Obama dhe ne te mbeturit pa liri
Nuk është rastësi që edhe sot e kësaj dite Shqipëria mbetet një shtet pa liri, ose me regjim hibrid dhe prandaj edhe i varfër. Është një traditë e vjetër politike në Shqipëri që këmbëngul dhe që nuk e ka pasur kurrë në zemër lirinë. Liderët, politikanët e kanë himnizuar lirinë me fjalë, por e kanë varrosur me vepra. Shkurt, kanë punuar kundër saj. Kështu ka bërë Enveri dhe kështu kanë bërë e po bëjnë Alitë, Berishët, Nanot dhe së fundmi edhe Ramët. Epoka të ndryshme ju kanë imponuar mjete të ndryshme sundimi, por që kanë pasur një viktimë të përbashkët, lirinë. Dhe bashkë me të, edhe drejtësinë. Ndërkaq, nuk është aspak rastësi që SHBA, të cilat sapo përuruan Presidentin e ri, Barak Obama, janë sot shteti më i fuqishëm dhe shpresa e mbarë botës kundër krizave dhe çdo të keqeje. Forca e Amerikës qëndron te populli i saj i bashkuar që në lindje, rreth idealit të lirisë dhe drejtësisë.
***
Sot jo vetëm Amerika, por i gjithë globi po rënkon nga kriza, luftëra dhe konflikte. Sfidat janë shumë të mëdha. Por Presidenti Obama rrezatoi besim dhe shpresë se ato do të përballen me sukses mbi të gjitha, në sajë të rikthimit me vendosmëri të qytetarëve dhe politikës tek ato vlera të përjetshme "që nuk njohin kohë", te puna dhe ndershmëria, kurajoja dhe drejtësia, toleranca dhe kureshtja, besnikëria dhe patriotizmi. Këto vlera, që kanë qenë forca e cila ka nxitur përparimin e SHBA gjatë historisë, do të përballen me "lakminë dhe etjen e papërmbajtur për fitim", që është kryerrënja e krizës së sotme ekonomike. Obama i bëri thirrje Amerikës të bashkohet rreth këtyre vlerave, që janë ato mbi të cilat themelohet liria e bashkë me të drejtësia, barazia dhe lumturia e të gjithë individëve.
Por çfarë thërrasin liderët tanë dhe ca më keq edhe ata që kanë dalë me premtimin e një "politike të re"? Të gjithë thërrasin bashkim. Berisha thërret bashkim rreth një politike "të premtimeve false, justifikimeve dhe demagogjisë së demoduar", bashkim rreth një qeverisjeje që premtoi punë dhe ofroi papunësi, që premtoi dritë dhe ofroi errësirë, që premtoi liri dhe ofroi nënshtrim për shumë shqiptarë.
***
Edhe lideri i partisë më të madhe të opozitës, Rama, thërret bashkim, duke u betuar se qëllimet e tij janë si ato të Obamës. Do të donim të qe kështu, por mjerisht nuk është, sepse ylli polar i Presidentit Obama, i politikës dhe qeverisjes së tij duket që larg se është liria dhe demokracia. Obama bën thirrje për bashkim të të gjithëve rreth vlerave dhe institucioneve të lirisë që ushqejnë demokracinë, ndërsa Rama po bën thirrje për një bashkim demagogjik populist, tej së majtës dhe të djathtës, tej pluralizmit, tej demokracisë. Në kohë tepër të vështira jo vetëm për Amerikën, por edhe për tërë Perëndimin, në kohën e luftës kundër terrorizmit global, në kohën kur liderë dhe shtete kanë pranuar të sakrifikojnë standardet e lirisë në emër të luftës kundër terrorit, Obama i rikthehet me guxim lirisë dhe forcës së pamposhtur që ajo gjeneron. Për Obamën, mbrojtja dhe siguria nuk janë në raport të zhdrejtë me lirinë, por në raport komplementar. "Hedhim poshtë si false zgjedhjen mes sigurisë dhe idealeve tona", tha Obama. Dhe për këtë Rama e quajti "udhërrëfyesi i ri i botës së lirë". Por mjerisht vetëm me fjalë. Se me vepra i largohet Obamës dhe shembullit të tij. Sepse edhe në Shqipëri ka kohë që ngrihet dilema e zgjedhjes mes sigurisë apo "stabilitetit" nga njëra anë dhe lirisë në anën tjetër. Klasa politike që e ka diskredituar lirinë duke e shndërruar në kaos, kërkon ta sakrifikojë lirinë në altarin e "stabilitetit". Lidershipi i saj më i lartë bëri gabimin e pafalshëm historik të zgjedhë "stabilitetin" në kurriz të lirisë. Ndryshimi arrogant dhe i paprecedent i Kushtetutës nga Rama dhe Berisha, ndryshim që cenoi rëndë atë ndarje pushtetesh që mban gjallë lirinë, është prova më elokuente e kësaj zgjedhjeje tmerrësisht të gabuar dhe kundërliri, një zgjedhje që i ka vënë ata në anën e gabuar të historisë. Rama dhe Berisha bënë pikërisht atë që Obama kritikon. Për përfitime të çastit, hoqën dorë nga idealet e lirisë që hedhin dritë mbi botën. Sepse vërtet sikundër deklaron Rama "pas një epoke ndryshimesh po ndryshojmë epokë", por kjo që po vjen nuk ka për të qenë kurrë epoka e autoritarizmit.
