Nobel Mario Vargas Llosa

Prej vitesh emri i Mario Vargas Llosas 74-vjecar eshte permendur kandidat i mundshem per te fituar Nobelin per Letersine. Dje ai e fitoi. Akademia Suedeze e vlereson vepren e shkrimtarit intelektualit dhe gazetarit peruvian per analizen e strukturave te pushtetit dhe per imazhet e mprehta te rezistences individuale revoltes dhe humbjes.

Sekretari i Akademise Peter Englund e quajti dje rrefimtar e dhunti hyjnore letersia e te cilit e ka mallengjyer lexuesin. Librat e tij kane kompozim shume kompleks kane perspektiva te ndryshme zera dhe kohe te ndryshme. Ai e ben kete ne nje forme te re duke zhvilluar artin e narracionit.

Keto vitet e fundit Akademia Suedeze eshte akuzuar se ka perkrahur shkrimtare te majte megjithese 16 anetaret e jurise thone se vendimet e tyre kane marre per baze vetem vleren letrare.

Vargas Llosa eshte i pari shkrimtari hispanik qe fiton Nobelin qysh nga Octavio Paz me 1990. I lindur ne qytetin e vogel te Arekipes ne Perune jugore me 1936 me ndarjen e prinderve ai u zhvendos ne Bolivi. U kthye ne Lima per te ndjekur akademine ushtarake me tej juridikun. Jetoi larg per njezet vjet ne Spanje France dhe Angli. Shkruan.

Del me 1963 romani Koha e heroit La Ciudad y los Perros bazuar ne pervojen qe pati ne shkollen ushtarake dhe korrupsionin qe ndeshi atje. Fillim i mire. Vazhdon me romanet Shtepia e gjelber Bisede ne Katedrale romane qe karakterizohen nga serioziteti dhe zymtia.

Te Bisede ne katedrale 1969 e perdor nje krim misterioz per te kritikuar autoritarizmin dhe diktaturen e majte. Kjo faze ndiqet nga ne vitet shtatedhjete nga dramat romanet komike me elemente te theksuar te satires dhe parodise.

Sagen epike Lufta ne fund te botes nje legjende ne qytetin brazilian te Kanudos per revolucionin ne Ameriken Latine kritiku i njohur amerikan Harold Bloom e permend ne listen e veprave themelore te kanonit Perendimor.

Ne nje interviste te vitit 1990 per Paris Review Vargas Llosa thote se deshira e tij forte per te shkruar erdhi nga pervoja qe pati ne shkollen ushtarake. Ishte tejet traumatike ajo pervoje e cila ne shume kuptime shenoi fundin e feminise sime zbulimin e vendit tim si nje shoqeri e dhunshme e mbushur me zemerim e perbere nga grupe sociale kulturore dhe raciale ne kundershtim te plote dhe here pas here here ne lufte te eger ne mes tyre. Mendoj se ajo pervoje ndikoi tek une per ne nje gje jam i sigurt qe zgjoi tek une domosdoshmerine e madhe per te krijuar per te shpikur.

Njelloj si te shkrimtare te tjere te shquar te Amerikes Latine deshira per te krijuar bashkohej te Vargas Llosa me deshiren per te raportuar dhe komentuar. Prandaj profili i tij intelektual theksohet nga karriera e si gazetar eseist dhe kritik.

Dhe ne traditen e shkrimtareve te mesiperm qe rolin e shkrimtarit dhe te shkrimtarit intelektual e paten te pandare ai ka qene aktiv ne politike. Marksist fillimisht ai mbeshtetur Fidel Kastron Revolucionin kuban. Por me 1970 ai denoncon komunizmin e Kastros duke acaruar me keto qendrime shume nga koleget e tij shkrimtare te krahut te se majtes.

Me 1971 botoi nje studim per Gabriel Garcia Marquez mjeshtrin kolumbian te realizmit magjik. shte vepra e tij kritike me e njohur. Ne nje incident ne Meksiko me 1976 Vargas Llosa e qelloi me grushte ish mikun e tij te cilin do ta quante e quajti kurtizania e Kastros. Nuk u mor vesh ndonjehere nese zenka e tyre ishe personale apo politike por te dy nuk folen me.

Duke u zhvendosur pak nga pak drejt krahut konservativ me 1990 kandidoi per president. Pa sukses. Pas zgjedhjeve ai u zhvendos ne Spanje dhe mori qytetarine spanjolle.

Une nuk pata kurre karriere politike thote ai. Kam marre pjese ne politike ne rrethana shume te vecanta... dhe gjithnje kam thene sido qe te jete fitoj apo humbas zgjedhjet do ti kthehem letersise punes intelektuale jo politikes.

