Në mëshirë të fatit apo në mëshirë të Zotit?
Teksa “lundron” në forumet e gjithëllojshme të internetit, shikon se faqet shqiptare po i kushtojnë rëndësi serioze konsumimit të ushqimit në vendin tonë, që ç’është e vërteta dita-ditës po merr përmasa problematike. Një prej naviguesve në këto faqe shkruan se në etiketat e produkteve duhet shënuar: “Standarti ndërkombëtar HACCP” në mënyrë që ushqimet të jenë të sigurta. Nëse është fallsifikuar etiketa, ky është një problem tjetër, por mos harroni, duhet të shikoni në fillim datën e skadencës. Produktet ushqimore që po qarkullojnë në Shqipëri në tregjet, dyqanet apo markete në një përqindje të tyre janë të skaduara, ose drejt afatit të skadimit, duke u shpëtuar shpesh kontrolleve që ushtrohen.
Rasti i fundit i shënuar në Librazhd ku mbi 150 dasmorë ranë “pre” e helmimit nga torta është një model në miniaturë, ndërkohë që shifrat e papublikuara për ushqimet që hyjnë në kufi me rrezikshmëri serioze për jetën mund të jenë disafish më të larta. Inspektorati i Kontrollit të Ushqimit asgjesoi para disa kohësh rreth 25 kuintalë biskota, çokollata dhe pije të skaduara, nga të cilat 5 kuintalë u kapën gjatë shitjes në treg të lirë. Është e kuptueshme që me rritjen e temperaturave inspektorati u ka bërë thirrje konsumatorëve të jenë ata të parët të vëmendshëm për të verifikuar datat e skadencave.
Apologjia e këtij institucioni përmbushet nga numri i punonjësve. Vetëm 20 inspektorë nuk mund të kenë në kontroll të gjithë situatën. Nga ana tjetër, tregtarët përpiqen ta normalizojnë gjithçka, duke abuzuar me uljen e çmimit të produkteve që u ka skaduar afati i përdorimit, metodë joshëse që tërheq konsumatorin. Ndryshe nga tregu shqiptar, në tregjet evropiane në përputhje me ligjin e ushqimit, një pjesë e produkteve që arrijnë periudhën 6 muaj para skadencës shiten me gjysmën e çmimit. Ndërsa në vendin tonë, nuk është shqetësuese vetëm kapja e ushqimeve të skaduara por edhe mungesa e impianteve për djegien e tyre. Si rrjedhim Shqipëria po bëhet një hambar për produktet e skaduara të cilat të huajt në pamundësi për t’i tregtuar në vendin e tyre i zbarkojnë në Shqipëri.
Vetëm një sy i hollë dhe i ambjentuar mund të konstatojë se çfarë ka para syve, sepse shumica e shqiptarëve e marrin të mirëqënë ofertën e shitësit, duke pranuar të konsumojnë produkte më pak cilësore dhe me një kosto më të ulët. Nëse i referohemi ligjit për ushqimin, vërehet se Inspektoriati kryen kontrollet dhe konstaton mangësitë, madje është përgjegjës edhe për vënien e gjobave dhe ndëshkimin e subjekteve që operojnë në kundërshtim me procedurat zyrtare. Në praktikën europiane të kontrollit mbi ushqimin nuk rezulton të aplikohet një skemë e tillë. Një ndarje e tillë është bërë në vendet e BE-së për të deleguar përgjegjësitë e për të penguar që e gjithë procedura e tregut të përqendrohet në duart e një grupi inspektorësh apo të një drejtorie të vetme. Specialistë të fushës tregojnë se praktika e deritanishme dhe ajo që parashikon të aplikojë Ministria e Bujqësisë, me anë të ligjit të ri “Për Ushqimin”, lë shteg për abuzim. Nuk është e pazakontë që inspektorët shtetërorë mund t’i përdorin kompetencat e tyre të dyfishta për interesa personale. Një prej këtyre specialistëve shprehu në media shqetësimin e vet edhe për vetë faktin se firmat jo vetëm furnizohen në qendra të keqkontrolluara, por mbi to nuk ushtrohet një procedurë konstante apo kontroll laboratorik mbi përmbajtjen e produktit. Për të mos folur më tej për nivelin e lartë të informalitetit që shkakton kjo veprimtari, pasi po flasim për produkte që blihen jashtë vendit me një çmim shumë të lirë e që shiten shumë më shtrenjtë, që të sigurohen fitime të mëdha. Fitimet janë të atilla saqë nuk do të ishte çudi që të shpërblenin dhe “mungesën e vëmendjes” së instancave shtetërore. Standardet janë pikërisht parametrat themelorë që kanë për qëllim mbrojtjen e shëndetit dhe të jetës së konsumatorëve. Por kur kanë kaluar kaq vjet demokraci, institucionet nuk kanë dalë efikase për të mbrojtur së paku minimumin e jetës së taksapaguesve shqiptarë. Prandaj, kuptohet lehtë se në një situatë të tillë është më mirë që të shpenzosh kohë të shikosh edhe etiketën ose tapën e shisheve dhe të mendohesh mirë kur e konsumon produktin, madje të bësh edhe kryqin para se ta futësh në stomak, sepse ushqimi në Shqipëri nuk është thjesht në “mëshirë të fatit”, por në mëshirë të Zotit.