***
E megjithatë, a ka një shpresë, a ka një shpëtim për shqiptarët nga një politikë që këmbëngul te sundimi, nga një politikë e korruptuar që nuk mund ta ketë për zemër lirinë, sepse liria është drejtësi? Po ka. Ai është populli i bashkuar jo rreth liderëve demagogë dhe tej pluralizmit, por i bashkuar rreth kryevlerës universale të lirisë. Është një shpëtim i mundur por i vështirë. Sepse populli duhet të bashkohet rreth punës, por qeverisjet e dënojnë me papunësi; duhet të ngrihet me kurajë, por politika i injekton frikë; duhet të gjejë drejtësi, por ndesh në dhunën e padrejtësisë së pushteteve të korruptuara që s‘dinë të përmbahen; duhet të frymëzohet nga toleranca, por liderët mburravecë e mëkojnë me fanatizëm. Po përsëri ka një shpëtim nga politikat e vjetra dhe të reja të demagogjisë dhe mashtrimit. Kjo do të ndodhë nëse shqiptarët do të guxojnë të ndryshojnë në këtë botë që po ndryshon, nëse do të guxojnë të shndërrohen nga shtetas të përulur në qytetarë që marrin mbi vete përgjegjësi në këtë "epokë përgjegjësish". Padyshim është e vështirë dhe kërcënuese. Prapa dyerve të apartamentit apo biznesit, përgjon hakmarrja e pushteteve të korruptuara, mllefi dhe dhuna e padrejtësisë. Por që të bëhesh i lirë duhet të përballesh me to duke marrë në sy edhe kostot, edhe humbjet. Kjo përballje me kërcënimet e të keqes, kjo mposhtje e frikës që na bën të heshtim ndaj dhunës dhe padrejtësive, është sprova dhe çmimi i lirisë. Njeriu e merr në sy këtë çmim vetëm kur liria bëhet për të një nevojë thelbësore dhe atëherë kjo nevojë nuk mund të mos kthehet në kurajë. Dhe liria nuk është një nevojë për njerëzit, sa kohë që ata mbeten skllevër. Ndaj liria nuk do të vijë kurrë (dhe as drejtësia e begatia të lidhura me të), nëse shqiptarët të mbyllur në guaskat e tyre do të presin t‘ua sjellë politika e re apo lideri i ri, Mesia i ri. Por liria do na bekojë me mirësi e begati vetëm nëse, sikundër tha Obama, kuptojmë se të gjithë ne dhe jo vetëm liderët, "kemi detyrime ndaj vetvetes, ndaj vendit, ndaj botës, që ne nuk i pranojmë me ngurrim, por i marrim përsipër me kënaqësi, të bindur se asgjë nuk kënaq më shumë shpirtin, asgjë nuk i jep më shumë formë karakterit, sesa përmbushja pa rezerva e një misioni të vështirë".
***
Sot jo vetëm Amerika, por i gjithë globi po rënkon nga kriza, luftëra dhe konflikte. Sfidat janë shumë të mëdha. Por Presidenti Obama rrezatoi besim dhe shpresë se ato do të përballen me sukses mbi të gjitha, në sajë të rikthimit me vendosmëri të qytetarëve dhe politikës tek ato vlera të përjetshme "që nuk njohin kohë", te puna dhe ndershmëria, kurajoja dhe drejtësia, toleranca dhe kureshtja, besnikëria dhe patriotizmi. Këto vlera, që kanë qenë forca e cila ka nxitur përparimin e SHBA gjatë historisë, do të përballen me "lakminë dhe etjen e papërmbajtur për fitim", që është kryerrënja e krizës së sotme ekonomike. Obama i bëri thirrje Amerikës të bashkohet rreth këtyre vlerave, që janë ato mbi të cilat themelohet liria e bashkë me të drejtësia, barazia dhe lumturia e të gjithë individëve.
Por çfarë thërrasin liderët tanë dhe ca më keq edhe ata që kanë dalë me premtimin e një "politike të re"? Të gjithë thërrasin bashkim. Berisha thërret bashkim rreth një politike "të premtimeve false, justifikimeve dhe demagogjisë së demoduar", bashkim rreth një qeverisjeje që premtoi punë dhe ofroi papunësi, që premtoi dritë dhe ofroi errësirë, që premtoi liri dhe ofroi nënshtrim për shumë shqiptarë.
