“New York Times”: Kosovarët zgjedhin Titon, jo Enver Hoxhën
Gazeta shqyrton situatën në Republikat Jugosllave pas vdekjes së Titos. Preferencat e kosovarëve për Federatën dhe refuzimi ndaj regjimit të Hoxhës
John Darnton*
(Vijon nga numri i kaluar”
Që në mesin e viteve ‘60 zgjidha e Titos për problemin e nacionaliteteve ka qenë garantimi i një pushteti gjithnjë e më të madh të republikave. Decentralizimi politik ka ecur përpara aq shumë në këto 8 vitet e fundit, saqë në shumë aspekte Jugosllavia duket më tepër një konfederatë sesa një federatë: secili rajon ka stacionin e tij televiziv, parlamentin, qeverinë, bankën, linjat e prodhimit të miellit dhe çeliqeve, si dhe partinë komuniste. (Jugosllavët shpesh qeshin sepse tashmë ata kanë një sistem 6 apo 8 partiak.) Federata funksionon vetëm për politikën e jashtme, mbrojtjen kombëtare, planifikimin e përgjithshëm ekonomik, - të cilat janë të përqendruara në Beograd.
Zemërimi i kroatëve
Prej kësaj politike të gjetur ka pasur vetëm suksese, megjithëse ajo nxiti një lloj zemërimi në Kroaci në vitin 1971, - të ashtuquajturën “euforia kombëtare”, e cila çoi në protestë 30 mijë studentë, të cilët mbështetën kërkesën e qeverisë lokale për kontrollin e shkëmbimit të jashtëm të saj. Lëvizja u rrit brenda një atmosfere ku kërkohej liberalizëm dhe të drejta kombëtare. Madje, zërat ekstremistë ngritën flamurin e separatizmit. Tito ndërhyri në mënyrë brutale duke lëshuar thirrje kërcënuese se do të përdorë ushtrinë dhe urdhëroi një spastrim masiv në radhët e komunistëve kroatë. Pastrimet e liberalëve në republikat e tjera u bënë më butë.
Kriza kroate mund të shqiptohet si fundi i decentralizimit dhe rikthimi te “centralizimi demokratik”, por ai nuk u bë; forcat centrifugale ishin shumë të fuqishme. Titoja forcoi kontrollin në parti, por autonomia kulturore dhe vendimmarrja ekonomike vazhduan të orientohen jashtë Beogradit. Sot kroatët dhe nacionalitete të tjera administrojnë shkëmbimin e jashtëm tregtar, kontroll që ata e kërkuan 9 vjet më parë.
Askush si Tito
Asnjë prej pretendentëve për president nuk ka një kredo universale siç e formuloi Tito në frazën kyçe; “Bashkim dhe Vëllazërim”; fraksionet nacionaliste mbeten gjallë dhe do të vazhdojnë të rezistojnë. Për shembull, në disa aspekte, të bazohesh te shakatë etnike, vendimet janë më tepër të dukshme sot sesa 10 vjet më parë. Por ata diskutuan në mënyrë më të hapur, të cilat, disa vëzhgues i konsiderojnë si “një shenjë e shëndetshme”. “Në mes të viteve 1962 - 1965 unë dëgjova biseda të shkurtra të kroatëve dhe nacionalistëve”, - thotë Lawrence S. Eagleburger, i cili më vonë u bë atashe ekonomik në misionin amerikan në Beograd dhe më pas ambasador në Jugosllavi. “Kur u riktheva në vitin 1977, ato ishin gjëja e parë që unë dëgjova”. Kam nisur të mendoj se që në vitin 1962 Jugosllavia ishte një tenxhere presioni me valvul të hapur. Tani jam duke parë avull, pasi presioni është duke u shkarkuar”.
