Nikolla Pano: Basha e meritoi fitoren ne Tirane
Profesor Nikolla Pano, njohes i mire i zhvillimeve politike ne keto 20 vitet e fundit ne Shqiperi, pohon se kryetari aktual i Bashkise se kryeqytetit, Lulzim Basha, e meritoi fitoren ne qytetin e Tiranes. Ne intervisten qe i dha dje radios Zeri i Amerikes, eksperti shqiptaro-amerikan u ndal ne zhvillimet politike te koheve te fundit ne Shqiperi dhe kritikoi ashper mungesen e tolerances qe tha se vertete tashme jo vetem te forcat kryesore politike, por edhe te partite e vogla
Historiani dhe studiuesi i njohur shqiptaro-amerikan, profesor Nikolla Pano duke u ndalur te paketa me 10 propozime e Edi Rames thote se partite nuk i besojne njera tjetres: "Rama paraqiti nje dokument me 10 pika qe nuk duket se ka hapesira negociuese, por ai deshiron qe ato te pranohen nga pala tjeter. Ekziston nje politike e parakushteve. Nga ana tjeter, demokratet thone se ekzistojne te gjitha mundesite ne parlament te miratohen ligje e masa te shqyrtuara nga eksperte nderkombetare. Nese socialistet duan t'u bejne ndryshime ketyre ligjeve dhe ketyre dokumenteve ata mund t'i bejne ato. Por, secila pale perjashton pozicionin e pales tjeter". Ne kete pike Pano paralajmeron se "kjo loje nuk mund te sjelle dhe nuk duhet te sjelle me pike politike, se gjoja njera pale e ka mire dhe tjetra e ka keq". Kurse thekson: "Ketu flitet per te ardhmen e Shqiperise. Politikanet duhet te harmonizojne veprimet per te ardhmen e Shqiperise, ne menyre qe imazhi i Shqiperise te permiresohet, qe interesi kombetar te perfshije idete dhe kontributet e te gjithe forcave politike. Derisa te arrihet kjo, do te jete e veshtire qe te kete zgjidhje situata e tanishme. Mendoj se eshte e nevojshme qe te kete me shume presion nga populli qe t'i thone politikaneve drejtues: "Ne duam qe ceshtjet te zgjidhen. Mjaft!".
Me poshte vijon intervista e plote:
Njezet vjet me pare SHBA rihapen ambasaden e tyre ne Tirane dhe rinisen marredheniet diplomatike me Shqiperine. Cilat jane vleresimet tuaja per kete 20 vjetor, cfare kujtoni ose cfare doni te nenvizoni per kete ngjarje?
Rivendosja e marredhenieve diplomatike shqiptaro-amerikane ishte nje ngjarje e rendesishme ne historine e te dy vendeve. Pas 20 vjetesh mund te shihen arritje domethenese. Jane arritur shume marreveshje bashkepunimi ne nje larmi te gjere fushash, si ne diplomaci, veprimtari te shume agjencive ndihmuese si USAID, shkembime kulturore mes dy vendeve etj. Mendoj se jane marredhenie shume te shendetshme. SBA ka nxitur integrimin e Shqiperise ne sistemin euro-atlantik. Kujtoj se SBA ishin mbeshtetesi kryesor qe Shqiperia te pranohej ne NATO. SHBA ka nxitur nismat qe Shqiperia te perfshihet ne nje larmi te madhe veprimtarish ne Ballkanin perendimor dhe kjo e ka ndihmuar qendrueshmerine e rajonit. Mendoj se SHBA ka luajtur nje rol te rendesishem ne perparimin qe Shqiperia ka arritur ne planin e jashtem. Ka edhe disa shqetesime qe lidhen me zhvillimin e demokracise ne Shqiperi. Ka patur disa episode shqetesuese ne marredheniet shqiptaro-amerikane si, per shembull, ngjarjet gjate zgjedhjeve te vitit 1996, por ato tani i perkasin nje periudhe te kaluar. Rindertimi i marredhenieve diplomatike shqiptaro-amerikane ishte i rendesishem edhe per komunitetin shqiptar ne SHBA. Ai ishte i izoluar per nje kohe te gjate nga atdheu qysh nga vitet 1939-40. Nga rivendosja e ketyre marredhenieve, nje numer i madh shqiptaresh erdhen ne Shqiperi edhe si turiste edhe si sipermarres. Ky bashkepunim shtoi lidhjet e komunitetit shqiptar me vendin e tyre dhe ne te ardhmen do te kete lidhje me te shumta mes dy vendeve.
