edhe shqiptarve e patriotve n krahina t vendit sht drguar mesazhi me thnienIndipendenca e Atdheut u shpall.N 4 dhjetor 1912 formohet Qeveria e Vlors.Numri i ministrave ishte10 ministra.Raporti midis feve ishte: 5 me 5.Nj citim me domethine,pr zhvillimet e sotme.
Kryeministr I.Qemali musliman,zvkryeministr Dom N.Kacorri katolik.Ky i fundit ishte zv i peshkopatit katolik n Durrs.Asambleja kombtare e cila shpalli pavarsin n 28 nntor 12 u shprnda n 7.12.1912.Zgjodhi senatin me 18 antar.
Tajar Zavalani e prshkruan kshtu n librin e tij: Kongresi zgjodhi nji Senat prej 18 vetsh si hap i par drejt krijimit t nj rregjimi demokratik.Por sa ma s pari duhej siguruar njohja e shtetit t ri nga ana e fuqive europiane dhe prkrahja e tyre n nji koh kur tokat e shqiptarve po invadoheshin pllmb pr pllmb nga uhstrit e huaja.Qeveria kombtare,njoftoi me telegram fuqive t mdha se kombi shqiptar kishte marr ma n fund fatin e tij n dor dhe krkonte me u njohft si shtet i pamvarur dhe neutral.. Ndrkaq, rreziku i invazionit ishte tek dera dhe duheshin mobilizue t gjitha fuqit pr t ndal hovin i ushtrive qi po prparonin nga tre
drejtime .
Qeveria e I.Qemalit dhe Ministrat e ktij kabineti
1-Kryeministr ,ministr i punve t jashtme- Ismai Qemali
2-Zvkryeministr-dom Nikoll Kacorri
3-Ministr i Brendshm Myfit Libohova
4-Ministr i Drejtsis -dr.Petro Poga
5-Ministr i Bujqsis- Pandeli Cale
6-Ministr i Financave- Abdi Toptani
7-Ministr i Arsimit- Dr Luigj Gurakuqi
8-Ministr i Lufts- Mehmet Drralla.
9-Ministr - Punve Botore -Mithat Frashri
10-Ministr i Posttelegrafs -Lef Nosi
Qeveria e Vlor filloi funksionet n datn 4.12.1912.Punoi deri n 22 janar 1914.
7 dit sht regjistruar kohzgjatja e kuvendit t Vlors,me filles 28 nntorin,por brenda ktij intervali,data 5 ska ndonj aktivitet.
Ministrat ishin t shkolluar n shkollat e Roms, Vjens, Stambollit, Athins. Mehmet Pash Drhalla, ministr i lufts ishte gjeneral.N kt kuvend, nuk kan marr pjes patrioti Hasan Prishtina, saktson cicroni Idriz Seferi.Ata ndodheshin t izoluar n burgkalan e Beogradit,si element t rrezikshm.Nga historian t kohs s dikaturs sht cituar se kta persona kan qn prezent n Vlor,ndrsa faktet q disponojn n kt muze flasin pr t dhna t tjera.Isa Buletini mbriti me vones pr shkakun e pritave, q i kryenin rrugs.Por erdhi plot me 400 trima,t zgjedhur, q formuan gardn nacionale.
N kt ndrtes jan zyrat e Lef Nosit,Mehmet Drhalls,Luigj Gurakuqit,salla e kabinetit ministror,ku mblidhej qeveria e Vlors.
Gazeta e Qeveris s Vlors
Gazeta e par e shtetit shqiptar sht :Plindja e Shqipnis,botim i Qeveris s Vlors,nxorri dritzn e par n gusht,viti 1913 deri n 26 mars 1914. N kt gazet zyrtare fillimisht kryeradktor ishte njehetre e e Dhimitr Berati,kontriboi publicisti M.Grameno i thirrur urgjent nga Vlora ai mbriti aty rreth 2 dhjetorit.Largimin e Esat Pashs i paknaqur nga vendi i ministrit t punve t Brendshme ,Grameno i prgjigjet tek PlindjaShqipria pasha do t bhet pr shqiptart gjith t krishter e muhamedan edhe edi fort bukur,q sbhet Turqi e vogl.
N kto zyra gjnden dokumenta origjinale.Zyra e kryeminstrit I.Qemali ka karrigen,tavolinn e puns,raftet e librave.Nj foto origjinale I.Qemali dhe qeveria n ballkon,posht populli duke pritur me ankth vendimet e konferencs s ambasadorve n korrrik 12.N fillim citon udhrrfyesi, ministrat punon npr shtpit e vlonjatve.Ministri i arsimit L.Gurakuqi e kishte zyrn tek shkolla Nr 1,mes nxnsve.Kur shkonte dhe ktheje,minsitri takonte nxnsit.N kuvendin e Vlors u zgjodh edhe senati me 19 veta m kryetar Vehbi Dibrn.Prbrja e delegatve t kuvendit t Vlors:14 delegat ishin nga Kosova,4 nga Camria,6 nga Vlora,7 Elbasani,12 Durrsi,4 Korca,11 Dibra,4 delegat nga kolonit shqiptare jasht vendit.
