Ne duhet te cojme boten drejt stabilitetit financiar
Nga Gordon Brown
Kryeminister i Britanise se Madhe
Sistemi bankar eshte themelor per gjithcka qe ne bejme. Cdo familje dhe cdo biznes ne Britanine e Madhe varet prej tij. Ja perse, kur te kercenuar nga trazira globale financiare qe filloi ne Amerike dhe qe tani eshte perhapur ne te gjithe boten, ne ne Britani vepruam per te siguruar bankat dhe sistemin financiar. Programi i stabilitetit dhe ristrukturimit per Britanine, te cilin ne e shpallem kete jave, eshte i pari per te zgjidhur se bashku ne te njejten kohe tre komponente esenciale te nje sistemi modern bankar - likuiditetet e mjaftueshme, fondet dhe kapitalet. Keshtu Banka e Anglise ka premtuar te dyfishoje sasine e likuiditeteve qe ajo i jep bankave. Ne kemi garantuar kredi te reja midis bankave ne menyre qe ato te mund te japin serish kredi per njera-tjetren dhe te pakten 50 miliard paund do te jene ne dispozicion per te rikapitalizuar bankat tona.
Ne do te marrim aksione ne banka, ne shkembim per nje rikthim dhe do te garantojme kredimarrjen, huamarrjen nder bankar ne terma tregtare. Ne zemer te ketyre reformave jane parimet e pastra te transparences, integritetit, pergjegjesise, administrimit te mire te shtepise dhe bashkepunimit nderkufitar. Por per arsye se ky eshte nje problem global, ai kerkon nje zgjidhje globale. Efektivisht kjo tani leviz ne nje shkalle globale, me nje varg takimesh nderkombetare duke filluar kete jave me G7 dhe FMN dhe ne propozojme, kulminimin ne nje takim te udheheqesve ne te cilin ne duhet te formulojme parimet dhe politikat e reja per ristrukturimin e sistemit tone bankar dhe financiar ne te gjithe globin.
Kur u bera kryeminister nuk prisja te merrja vendimin, se bashku me Alistair Darling, per qeverine qe te ofrohej per te marre aksione ne bankat tona kryesore, ashtu sikurse askush nuk mund te kishte parashikuar veprimet e marra ne Amerike. Por keto kohe te reja kerkojne ide te reja. Zgjidhjet e vjetra te djeshme nuk do te na sherbejne gjithashtu per sfidat e te sotmes dhe te nesermes. Keshtu ne duhet te leme pas dogmat e vjetra dhe te perqafojme zgjidhjet e reja. Sigurisht, politikat qe secili vend ndjek, duhet te jene adoptuar ne baze te rrethanave te tij te vecanta. Por mbeshtetur mbi metoden britanike, une besoj ne bashkepunimin me te gjere evropian edhe ne koordinimin midis ekonomive kryesore, ketu jane kater hapa te gjere, te cilet ne duhet t'i ndermarrim per te restauruar sistemin tone financiar nderkombetar.
Se pari, cdo banke ne cdo vend duhet te plotesoje kerkesat e kapitalit qe sigurojne besimin. Ashtu si ne Mbreterine e Bashkuar ne kemi vene ne dispozicion te pakten 50 miliard paund kapital te ri, po keshtu vendet e tjera ku bankat kane kapital te pamjaftueshem do te duhet te marrin masa per ta zgjidhur kete. Vetem bankat e forta dhe solide do te jene ne gjendje t'i sherbejne ekonomise globale.
Se dyti, likuiditeti afatshkurter eshte thjesht nje menyre per te ruajtur ecurine e sistemit. Ajo qe realisht vlen per te ardhmen, eshte qe te hapen tregjet e parase, te cilat kane qene mbyllur per financimet afatmesme nga sektori privat. Deri disa jave me pare, cdokush vleresonte domethenien e vertete te tregjeve financiare brenda krizes se gjere globale financiare dhe rendesine e besimit ne keto tregje. Por ngrirja e tregut per financimet afatmesme reflekton nje humbje totale te besimit midis bankave.
Pasojat potenciale ekonomike nuk mund te zvogelohen. Roli i bankave eshte qe te qarkullojne kursimet nga depozitat, pensionet tona dhe nga kompanite, drejt atyre qe kane nevoje per te shpenzuar apo per t'i investuar ato. Kostoja me te cilen bankat mund te marrin hua keto para, prek drejtperdrejte kostot e hipotekave per pronaret e shtepive dhe huamarrjes per biznesin. Kjo paralize e huamarrjes nga humbja e besimit rrezikon fluksin e parave, te cdo familje dhe cdo biznes ne vend.
Garancia jone per te ristartuar tregjet me shumice te parase, ne kembim te nje pagese, besoj qe ka hapur terren te ri per ristartimin e sistemi tone financiar.