Keto 20 vjet te rivendosjes se marredhenieve diplomatike te Shteteve te Bashkuara me Shqiperine perkojne edhe me 20 vjet te demokracise shqiptare. Cfare mendoni per pjekurine e demokracise shqiptare?
Shqiperia kurre me pare nuk patur nje tradite demokracie. Njerezit ketu kurre me pare nuk kane qene organizuar ne parti demokratike, dhe ketu nuk perfshihen vitet e Partise Komuniste. Ne vitin 1991 u pa se mungonte tradita demokratike, e cila duhej ndertuar. Edhe pse u ngriten shume parti, ato u sollen njelloj si partia e sistemit komunist. Ishte e veshtire te zhdukej ajo mendesi. Partite kishin nje disipline te forte brenda radheve, nje lidership te forte, mungese tolerance ndaj opozites. Te gjitha keto ishin rregullat e te shkuares. Mendoj se edhe kriza aktuale ka ndikime nga kjo. Per fat te keq, tek partite e medha, madje edhe tek disa parti te vogla, eshte rritur perseri intoleranca.
Jam shume i shqetesuar per kete mungese demokracie tek te gjitha partite politike. Per shembull, te Partia Socialiste sot nuk ka hapesira debati as sa ato te disa viteve te shkuara. Kjo mungese demokracie e partive, keto linja te forta, parakushtet e shumta dhe ideja se njera e pale e ka mire, kurse gabimi qendron tek pala tjeter; te gjitha keto e veshtiresojne funksionimin e demokracise dhe klimen demokratike. Keto probleme do te mbeten per sa kohe qe drejtuesit politike nuk do te bien dakord per disa rregulla demokratike. Njerezit e thjeshte e dine mire se cila eshte demokracia qe duan dhe ata e treguan diten e zgjedhjeve vendore ne 8 maj. Qytetaret shkuan ne qendrat e votimit, reporteret thane se ajo ishte nje dite me atmosfere shume te qete e miqesore, njerezit votuan per partite e ndryshme dhe te gjithe festuan deri mbremjen e te dieles. Kjo deshire e qytetareve duhet te mbizoteroje edhe tek lidershipi partiak. Ndoshta eshte koha qe qytetaret e ketij vendi t'u thone politikaneve te tyre "Mjaft, se po e pesojme shume keshtu!". Integrimi ne BE po vonohet shume, tensionet po e demtojne imazhin kombetar, po trembin investimet e huaja dhe ne disa raste ndikojne tek turizmi. Eshte koha qe qytetaret te shtojne presionin ndaj politikaneve, qe ata te ndjekin disa rregulla, te sheshojne keqkuptimet dhe ta lene pas tranzicionin postkomunist.
Kjo sjellje e ashper e politikaneve dhe keto probleme te demokracise shqiptare pritet te pasqyrohen pas disa ditesh edhe ne nje raport te Bashkimit Europian mbi ecurine e Shqiperise ne rrugen e integrimit. Cila eshte pritshmeria juaj ndaj ketij raporti?
Do te befasohesha shume nese ky raport do te ishte pozitiv. Eshte nje situate e trishtuar. Te gjithe ishin te qarte per rrugen qe duhej ndjekur. Dihen shembuj si Kroacia, qe po ecen para dhe pritet qe te anetaresohet ne 2013 ne BE. Po Shqiperia ku eshte? Nga 12 pikat thuhej se duheshin arritur standardet evropiane ne zgjedhje dhe ato nuk u arriten. Po ashtu u kerkuan reforma ne sistemin e drejtesise, apo lufta ndaj trafiqeve; te gjitha shume te rendesishme. Sic thashe, jam i befasuar, dhe i merzitur dhe nuk besoj se ai raport do te jete favorizues.
Si mund te gjendet pika fillestare e mirekuptimit dhe e konsensusit midis partive politike, duke toleruar cfare mund t'i tolerojne keto njera-tjetres?