Ndrtesa e muzut
Ndrtesa e Muzeut t Pavarsis Kombtare sht autentike,q ruan vshtrimi e asaj kohe. Matrialet ktu jan t sistemuara si n kohn kur punoi qeveria e Vlors me Kryeminsitr I.Qemalin.Ajo gjndet n rrugn Vlor-Skel,afr detit,por pamja e saj,fytyra e saj vshtron nga hapsira e detit, kryesisht nga gjiri i Vlors.
Muzet n bot jan t rrall ku historia e tyre dhe godinat e tyre t jen kaq pran detit.Historia e ksaj godine ku shrbeu qeveria e Vlors.
Eqrem bej Vlora,nj pinjoll i shquar i familjes t ndritshme shqiptare e ka prshkruar n kt mnyr kt vajtjen e I.Qemalit n kt ndrtes:N fund t marsit Ismail beu u kthye nga Londra,vecse nuk erdhi m pr t banuar n shtpin e Xhemilit,por zuri n Skel at viln e vogl,por shum t kndshme t karantins,q administrohej nga Komisioni Ndrkombtar i Shndetsis
Deri n vitin 1932 ndrtesa kishte funksionuar si muze arkeologjik.Objektet e sistemuara brenda, ishin m tepr gjetje nga grmimet e Leon Rei n qytetin antik t Apollonis.Historia e ksaj ndrtese prshkohet se deri n vitin 1939 vazhdoi t kryente funksionet e muzeut arekeologjik.N vitin 1939,pushtuesit italian e dogjn ndrtesn ku kishte qndruar qeveria e Vlors.Ndrtesa sht rindrtua n vitin 1962 me at stil dhe me at pamje q kishet parpara zhuritjes, q i bri pushtuesi n vitin 1939.Pas ktij viti,ndrtesa ka funksionuar si Muze i Pavarsis Kombtare.Brenda saj jan sistemuar foto,dokumenta,arm,vepra arti,relike t personaliteteve shqiptar t periudhs s rilindjes dhe pavarsis kombtare.
Kryeminsitri I.Qemali
Kryeminstri Ismail Qemali punoi 40 vjet n administrat si deputet,vali. 17 vje ishte prkthyes n Ministrin e Jashtme,guvernator n Varna,Tripoli.U internua nga perandoria osmane n Anadoll n nj munges prej 7 vjetsh. 1900 arratiset n Greqi me nj anije angleze. Kryeminstri kishte 9 fmij. 6 djem, 3 vajza.N zyrn e kryeminstrit sht nj foto e tij me 6 djemt e tij.N kt zyra jan kujtimet e tij, q fillimisht u nxorrn n drit nga shqiptart e Ameriks.
N koridor nj tavolin me shkresa si ka qn ather e asaj kohe.Lufttar shqiptar t Idriz Sferit n nj foto me ngjyrat e kohs.Tavolina e kryeminsitrit t par ka n origjinal shkrimin e tij n shqip.Shikojen dhe bni foto,shprehet cicroni se ka patur edehe ndonj it hnin gazetar q,n median vndase ka shkruar se nuk dinte shqip.Gjnden mobilje me ngjyrn e kohs dhe q I prkasin asaj kohe jan me vlera dhe rndsi.Fermani I sulltanit pr I.Qemalin sht i vulosur dhe i shkruar n origjinal.Salla e mbledhjeve t qeveris Vlors,n krye kryeminsitri dhe anash minsitrat shqiptar.prpara jan flette apo vendimet e qeveris,prmbi karrigen e kryeminsitrit sht flamuri kombta.N mur portretet e ministrave t qeveris Vlors,sipas pozicionit t tyre,fillon me kryeminsitrin dhe ndiqen nga zvkryeminsitri dhe ministrat.
Gjnden flamujt origjinal. Nj flamur t patriotit Sali Butka, ngritur n Kolonj.Nj portret dhe nj piktur e Marigos.Nj grup shqiptarsh me banim n Kosov n nj fundjave erdhn n kt muze buz detit t prmalluar.Kur shnuan emrat ishin Vlora,Marigo,Saranda.Kur i pyetn,prgjigjia:N Kosov he burra ka shum Vlora e Marigora,Korab etj,
N zyrn e ministit Lef Nosi jan pjes t aparatit telegrafik i llojit mors,q shprndau mesazhin e dits kombtare t pavarsis shqiptare.Kutia e duhanit e patriotit Isa Buletinit.
