Oguri i kredisë shqiptare
Krahas dyfishimit t eksporteve t vendit, gjat muajit janar 2010 ndodhi edhe nj bum pak i zakont pr koht q jetojm. Nj rritje galopante e depozitave t individve dhe siprmarrsve n sistemin bankar shqiptar me 135 milion euro gjat muajit janar. Dikush mund t shprehet se “ja, erdhn emigrantt dhe depozituan para tek bankat ktu”. Kjo sht pa dyshim nj pjes e s vrtets. Emigrantt q erdhn n dhjetor nga Greqia, nga vendi fqinj n kulmin e nj krize t papar t deficitit buxhetor t shtetit, mund t mos u besojn bankave t ktij shteti. Fjalnaja sht e madhe jo vetm n Greqi, por n t gjith Evropn e zons euro, prandaj dhe emigrantt e shqetsuar mund t gjejn nj “liman” t qet n sistemin bankar shqiptar pr t depozituar kursimet e tyre. Edhe po t duan, nuk kan ku t ven gjetiu. Por nga ana tjetr, me mijra e mijra shqiptar q qndrojn n atdheun e tyre, q gjate vitit t kaluar trhoqn rrmbimthi parat nga bankat, nga frika e ndonj kolapsi t mundshm t tyre, duke i mbajtur ose n shtpi, ose duke i kthyer n bono thesari, tani po u drejtohen gati t gjitha sporteleve bankare. Dhe sjellin paran “e fjetur” me muaj t tr npr snduk apo nn dyshek. Ky shtim i ethshm depozitash sht shum i dshirueshm pr ekonomin e vendit, jo vetm pse prodhoi rritjen m t lart mujore t tyre q nga gushti i vitit 2009, duke e uar totalin e depozitave prtej kulmit historik t shnuar prpara krizs s vitit 2008. Sipas statistikave t publikuara nga Shoqata e Bankave t Shqipris, totali i depozitave n sistemin bankar arriti n 713 miliard lek (ose 5.16 miliard euro) ose nj rritje me 10 pr qind n krahasim me janarin e nj viti m par. Por ka dhe nj arsye tjetr pse rritja e depozitave na bn t buzqeshim t gjith. Ky shtim sht shenj besimi tek bankat dhe n trsi tek ekonomia e vendit. Njerzit nuk i mbajn parat jasht sistemit, n pritje t ditve m t kqija. Shum vet e kan kuptuar se m e keqja e pasojave t krizs q ran mbi ne, tashm ka kaluar dhe prpara ka vetm shanse rritjeje. Prandaj dhe shtimi galopant i depozitave bankare prbn ogurin m fatsjells pr kredin shqiptare. Dy t tretat e depozitave t reja u siguruan nga klientt individ, ndrsa nj e treta nga kompanit e biznesit, gj q do t thot se besimi i qytetarve, individve tek bankat sht kthyer plotsisht. Bankat kan tani situatn m t mir pr t dal n treg me produktet e tyre t kreditit. Madje, u takon bankave ta justifikojn kt besim t qytetarve, duke ndezur motorin real t ekonomis, huadhnien. Kta muaj t par t vitit, me gjith nj politik aktive t banks son qendrore, duke futur n sistem mbi 32 miliard lek t reja (rreth 215 milion euro), bankat tregtare u treguan konservatore me kreditin. Tani gjendja ka ndryshuar. Bonot e thesarit nuk kan m ato prqindje rekord, q i bnin bankat t painteresuara pr t rrezikuar dhe “lodhur veten” s dhni kredi. Ulja e “yield”-it, prqindjes s interesit t tyre mbi maturimin e bonos, sht dallndyshja tjetr q thrret “pranvern” e ekonomis shqiptare, kredin e shtuar ndjeshm. Dhe realisht, edhe n terma kalendarik, marsi e prilli prbjn periudhn m t mir, me eljen e gjethit n pranver. Siprmarrjet jan gjith ide e kuraj pr nisma biznesi. Lind pyetja: A mund t bj dika qeveria jon pr t nxitur oreksin e bankave t japin kredi? Mund t bj, dhe shum madje. Mund t garantoj nj pjes t kolateralit t kredive t reja, pr nj koh t pacaktuar. T paktn aq muaj sa kredia t fitoj at ritm t dshiruar pr ekonomin e vendit, rritje me 20-25 pr qind. Nj garanci shtetrore n nj pjes sado t vogl t kolateralit bankar do t nxiste dhe do t’i jepte zemr jo vetm bankave t rrezikonin me hua, por edhe vet siprmarrsve dhe qytetarve. Kjo, pse bankat jan mjeshtre n nxitjen e njerzve pr t konsumuar, me produktet e tyre t lira e spontane t kreditit. Duhet t rikthehet koha kur bankat bnin t ditur pr kredi 24-orshe, pr kredi pr makina, orendi shtpiake, pse jo, edhe trajtim mjeksor apo pushime jasht e brenda vendit. Bankat mund t nxisin n nivelin e dshiruar dshirn e njerzve pr konsum dhe dihet se ilai kryesor i krizs s sotme sht konsumi i rritur. N kushtet kur shpenzimet buxhetore maten me pikatore dhe qeveria sht n regjim kursimi t rrept, me FMN-n q me lup n dor ia shikon lvizjet, ekonomin mund ta marr pr dore dhe ta drejtoj n shtegun e zhvillimit t qensishm vetm krediti bankar.