***
Edhe lideri i partisë më të madhe të opozitës, Rama, thërret bashkim, duke u betuar se qëllimet e tij janë si ato të Obamës. Do të donim të qe kështu, por mjerisht nuk është, sepse ylli polar i Presidentit Obama, i politikës dhe qeverisjes së tij duket që larg se është liria dhe demokracia. Obama bën thirrje për bashkim të të gjithëve rreth vlerave dhe institucioneve të lirisë që ushqejnë demokracinë, ndërsa Rama po bën thirrje për një bashkim demagogjik populist, tej së majtës dhe të djathtës, tej pluralizmit, tej demokracisë. Në kohë tepër të vështira jo vetëm për Amerikën, por edhe për tërë Perëndimin, në kohën e luftës kundër terrorizmit global, në kohën kur liderë dhe shtete kanë pranuar të sakrifikojnë standardet e lirisë në emër të luftës kundër terrorit, Obama i rikthehet me guxim lirisë dhe forcës së pamposhtur që ajo gjeneron. Për Obamën, mbrojtja dhe siguria nuk janë në raport të zhdrejtë me lirinë, por në raport komplementar. "Hedhim poshtë si false zgjedhjen mes sigurisë dhe idealeve tona", tha Obama. Dhe për këtë Rama e quajti "udhërrëfyesi i ri i botës së lirë". Por mjerisht vetëm me fjalë. Se me vepra i largohet Obamës dhe shembullit të tij. Sepse edhe në Shqipëri ka kohë që ngrihet dilema e zgjedhjes mes sigurisë apo "stabilitetit" nga njëra anë dhe lirisë në anën tjetër. Klasa politike që e ka diskredituar lirinë duke e shndërruar në kaos, kërkon ta sakrifikojë lirinë në altarin e "stabilitetit". Lidershipi i saj më i lartë bëri gabimin e pafalshëm historik të zgjedhë "stabilitetin" në kurriz të lirisë. Ndryshimi arrogant dhe i paprecedent i Kushtetutës nga Rama dhe Berisha, ndryshim që cenoi rëndë atë ndarje pushtetesh që mban gjallë lirinë, është prova më elokuente e kësaj zgjedhjeje tmerrësisht të gabuar dhe kundërliri, një zgjedhje që i ka vënë ata në anën e gabuar të historisë. Rama dhe Berisha bënë pikërisht atë që Obama kritikon. Për përfitime të çastit, hoqën dorë nga idealet e lirisë që hedhin dritë mbi botën. Sepse vërtet sikundër deklaron Rama "pas një epoke ndryshimesh po ndryshojmë epokë", por kjo që po vjen nuk ka për të qenë kurrë epoka e autoritarizmit.
***
E megjithatë, a ka një shpresë, a ka një shpëtim për shqiptarët nga një politikë që këmbëngul te sundimi, nga një politikë e korruptuar që nuk mund ta ketë për zemër lirinë, sepse liria është drejtësi? Po ka. Ai është populli i bashkuar jo rreth liderëve demagogë dhe tej pluralizmit, por i bashkuar rreth kryevlerës universale të lirisë. Është një shpëtim i mundur por i vështirë. Sepse populli duhet të bashkohet rreth punës, por qeverisjet e dënojnë me papunësi; duhet të ngrihet me kurajë, por politika i injekton frikë; duhet të gjejë drejtësi, por ndesh në dhunën e padrejtësisë së pushteteve të korruptuara që s‘dinë të përmbahen; duhet të frymëzohet nga toleranca, por liderët mburravecë e mëkojnë me fanatizëm. Po përsëri ka një shpëtim nga politikat e vjetra dhe të reja të demagogjisë dhe mashtrimit. Kjo do të ndodhë nëse shqiptarët do të guxojnë të ndryshojnë në këtë botë që po ndryshon, nëse do të guxojnë të shndërrohen nga shtetas të përulur në qytetarë që marrin mbi vete përgjegjësi në këtë "epokë përgjegjësish". Padyshim është e vështirë dhe kërcënuese. Prapa dyerve të apartamentit apo biznesit, përgjon hakmarrja e pushteteve të korruptuara, mllefi dhe dhuna e padrejtësisë. Por që të bëhesh i lirë duhet të përballesh me to duke marrë në sy edhe kostot, edhe humbjet. Kjo përballje me kërcënimet e të keqes, kjo mposhtje e frikës që na bën të heshtim ndaj dhunës dhe padrejtësive, është sprova dhe çmimi i lirisë. Njeriu e merr në sy këtë çmim vetëm kur liria bëhet për të një nevojë thelbësore dhe atëherë kjo nevojë nuk mund të mos kthehet në kurajë. Dhe liria nuk është një nevojë për njerëzit, sa kohë që ata mbeten skllevër. Ndaj liria nuk do të vijë kurrë (dhe as drejtësia e begatia të lidhura me të), nëse shqiptarët të mbyllur në guaskat e tyre do të presin t‘ua sjellë politika e re apo lideri i ri, Mesia i ri. Por liria do na bekojë me mirësi e begati vetëm nëse, sikundër tha Obama, kuptojmë se të gjithë ne dhe jo vetëm liderët, "kemi detyrime ndaj vetvetes, ndaj vendit, ndaj botës, që ne nuk i pranojmë me ngurrim, por i marrim përsipër me kënaqësi, të bindur se asgjë nuk kënaq më shumë shpirtin, asgjë nuk i jep më shumë formë karakterit, sesa përmbushja pa rezerva e një misioni të vështirë".