Gjendja ekonomike
Krahinat më të pasura akoma kanë zët mbështetjen e ndonjërës prej krahinave më të varfra. (Sllovenia kontribuon rreth 20 herë më shumë për person në buxhetin federal sesa Kosova), por duket të pranohet kjo si një çmim për zhvillimin e tyre. Për shembull, fondet e shtetit hidhen aty ku vendosen rrugë, jo më së shumti aty ku ka nevojë, sepse secila republikë tani vendos për të tilla çështje në zotërimin e saj. (Megjithatë, këtë vit buxheti kryesor doli nga linja kur përfaqësuesit nga republikat ranë dakord në parim të reduktojnë deficitin e bilancit të pagesave në 2 miliardë dollarë dhe më pas paraqitën importet dhe objektivat e investimeve të veçuara, të cilat kërkojnë një deficit më të madh sesa 3 miliardë dollarë.)
Kosovarët pro mareshalit
Bullgaria mund të ketë kthyer sytë lakmitarë drejt Maqedonisë, por maqedonasit nuk japin asnjë shenjë se ata u shuajnë dëshirën për ribashkim. Shqiptarët, ndonëse të pakënaqur, duken të gatshëm të pranojnë ofendimet e tyre brenda strukturës federale dhe tregojnë një prirje të ulët të shkëputen dhe të bashkojnë vuajtjet me kushërinjtë e tyre që janë nën regjimin stalinist të Enver Hoxhës, udhëheqësi i Partisë Komuniste të Shqipërisë. Kroatët, ndonëse nuk lejohen që të shprehin nacionalizmin e tyre me të njëjtin zell si të tjerët, duken të kënaqur për sa kohë që të vazhdojë decentralizimi dhe liberalizimi.
*Autori i shkrimit ka qenë shef i zyrës së “The New York Times” në Varshavë
Shkrimi është publikuar më 13 prill 1980
Titulli është redaksional. Titulli origjinal është: “Eastern Europe after Tito”, (Europa Lindore pas Titos)
Përgatiti: Albert Gjoka
Në numrin e ardhshëm do të lexoni
Si u zhvillua Jugosllavia më shumë se çdo vend tjetër komunist në Europë
Gjendja ekonomike në Federatën Jugosllave gjatë periudhës së drejtimit nga Josif Broz Tito
Jugosllavët shprehen të kënaqur me politikat ekonomike, ndonëse vendi është në borxhe
A do të mbijetojë trashëgimia e mareshalit pas vdekjes së tij dhe cila është perspektiva e vendit?
Për më shumë, na ndiqni në numrin pasardhës
7 Maj 2008
John Darnton*
(Vijon nga numri i kaluar”
Që në mesin e viteve ‘60 zgjidha e Titos për problemin e nacionaliteteve ka qenë garantimi i një pushteti gjithnjë e më të madh të republikave. Decentralizimi politik ka ecur përpara aq shumë në këto 8 vitet e fundit, saqë në shumë aspekte Jugosllavia duket më tepër një konfederatë sesa një federatë: secili rajon ka stacionin e tij televiziv, parlamentin, qeverinë, bankën, linjat e prodhimit të miellit dhe çeliqeve, si dhe partinë komuniste. (Jugosllavët shpesh qeshin sepse tashmë ata kanë një sistem 6 apo 8 partiak.) Federata funksionon vetëm për politikën e jashtme, mbrojtjen kombëtare, planifikimin e përgjithshëm ekonomik, - të cilat janë të përqendruara në Beograd.
Zemërimi i kroatëve
Prej kësaj politike të gjetur ka pasur vetëm suksese, megjithëse ajo nxiti një lloj zemërimi në Kroaci në vitin 1971, - të ashtuquajturën “euforia kombëtare”, e cila çoi në protestë 30 mijë studentë, të cilët mbështetën kërkesën e qeverisë lokale për kontrollin e shkëmbimit të jashtëm të saj. Lëvizja u rrit brenda një atmosfere ku kërkohej liberalizëm dhe të drejta kombëtare. Madje, zërat ekstremistë ngritën flamurin e separatizmit. Tito ndërhyri në mënyrë brutale duke lëshuar thirrje kërcënuese se do të përdorë ushtrinë dhe urdhëroi një spastrim masiv në radhët e komunistëve kroatë. Pastrimet e liberalëve në republikat e tjera u bënë më butë.