Vepra e Vargas Llosas eshte gjeresisht e perkthyer. Per fat te keq ne shqip ka vetem nj veper te perkthyer Keshilla nje shkrimtari te ri Onufri 2007.
Teksti i tij letrar eshte tekst i nje rrefimtari ne stilin e shekullit te 19-te nje rrefimtar qe kerkon ti heqe kufijte mes fabules dhe lexuesit.

Ne intervisten per Paris Review ka thene Une mendoj se eshte shume e rendesishme qe elementi intelektual prania e te cilit ne nje roman eshte e pashmangshme te shkrihet ne veprim ne rrefime ne menyre qe keto ta joshin lexuesin jo me idete por me ngjyren e tyre me emocionet qe zgjojne me elementin e tyre te cudise dhe me gjithe pezullin dhe misterin qe jane ne gjendje te japin.

Pervojen personale ai e cmon shume per shkrimtarin. Pasurohet pervoja e shkrimtarit pasurohet letersia e tij.

Vargas Llosa ka eksperimentuar vazhdimisht me formen perspektiven dhe subjektet e tij. Nje nga romanet e tij te fundit Vajza e pamoralshme 2006 ishte perpjekja e tij e pare te shkruar nje histori dashurie dhe eshte vleresuar si romani i tij me i mire.

Ai ka drejtuar PEN-in Shoqaten Nderkombetare te Shkrimtareve. Me 1995 fitoi mimin Servantes nderi me i madh qe i behet nje shkrimtari ne boten hispanikfolese.

Me cmimin Nobel ai hyn ne eliten e shkrimtareve te Amerikes Latine Paz Garcia Marquez dhe Pablo Neruda. Ka mesim ne universitete neper bote kete vjeshte ai eshte rezident ne Princeton University ku mori vesh per cmimin. Jam mirenjohes qe kam marre kete privilegj i tha ai CNN-it. Te them te verteten nuk e prisja. Ishte e papritur... por nje e papritur e kendshme.

E papritur e kendshme ishte edhe per shume entuziaste te Nobelit qe kane mbetur te pakenaqur keto autoret fitues te viteve te fundit.

Ka pesedhjete vjet qe mbahen sekret kandidatet e vertete te cmimit prandaj kritiket letrare dhe gazetaret ne mbare boten cdo tetor marrin pjese ne nje ritual te nderkryer spekulimesh. Nje nate para se te shpallej fituesi bastet nga Ladbrokes ne Britani nxirnin ne krye shkrimtarin amerikan Cormac McCarthy i ndjekur nga japonezi Haruki Murakami dhe keniani Ngugi wa Thiongo. Vargas Llosa ishte ne kete klasifikim. Prej dites se djeshme ai doli ne krye.

Si i shpenzojne fituesit parate e Nobelit

mimi Nobel ka nje vlere ne para 1.4 milione dollare. fare bejne fituesit me to fare kuptimi merr per ta kjo para

Kur fitoi Nobelin per Letersine me 2004 shkrimtarja austriake Elfriede Jelinek e pyetur nga nje gazetar televiziv se cfare do te thoshte per te ky cmim heshti pak vuri buzen ne gaz dhe u pergjigj pavaresi financiare sigurisht.

Ka fitues te Nobelit qe i shpenzojne parate e cmimit ne forma nga me te ndryshmet blejne makine anije shtepi shkollojne femijet...

Mari Kyri eshte e vetmja qe ka marre dy cmime Nobel per dy kategori te ndryshme te shkences Nobel per Kimine me 1911 dhe per kerkime ne fushen e radiokativitetit.
Albert Ajnshtajn ka thene per te Nga gjithe njerezit e famshem eshte e vetmja qe nuk u korruptua prej fames.

Ajo i perdori parate e cmimit per kerkime te metejshme. Puna e saj me elementet radioaktive i shkaktoi djegie ne duar dhe krahe dhe ndoshta leucemine prej te ciles vdiq ne moshen 58-vjecare.

Vargas Llosa fiton Nobelin per letersi

Fituesi i cmimit Nobel per letersi per vitin 2010 eshte autori peruan Mario Vargas Llosa.

Duke shpallur vendimin per fituesin sekretari i perhershem i Akademise suedeze Peter Englund tha se cmimi i ndahet atij per kartografine e tij te strukturave te pushtetit dhe imazhin e tij te ngulitur te rezistences se individit revoltes dhe disfates se tij.

Autori 74 vjecar peruan ka shkruar me shume se tridhjete romane drama dhe ese perfshire veprat Biseda ne katedrale Shtepia e gjelber dhe Koha e heroit.

Vargas Llosa eshte i pari shkrimtar i Amerikes jugore qe fiton cmimin Nobel pas autorit kolumbian Gabriel Garcia Marquez qe u nderua me kete cmim ne vitin 1982.