Se treti, ne duhet te kemi rregulla te forta nderkombetare per transparencen, hapjen dhe standardet me te larta administrimi. Ekonomite e suksesshme te tregut kane nevoje per besim, i cili mund te ngrihet vetem permes vlerave te perbashketa. Keshtu ndersa ne reformojme sistemin tone financiar duhet te inkurajojme punen e madhe, perpjekjet, iniciativen dhe marrjen persiper te pergjegjesive ndaj rrezikut, - cilesi qe tregjet duhet te garantojne, keshtu qe cmimi per kete fluks do te shihet se eshte i drejte. Por kur sjellja e pakujdesshme kalon kufirin midis sipermarrjes se pergjegjshme, te cilen ne duam ta ngreme lart, dhe sjelljes se pakujdesshme, atehere ne duhet te veprojme, per te pare qe tregjet te funksionojne ne interesat publike, per te reflektuar vlerat tona te perbashketa.
Dhe se katerti, sistemet tona kombetare te mbikeqyrjes, jane thjesht te papershtatshme per t'u perballur me fluksin gjigant nderkontinental te kapitaleve ne kete bote te re dhe gjithnje e me shume te ndervarur. Une e di qe institucionet me te medha financiare do te mirepresin kolegjet nderkufitare te mbikeqyrjes, te cilat duhet te ngrihen menjehere. Forumi per Stabilitetin Financiar dhe nje Fond Monetar Nderkombetar i reformuar duhet te luajne pjesen e tyre jo vetem ne zgjidhjen e krizave por edhe ne parandalimin e krizave.
Dhe mekanizmi per stabilizimin financiar duhet te jete shoqeruar nga nje bashkepunim me i gjere nderkombetar ekonomik, si ai qe filloi te merkuren me veprimin e koordinuar mbi normat e interesit. Kam thene se te gjithe duhet te bejne gjithcka per te siguruar stabilitetin e sistemit tone financiar. Dhe ne nuk duhet te zmbrapsemi prej marrjes se vendimeve te guximshme dhe me ndikim te gjere te nevojshme, per te mbeshtetur familjet dhe bizneset britanike gjate kesaj periudhe te jashtezakonshme.
Ne duhet te veprojme tani per nje afat te gjate me veprime te koordinuara kombetare. Zgjidhja dhe vendosmeria e qeverive dhe njerezve ne te gjithe boten eshte vene ne prove. Por pertej kufijve te vjeter ne tani duhet te dyfishojme perpjekjet tona nderkombetare. Por kjo eshte e mundur vetem permes veprimeve ne shkalle te gjere dhe te koordinuara, ne te gjithe globin me anen e te cilave do te mbeshteten ne menyre te pershtatshme familjet dhe bizneset ne kete epoke globale.
Publikuar dje nga "The Times"
Kryeminister i Britanise se Madhe
Sistemi bankar eshte themelor per gjithcka qe ne bejme. Cdo familje dhe cdo biznes ne Britanine e Madhe varet prej tij. Ja perse, kur te kercenuar nga trazira globale financiare qe filloi ne Amerike dhe qe tani eshte perhapur ne te gjithe boten, ne ne Britani vepruam per te siguruar bankat dhe sistemin financiar. Programi i stabilitetit dhe ristrukturimit per Britanine, te cilin ne e shpallem kete jave, eshte i pari per te zgjidhur se bashku ne te njejten kohe tre komponente esenciale te nje sistemi modern bankar - likuiditetet e mjaftueshme, fondet dhe kapitalet. Keshtu Banka e Anglise ka premtuar te dyfishoje sasine e likuiditeteve qe ajo i jep bankave. Ne kemi garantuar kredi te reja midis bankave ne menyre qe ato te mund te japin serish kredi per njera-tjetren dhe te pakten 50 miliard paund do te jene ne dispozicion per te rikapitalizuar bankat tona.
Ne do te marrim aksione ne banka, ne shkembim per nje rikthim dhe do te garantojme kredimarrjen, huamarrjen nder bankar ne terma tregtare. Ne zemer te ketyre reformave jane parimet e pastra te transparences, integritetit, pergjegjesise, administrimit te mire te shtepise dhe bashkepunimit nderkufitar. Por per arsye se ky eshte nje problem global, ai kerkon nje zgjidhje globale. Efektivisht kjo tani leviz ne nje shkalle globale, me nje varg takimesh nderkombetare duke filluar kete jave me G7 dhe FMN dhe ne propozojme, kulminimin ne nje takim te udheheqesve ne te cilin ne duhet te formulojme parimet dhe politikat e reja per ristrukturimin e sistemit tone bankar dhe financiar ne te gjithe globin.
Kur u bera kryeminister nuk prisja te merrja vendimin, se bashku me Alistair Darling, per qeverine qe te ofrohej per te marre aksione ne bankat tona kryesore, ashtu sikurse askush nuk mund te kishte parashikuar veprimet e marra ne Amerike. Por keto kohe te reja kerkojne ide te reja. Zgjidhjet e vjetra te djeshme nuk do te na sherbejne gjithashtu per sfidat e te sotmes dhe te nesermes. Keshtu ne duhet te leme pas dogmat e vjetra dhe te perqafojme zgjidhjet e reja. Sigurisht, politikat qe secili vend ndjek, duhet te jene adoptuar ne baze te rrethanave te tij te vecanta. Por mbeshtetur mbi metoden britanike, une besoj ne bashkepunimin me te gjere evropian edhe ne koordinimin midis ekonomive kryesore, ketu jane kater hapa te gjere, te cilet ne duhet t'i ndermarrim per te restauruar sistemin tone financiar nderkombetar.