Ketu ka disa ceshtje qe duhen permendur, por para se gjithash eshte mungesa e besimit. Partite nuk i besojne njera tjetres. Rama paraqiti nje dokument me 10 pika qe nuk duket se ka hapesira negociuese, por ai deshiron qe ato te pranohen nga pala tjeter. Ekziston nje politike e parakushteve. Nga ana tjeter, demokratet thone se ekzistojne te gjitha mundesite ne Parlament, qe te miratohen ligje dhe masa te shqyrtuara nga eksperte nderkombetare. Nese socialistet duan t'u bejne ndryshime ketyre ligjeve dhe ketyre dokumenteve ata mund t'i bejne ato. Por, secila pale perjashton pozicionin e pales tjeter. Kjo loje nuk mund te sjelle dhe nuk duhet te sjelle me pike politike, se gjoja njera pale e ka mire dhe tjetra e ka keq. Ketu flitet per te ardhmen e Shqiperise. Politikanet duhet te harmonizojne veprimet per te ardhmen e Shqiperise, ne menyre qe imazhi i Shqiperise te permiresohet, qe interesi kombetar te perfshije idete dhe kontributet e te gjithe forcave politike. Derisa te arrihet kjo, do te jete e veshtire qe te kete zgjidhje situata e tanishme. Mendoj se eshte e nevojshme qe te kete me shume presion nga populli qe t'i thone politikaneve drejtues: "Ne duam qe ceshtjet te zgjidhen. Mjaft!".
Ka 20 vjet qe ne Shqiperi lufta per pushtet eshte shume e ashper. Asnjera pale qe i humb zgjedhjet nuk i pranon rezultatet e zgjedhjeve. Ju mendoni se kjo mund te jete pika e startit e mirekuptimit te tyre; pra qe te njohin zgjedhjet dhe pastaj te kerkojne konsensus?
Mendoj se partite nuk duhet te presin vitin 2013 qe te arrijne mirekuptimin per reformen zgjedhore. Ajo qe ka ikur, tashme eshte e shkuar. Ja, per shembull, zgjedhjet vendore per Tiranen. Pas dyshimeve per numerimet, votat e diskutueshme dhe vendimet e gjykatave, tashme eshte e qarte se me nje diference te vogel votash Basha meritoi fitoren ne qytetin e Tiranes. Une besoj shume se me keshilltaret socialiste ne bashki, Basha do te bashkepunoje ngushte qe te zgjidhe problemet e qytetit. Duhen disa xheste qe te krijohet besim mes paleve. Askush nuk duhet te qendroje pa ndryshuar deri ne 2013. Cfare ndodhi eshte e shkuara dhe te gjithe duhet te shohin perpara.
Historiani dhe studiuesi i njohur shqiptaro-amerikan, profesor Nikolla Pano duke u ndalur te paketa me 10 propozime e Edi Rames thote se partite nuk i besojne njera tjetres: "Rama paraqiti nje dokument me 10 pika qe nuk duket se ka hapesira negociuese, por ai deshiron qe ato te pranohen nga pala tjeter. Ekziston nje politike e parakushteve. Nga ana tjeter, demokratet thone se ekzistojne te gjitha mundesite ne parlament te miratohen ligje e masa te shqyrtuara nga eksperte nderkombetare. Nese socialistet duan t'u bejne ndryshime ketyre ligjeve dhe ketyre dokumenteve ata mund t'i bejne ato. Por, secila pale perjashton pozicionin e pales tjeter". Ne kete pike Pano paralajmeron se "kjo loje nuk mund te sjelle dhe nuk duhet te sjelle me pike politike, se gjoja njera pale e ka mire dhe tjetra e ka keq". Kurse thekson: "Ketu flitet per te ardhmen e Shqiperise. Politikanet duhet te harmonizojne veprimet per te ardhmen e Shqiperise, ne menyre qe imazhi i Shqiperise te permiresohet, qe interesi kombetar te perfshije idete dhe kontributet e te gjithe forcave politike. Derisa te arrihet kjo, do te jete e veshtire qe te kete zgjidhje situata e tanishme. Mendoj se eshte e nevojshme qe te kete me shume presion nga populli qe t'i thone politikaneve drejtues: "Ne duam qe ceshtjet te zgjidhen. Mjaft!".
Me poshte vijon intervista e plote:
Njezet vjet me pare SHBA rihapen ambasaden e tyre ne Tirane dhe rinisen marredheniet diplomatike me Shqiperine. Cilat jane vleresimet tuaja per kete 20 vjetor, cfare kujtoni ose cfare doni te nenvizoni per kete ngjarje?