Kriza kroate mund të shqiptohet si fundi i decentralizimit dhe rikthimi te “centralizimi demokratik”, por ai nuk u bë; forcat centrifugale ishin shumë të fuqishme. Titoja forcoi kontrollin në parti, por autonomia kulturore dhe vendimmarrja ekonomike vazhduan të orientohen jashtë Beogradit. Sot kroatët dhe nacionalitete të tjera administrojnë shkëmbimin e jashtëm tregtar, kontroll që ata e kërkuan 9 vjet më parë.
Askush si Tito
Asnjë prej pretendentëve për president nuk ka një kredo universale siç e formuloi Tito në frazën kyçe; “Bashkim dhe Vëllazërim”; fraksionet nacionaliste mbeten gjallë dhe do të vazhdojnë të rezistojnë. Për shembull, në disa aspekte, të bazohesh te shakatë etnike, vendimet janë më tepër të dukshme sot sesa 10 vjet më parë. Por ata diskutuan në mënyrë më të hapur, të cilat, disa vëzhgues i konsiderojnë si “një shenjë e shëndetshme”. “Në mes të viteve 1962 - 1965 unë dëgjova biseda të shkurtra të kroatëve dhe nacionalistëve”, - thotë Lawrence S. Eagleburger, i cili më vonë u bë atashe ekonomik në misionin amerikan në Beograd dhe më pas ambasador në Jugosllavi. “Kur u riktheva në vitin 1977, ato ishin gjëja e parë që unë dëgjova”. Kam nisur të mendoj se që në vitin 1962 Jugosllavia ishte një tenxhere presioni me valvul të hapur. Tani jam duke parë avull, pasi presioni është duke u shkarkuar”.
Gjendja ekonomike
Krahinat më të pasura akoma kanë zët mbështetjen e ndonjërës prej krahinave më të varfra. (Sllovenia kontribuon rreth 20 herë më shumë për person në buxhetin federal sesa Kosova), por duket të pranohet kjo si një çmim për zhvillimin e tyre. Për shembull, fondet e shtetit hidhen aty ku vendosen rrugë, jo më së shumti aty ku ka nevojë, sepse secila republikë tani vendos për të tilla çështje në zotërimin e saj. (Megjithatë, këtë vit buxheti kryesor doli nga linja kur përfaqësuesit nga republikat ranë dakord në parim të reduktojnë deficitin e bilancit të pagesave në 2 miliardë dollarë dhe më pas paraqitën importet dhe objektivat e investimeve të veçuara, të cilat kërkojnë një deficit më të madh sesa 3 miliardë dollarë.)
Kosovarët pro mareshalit
Bullgaria mund të ketë kthyer sytë lakmitarë drejt Maqedonisë, por maqedonasit nuk japin asnjë shenjë se ata u shuajnë dëshirën për ribashkim. Shqiptarët, ndonëse të pakënaqur, duken të gatshëm të pranojnë ofendimet e tyre brenda strukturës federale dhe tregojnë një prirje të ulët të shkëputen dhe të bashkojnë vuajtjet me kushërinjtë e tyre që janë nën regjimin stalinist të Enver Hoxhës, udhëheqësi i Partisë Komuniste të Shqipërisë. Kroatët, ndonëse nuk lejohen që të shprehin nacionalizmin e tyre me të njëjtin zell si të tjerët, duken të kënaqur për sa kohë që të vazhdojë decentralizimi dhe liberalizimi.
*Autori i shkrimit ka qenë shef i zyrës së “The New York Times” në Varshavë
Shkrimi është publikuar më 13 prill 1980
Titulli është redaksional. Titulli origjinal është: “Eastern Europe after Tito”, (Europa Lindore pas Titos)
Përgatiti: Albert Gjoka
Në numrin e ardhshëm do të lexoni
Si u zhvillua Jugosllavia më shumë se çdo vend tjetër komunist në Europë
Gjendja ekonomike në Federatën Jugosllave gjatë periudhës së drejtimit nga Josif Broz Tito
Jugosllavët shprehen të kënaqur me politikat ekonomike, ndonëse vendi është në borxhe
A do të mbijetojë trashëgimia e mareshalit pas vdekjes së tij dhe cila është perspektiva e vendit?
Për më shumë, na ndiqni në numrin pasardhës
7 Maj 2008