Se pari, cdo banke ne cdo vend duhet te plotesoje kerkesat e kapitalit qe sigurojne besimin. Ashtu si ne Mbreterine e Bashkuar ne kemi vene ne dispozicion te pakten 50 miliard paund kapital te ri, po keshtu vendet e tjera ku bankat kane kapital te pamjaftueshem do te duhet te marrin masa per ta zgjidhur kete. Vetem bankat e forta dhe solide do te jene ne gjendje t'i sherbejne ekonomise globale.
Se dyti, likuiditeti afatshkurter eshte thjesht nje menyre per te ruajtur ecurine e sistemit. Ajo qe realisht vlen per te ardhmen, eshte qe te hapen tregjet e parase, te cilat kane qene mbyllur per financimet afatmesme nga sektori privat. Deri disa jave me pare, cdokush vleresonte domethenien e vertete te tregjeve financiare brenda krizes se gjere globale financiare dhe rendesine e besimit ne keto tregje. Por ngrirja e tregut per financimet afatmesme reflekton nje humbje totale te besimit midis bankave.
Pasojat potenciale ekonomike nuk mund te zvogelohen. Roli i bankave eshte qe te qarkullojne kursimet nga depozitat, pensionet tona dhe nga kompanite, drejt atyre qe kane nevoje per te shpenzuar apo per t'i investuar ato. Kostoja me te cilen bankat mund te marrin hua keto para, prek drejtperdrejte kostot e hipotekave per pronaret e shtepive dhe huamarrjes per biznesin. Kjo paralize e huamarrjes nga humbja e besimit rrezikon fluksin e parave, te cdo familje dhe cdo biznes ne vend.
Garancia jone per te ristartuar tregjet me shumice te parase, ne kembim te nje pagese, besoj qe ka hapur terren te ri per ristartimin e sistemi tone financiar.
Se treti, ne duhet te kemi rregulla te forta nderkombetare per transparencen, hapjen dhe standardet me te larta administrimi. Ekonomite e suksesshme te tregut kane nevoje per besim, i cili mund te ngrihet vetem permes vlerave te perbashketa. Keshtu ndersa ne reformojme sistemin tone financiar duhet te inkurajojme punen e madhe, perpjekjet, iniciativen dhe marrjen persiper te pergjegjesive ndaj rrezikut, - cilesi qe tregjet duhet te garantojne, keshtu qe cmimi per kete fluks do te shihet se eshte i drejte. Por kur sjellja e pakujdesshme kalon kufirin midis sipermarrjes se pergjegjshme, te cilen ne duam ta ngreme lart, dhe sjelljes se pakujdesshme, atehere ne duhet te veprojme, per te pare qe tregjet te funksionojne ne interesat publike, per te reflektuar vlerat tona te perbashketa.
Dhe se katerti, sistemet tona kombetare te mbikeqyrjes, jane thjesht te papershtatshme per t'u perballur me fluksin gjigant nderkontinental te kapitaleve ne kete bote te re dhe gjithnje e me shume te ndervarur. Une e di qe institucionet me te medha financiare do te mirepresin kolegjet nderkufitare te mbikeqyrjes, te cilat duhet te ngrihen menjehere. Forumi per Stabilitetin Financiar dhe nje Fond Monetar Nderkombetar i reformuar duhet te luajne pjesen e tyre jo vetem ne zgjidhjen e krizave por edhe ne parandalimin e krizave.
Dhe mekanizmi per stabilizimin financiar duhet te jete shoqeruar nga nje bashkepunim me i gjere nderkombetar ekonomik, si ai qe filloi te merkuren me veprimin e koordinuar mbi normat e interesit. Kam thene se te gjithe duhet te bejne gjithcka per te siguruar stabilitetin e sistemit tone financiar. Dhe ne nuk duhet te zmbrapsemi prej marrjes se vendimeve te guximshme dhe me ndikim te gjere te nevojshme, per te mbeshtetur familjet dhe bizneset britanike gjate kesaj periudhe te jashtezakonshme.
Ne duhet te veprojme tani per nje afat te gjate me veprime te koordinuara kombetare. Zgjidhja dhe vendosmeria e qeverive dhe njerezve ne te gjithe boten eshte vene ne prove. Por pertej kufijve te vjeter ne tani duhet te dyfishojme perpjekjet tona nderkombetare. Por kjo eshte e mundur vetem permes veprimeve ne shkalle te gjere dhe te koordinuara, ne te gjithe globin me anen e te cilave do te mbeshteten ne menyre te pershtatshme familjet dhe bizneset ne kete epoke globale.
Publikuar dje nga "The Times"