Rivendosja e marredhenieve diplomatike shqiptaro-amerikane ishte nje ngjarje e rendesishme ne historine e te dy vendeve. Pas 20 vjetesh mund te shihen arritje domethenese. Jane arritur shume marreveshje bashkepunimi ne nje larmi te gjere fushash, si ne diplomaci, veprimtari te shume agjencive ndihmuese si USAID, shkembime kulturore mes dy vendeve etj. Mendoj se jane marredhenie shume te shendetshme. SBA ka nxitur integrimin e Shqiperise ne sistemin euro-atlantik. Kujtoj se SBA ishin mbeshtetesi kryesor qe Shqiperia te pranohej ne NATO. SHBA ka nxitur nismat qe Shqiperia te perfshihet ne nje larmi te madhe veprimtarish ne Ballkanin perendimor dhe kjo e ka ndihmuar qendrueshmerine e rajonit. Mendoj se SHBA ka luajtur nje rol te rendesishem ne perparimin qe Shqiperia ka arritur ne planin e jashtem. Ka edhe disa shqetesime qe lidhen me zhvillimin e demokracise ne Shqiperi. Ka patur disa episode shqetesuese ne marredheniet shqiptaro-amerikane si, per shembull, ngjarjet gjate zgjedhjeve te vitit 1996, por ato tani i perkasin nje periudhe te kaluar. Rindertimi i marredhenieve diplomatike shqiptaro-amerikane ishte i rendesishem edhe per komunitetin shqiptar ne SHBA. Ai ishte i izoluar per nje kohe te gjate nga atdheu qysh nga vitet 1939-40. Nga rivendosja e ketyre marredhenieve, nje numer i madh shqiptaresh erdhen ne Shqiperi edhe si turiste edhe si sipermarres. Ky bashkepunim shtoi lidhjet e komunitetit shqiptar me vendin e tyre dhe ne te ardhmen do te kete lidhje me te shumta mes dy vendeve.
Keto 20 vjet te rivendosjes se marredhenieve diplomatike te Shteteve te Bashkuara me Shqiperine perkojne edhe me 20 vjet te demokracise shqiptare. Cfare mendoni per pjekurine e demokracise shqiptare?
Shqiperia kurre me pare nuk patur nje tradite demokracie. Njerezit ketu kurre me pare nuk kane qene organizuar ne parti demokratike, dhe ketu nuk perfshihen vitet e Partise Komuniste. Ne vitin 1991 u pa se mungonte tradita demokratike, e cila duhej ndertuar. Edhe pse u ngriten shume parti, ato u sollen njelloj si partia e sistemit komunist. Ishte e veshtire te zhdukej ajo mendesi. Partite kishin nje disipline te forte brenda radheve, nje lidership te forte, mungese tolerance ndaj opozites. Te gjitha keto ishin rregullat e te shkuares. Mendoj se edhe kriza aktuale ka ndikime nga kjo. Per fat te keq, tek partite e medha, madje edhe tek disa parti te vogla, eshte rritur perseri intoleranca.
Jam shume i shqetesuar per kete mungese demokracie tek te gjitha partite politike. Per shembull, te Partia Socialiste sot nuk ka hapesira debati as sa ato te disa viteve te shkuara. Kjo mungese demokracie e partive, keto linja te forta, parakushtet e shumta dhe ideja se njera e pale e ka mire, kurse gabimi qendron tek pala tjeter; te gjitha keto e veshtiresojne funksionimin e demokracise dhe klimen demokratike. Keto probleme do te mbeten per sa kohe qe drejtuesit politike nuk do te bien dakord per disa rregulla demokratike. Njerezit e thjeshte e dine mire se cila eshte demokracia qe duan dhe ata e treguan diten e zgjedhjeve vendore ne 8 maj. Qytetaret shkuan ne qendrat e votimit, reporteret thane se ajo ishte nje dite me atmosfere shume te qete e miqesore, njerezit votuan per partite e ndryshme dhe te gjithe festuan deri mbremjen e te dieles. Kjo deshire e qytetareve duhet te mbizoteroje edhe tek lidershipi partiak. Ndoshta eshte koha qe qytetaret e ketij vendi t'u thone politikaneve te tyre "Mjaft, se po e pesojme shume keshtu!". Integrimi ne BE po vonohet shume, tensionet po e demtojne imazhin kombetar, po trembin investimet e huaja dhe ne disa raste ndikojne tek turizmi. Eshte koha qe qytetaret te shtojne presionin ndaj politikaneve, qe ata te ndjekin disa rregulla, te sheshojne keqkuptimet dhe ta lene pas tranzicionin postkomunist.