Retushimi i fotove
Nj fakt nga fotot.Tregon ciceroni.Erdhi nga qyteti i Korcs nj djal gjimnazist, N.Kotherja. N shtpin e tij n Korc kishte foto, filma , dokumenta shum t vyera. Ky djalosh i pasionuar shqiptar me zemr, pa se n 2-3 foto q ndodheshin n kt muze kombtar ishin
retushime.Fjala ishte pr etn e Korcs t ekspozuar n foto n muzen e Vlors.Fotua, q dispononte korcari nuk ishte e njjt me origjinalen.N foton e muzeut n Vlor ishte retushuar fytyra e Kio Ballkamenit,vllait t Spiros Ballkamenit,lufttarit t liris.Kjo figur ishte zvndsuar me nj tjetr.Kjo duhet t ket ndodhur shpjegojn n muze n kohn e diktaturs,arsyet mbeten pr tu saktsuar,qartsuar.
Tring Smajli apo ishte Zekrie Krasta
Zgjohemi nga t dhna t reja t sistemuara n sirtart e ktij muzeumi .T dhnat,q kan pasuruar kt muze jan pr Tring Smajlen.Gruaja e njohur me kt emr,n t vrtet quhej Zekrie Krasta e diplomuar n Robrt Kollexh,ngelur jetime,martuar me nj mjek elbasanas.
Statusi do ta prmirsoj rrnjsisht pamjen,do ta pasuroj muzeun
Nj vizit n kt muze buz detit prbn nj respekt pr historin ton t pavarsis.Muzeu n Skel sht origjinali i baness ku strehua dhe punoi Qeveria e Vlors e vitit 12 e dalur nga shpallja e pavarsis.
Por aty pra n kt ndrtes ndr vite sht punuar pak.Aty mungojn kompjuterat,teknologjia dixhitale,disa foto duhen riprodhuar.Godina, ka nevoj pr shtrime n disa pjes.Fasada duhet zbukuruar. Nj lloj lese hekuri mbron muzeun e vetm kombtar t Pavarsis s Shqipris ky sht investimi q kan
qeverit e shkuara pr historin ton,duke katandisur kt muze q duhej t ishte dhn me koh statusi kombtar,n nj muze t zakonshm.Ka vend pr investime serioze q po kryhen tashm si fillim.Godina sht vrtet origjinale,por ka mnyra pr ta gjetur mjete bashkohore si ndricimi pr stendat, q jan gati t thjeshta,skematike.Prpara,sygjerojn specialistt mund t vendosen 4 buste n bronx,pr figurat qndrore t ksaj qeverie.N foton origjinale,q disponohet nga muzeu godina e par ka patur nj sall pritje.Nj obelisk,ku mbahej flamuri kombtar,q sot sjan.Pllakt mund t zvndsohen me pllaka guri.Me nj fjal nj studim i mirfillt nga Ministria pr nj investim serioz besohet se kan qn arsyet q muzeut t Pavarsis ju dha statusi kombtar dhe kjo e fundit e mori nn kujdestrain e vet pr ta kthyer kt objekt dhe vlerat e tij n nj ambient q t ket fytyrn e vrtet t kohs kur ndodhi ngjarja e Pavarsis shqiptare.Fondet q jan dhn koht e shkuara m tepr kan
zbukurime n pjest e jashtme.Pa folur se ka patur edhe ndonj humbje t relikeve t personaliteteve kombtare, q i prkisnin asaj kohe t ndrime dhe m sgjenden.
Muzeu i pavarsis kombtare nuk mund t jet njsoj si muzeumet e dikurshm,q sot gjnden rndom e t shprndar qyteteve tona,nga nj n do qytet me t njtjn fytyr.Shqiptart n diaspor, q disponojn t dhna dhe objekte jan t mirpritur tja ln historis dhe t ruhen n kt muze kombtar.Pr kt muze ,nuk ka asnj orientim n qytet se ku ndodhet nuk ka reklam si kan mbushur cigaret tabelat e ktij qyteti.Por,qndron edhe problemi tjetr na shpjegojn n kt muze.Vijn kosovart, pr t eksploruar muzen ,por agjencit q i sjellin n Vlor i drejtojn deri tek Sheshii Flamurit Ja ktu sht ngritur flamuri,u thon dhe i shpien nga Uji i Ftoht,pr tu
xhiro lokaleve buz detit duke u treguar natyrn dhe duke ln n hares ,historin,pr t ciln ata kan udhtuar kilometra t tra t pambarimta.Filmojn,bjn foto tek monumenti dhe kthehen nga erdhn duke marr pamjet e nj skulpture dhe jo fotot roigjinale t gondins ku punoi Qeveria e Vlors e vitit 1912,buz deti n Skel.Krijuar n vitin 1936, ai sht muzeu i par shqiptar. Pr