Rasti i fundit i shënuar në Librazhd ku mbi 150 dasmorë ranë “pre” e helmimit nga torta është një model në miniaturë, ndërkohë që shifrat e papublikuara për ushqimet që hyjnë në kufi me rrezikshmëri serioze për jetën mund të jenë disafish më të larta. Inspektorati i Kontrollit të Ushqimit asgjesoi para disa kohësh rreth 25 kuintalë biskota, çokollata dhe pije të skaduara, nga të cilat 5 kuintalë u kapën gjatë shitjes në treg të lirë. Është e kuptueshme që me rritjen e temperaturave inspektorati u ka bërë thirrje konsumatorëve të jenë ata të parët të vëmendshëm për të verifikuar datat e skadencave.
Apologjia e këtij institucioni përmbushet nga numri i punonjësve. Vetëm 20 inspektorë nuk mund të kenë në kontroll të gjithë situatën. Nga ana tjetër, tregtarët përpiqen ta normalizojnë gjithçka, duke abuzuar me uljen e çmimit të produkteve që u ka skaduar afati i përdorimit, metodë joshëse që tërheq konsumatorin. Ndryshe nga tregu shqiptar, në tregjet evropiane në përputhje me ligjin e ushqimit, një pjesë e produkteve që arrijnë periudhën 6 muaj para skadencës shiten me gjysmën e çmimit. Ndërsa në vendin tonë, nuk është shqetësuese vetëm kapja e ushqimeve të skaduara por edhe mungesa e impianteve për djegien e tyre. Si rrjedhim Shqipëria po bëhet një hambar për produktet e skaduara të cilat të huajt në pamundësi për t’i tregtuar në vendin e tyre i zbarkojnë në Shqipëri.
Vetëm një sy i hollë dhe i ambjentuar mund të konstatojë se çfarë ka para syve, sepse shumica e shqiptarëve e marrin të mirëqënë ofertën e shitësit, duke pranuar të konsumojnë produkte më pak cilësore dhe me një kosto më të ulët. Nëse i referohemi ligjit për ushqimin, vërehet se Inspektoriati kryen kontrollet dhe konstaton mangësitë, madje është përgjegjës edhe për vënien e gjobave dhe ndëshkimin e subjekteve që operojnë në kundërshtim me procedurat zyrtare. Në praktikën europiane të kontrollit mbi ushqimin nuk rezulton të aplikohet një skemë e tillë. Një ndarje e tillë është bërë në vendet e BE-së për të deleguar përgjegjësitë e për të penguar që e gjithë procedura e tregut të përqendrohet në duart e një grupi inspektorësh apo të një drejtorie të vetme. Specialistë të fushës tregojnë se praktika e deritanishme dhe ajo që parashikon të aplikojë Ministria e Bujqësisë, me anë të ligjit të ri “Për Ushqimin”, lë shteg për abuzim. Nuk është e pazakontë që inspektorët shtetërorë mund t’i përdorin kompetencat e tyre të dyfishta për interesa personale. Një prej këtyre specialistëve shprehu në media shqetësimin e vet edhe për vetë faktin se firmat jo vetëm furnizohen në qendra të keqkontrolluara, por mbi to nuk ushtrohet një procedurë konstante apo kontroll laboratorik mbi përmbajtjen e produktit. Për të mos folur më tej për nivelin e lartë të informalitetit që shkakton kjo veprimtari, pasi po flasim për produkte që blihen jashtë vendit me një çmim shumë të lirë e që shiten shumë më shtrenjtë, që të sigurohen fitime të mëdha. Fitimet janë të atilla saqë nuk do të ishte çudi që të shpërblenin dhe “mungesën e vëmendjes” së instancave shtetërore. Standardet janë pikërisht parametrat themelorë që kanë për qëllim mbrojtjen e shëndetit dhe të jetës së konsumatorëve. Por kur kanë kaluar kaq vjet demokraci, institucionet nuk kanë dalë efikase për të mbrojtur së paku minimumin e jetës së taksapaguesve shqiptarë. Prandaj, kuptohet lehtë se në një situatë të tillë është më mirë që të shpenzosh kohë të shikosh edhe etiketën ose tapën e shisheve dhe të mendohesh mirë kur e konsumon produktin, madje të bësh edhe kryqin para se ta futësh në stomak, sepse ushqimi në Shqipëri nuk është thjesht në “mëshirë të fatit”, por në mëshirë të Zotit.