Kjo sjellje e ashper e politikaneve dhe keto probleme te demokracise shqiptare pritet te pasqyrohen pas disa ditesh edhe ne nje raport te Bashkimit Europian mbi ecurine e Shqiperise ne rrugen e integrimit. Cila eshte pritshmeria juaj ndaj ketij raporti?
Do te befasohesha shume nese ky raport do te ishte pozitiv. Eshte nje situate e trishtuar. Te gjithe ishin te qarte per rrugen qe duhej ndjekur. Dihen shembuj si Kroacia, qe po ecen para dhe pritet qe te anetaresohet ne 2013 ne BE. Po Shqiperia ku eshte? Nga 12 pikat thuhej se duheshin arritur standardet evropiane ne zgjedhje dhe ato nuk u arriten. Po ashtu u kerkuan reforma ne sistemin e drejtesise, apo lufta ndaj trafiqeve; te gjitha shume te rendesishme. Sic thashe, jam i befasuar, dhe i merzitur dhe nuk besoj se ai raport do te jete favorizues.
Si mund te gjendet pika fillestare e mirekuptimit dhe e konsensusit midis partive politike, duke toleruar cfare mund t'i tolerojne keto njera-tjetres?
Ketu ka disa ceshtje qe duhen permendur, por para se gjithash eshte mungesa e besimit. Partite nuk i besojne njera tjetres. Rama paraqiti nje dokument me 10 pika qe nuk duket se ka hapesira negociuese, por ai deshiron qe ato te pranohen nga pala tjeter. Ekziston nje politike e parakushteve. Nga ana tjeter, demokratet thone se ekzistojne te gjitha mundesite ne Parlament, qe te miratohen ligje dhe masa te shqyrtuara nga eksperte nderkombetare. Nese socialistet duan t'u bejne ndryshime ketyre ligjeve dhe ketyre dokumenteve ata mund t'i bejne ato. Por, secila pale perjashton pozicionin e pales tjeter. Kjo loje nuk mund te sjelle dhe nuk duhet te sjelle me pike politike, se gjoja njera pale e ka mire dhe tjetra e ka keq. Ketu flitet per te ardhmen e Shqiperise. Politikanet duhet te harmonizojne veprimet per te ardhmen e Shqiperise, ne menyre qe imazhi i Shqiperise te permiresohet, qe interesi kombetar te perfshije idete dhe kontributet e te gjithe forcave politike. Derisa te arrihet kjo, do te jete e veshtire qe te kete zgjidhje situata e tanishme. Mendoj se eshte e nevojshme qe te kete me shume presion nga populli qe t'i thone politikaneve drejtues: "Ne duam qe ceshtjet te zgjidhen. Mjaft!".
Ka 20 vjet qe ne Shqiperi lufta per pushtet eshte shume e ashper. Asnjera pale qe i humb zgjedhjet nuk i pranon rezultatet e zgjedhjeve. Ju mendoni se kjo mund te jete pika e startit e mirekuptimit te tyre; pra qe te njohin zgjedhjet dhe pastaj te kerkojne konsensus?
Mendoj se partite nuk duhet te presin vitin 2013 qe te arrijne mirekuptimin per reformen zgjedhore. Ajo qe ka ikur, tashme eshte e shkuar. Ja, per shembull, zgjedhjet vendore per Tiranen. Pas dyshimeve per numerimet, votat e diskutueshme dhe vendimet e gjykatave, tashme eshte e qarte se me nje diference te vogel votash Basha meritoi fitoren ne qytetin e Tiranes. Une besoj shume se me keshilltaret socialiste ne bashki, Basha do te bashkepunoje ngushte qe te zgjidhe problemet e qytetit. Duhen disa xheste qe te krijohet besim mes paleve. Askush nuk duhet te qendroje pa ndryshuar deri ne 2013. Cfare ndodhi eshte e shkuara dhe te gjithe duhet te shohin perpara.