Parate e fushates, short per kontrollin e fondeve te partive
Fatjona Mejdini
Per here te pare ne Shqiperi nje grup prej me shume se 20 ekspertesh kontabel pritet te mandatohen sot nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve per te bere transparencen e financave te perdorura nga partite politike per zgjedhjet e 28 qershorit. Ky lloj auditi, praktike e cila po perdoret per here te pare, u sanksionua ne ndryshimet qe iu bene Kodit Zgjedhor dhe pritet te marri jete sot pas hedhjes se shortit qe do te behet ne KQZ. Zedhenesi i KQZ-se, Leonard Olli ne nje prononcim dje per "Koha Jone", beri te ditur se pritet qe perfshirja e eksperteve kontabel te licencuar ne procesin e zbardhjes se financimeve te partive te sjelli me shume transparence ne kete proces. Olli shpjegon se ne zgjedhjet e kaluara ishin partite politike te cilat benin vetedeklarimin e burimeve te tyre financiare per fushate, ndersa tashme ne loje futen ekspertet e pavarur. "Ndryshimet e Kodit Zgjedhor bejne qe per here te pare financat e partive te kontrollohen nga eksperte te pavarur, duke sjelle risi dhe me shume transparence. Me pare, transparenca e fondit dhe shpenzimeve behej permes vetedeklarimit te partive politike", - pohon Leonard Olli. Sipas procedurave te shprehura qarte ne Kodin Elektoral, pas perzgjedhjes me ane te shortit, partite politike do te kene detyrimin te vene ne dispozicion te ekspertit te emeruar nga KQZ-ja cdo informacion, dokumente apo te dhena qe kane te bejne me financimin dhe shpenzimet e fushates zgjedhore. Ne rast se eksperti ka dyshimet e tij ne lidhje me dokumentacionin, atehere ai ka te drejten te beje verifikimet e rastit. Ky verifikim, mund te pershije edhe pyetjen e personave dhe subjekteve te ndryshme, keqyrjen e dokumenteve qe lidhen me kete ceshtje, si dhe marrjen e cdo informacioni nga bankat apo persona te trete. Pas ketyre procedurave, ekspertet kontabel do te paraqesin prane KQZ-se nje raport me konkluzionet qe kane arritur te perfitojne nga verifikimi te te dhenave.
Sipas Kodit Zgjedhor, financimi i partive behet nga buxheti i shtetit dhe nga subjekte privat te cilet kane deshire te financojne partite ne fushate zgjedhore. Financimi qe vjen nga buxheti ndahet ne kuader te numrit te deputeteve qe partite kane ne Kuvend. Pjesen derrmuese te ketij financimi e marrin dy partite me te medha te vendit, PD dhe PS. Sipas ligjit, te drejten per te dhene financime e kane edhe personat fizike dhe juridike, por kjo shume nuk mund te jete me e madhe se nje milion leke ose kundervlefta ne
sende ose sherbime. Por Kodi sanksionon se ky financim nuk mund te kryhet, ne rast se personat fizike dhe juridike kane perfituar nga fondet publike, kontrata publike apo koncesione, ne dy vitet e fundit me vlere mbi 10 milione leke. Po keshtu, keto financime ndalohen nga personat qe ushtrojne veprimtari ne fushen e medias dhe kane qene partnere me fonde publike ne projekte te ndryshme.
Shqetesimi
Ne menyre te here pas hershme monitoruesit e proceseve zgjedhore ne vend kane vene theksin te procesi i kontrollit te financimeve te partive politike pergjate fushates. Ata kane perseritur nevojen e nje kontrolli te imet per keto te ardhura.
Ndryshimi
Perfaqesuesit e dy partive te medha ne vend, Partise Demokratike dhe asaj Socialiste gjate hartimit te Kodit Zgjedhor, sanksionuan perfshirjen e eksperteve te pavarur pergjate verifikimit te financimeve te partive.
Shperndarja e fondeve te buxhetit:
a) 50 per qind e shumes ndahet ndermjet partive politike te regjistruara si subjekte zgjedhore dhe qe kane mandate ne Kuvend. Shuma shperndahet mbi bazen e numrit te mandateve te fituara ne zgjedhjet per Kuvendin
b) 50 per qind e shumes se pergjithshme ndahet midis partive politike te regjistruara si subjekt zgjedhor dhe qe ne zgjedhjet pararendese per Kuvendin kane marre jo me pak se 2 vende ne Kuvend, ne raport me votat e marra prej tyre ne shkalle kombetare, sipas vendimit te KQZ-se per shpalljen e rezultatit perfundimtar te zgjedhjeve pararendese
Perzgjedhja e auditeve nga KQZ
1. KQZ-ja perzgjedh me konkurrim nje liste te eksperteve kontabel te licencuar ne fillim te vitit zgjedhor
2. Lista duhet te permbaje te pakten 20 eksperte, te cilet e ushtrojne kete profesion ne 5 vitet e fundit
3. Procedurat, kriteret e perzgjedhjes se listes paraprake dhe emerimit te tyre percaktohen me udhezim te KQZ-se. Ne cdo rast nje auditor nuk mund te kontrolloje te njejtin subjekt zgjedhor per dy zgjedhje radhazi
4. Buxheti per zgjedhjet duhet te parashikoje edhe fondin e nevojshem per auditimin e subjekteve zgjedhore
Per here te pare ne Shqiperi nje grup prej me shume se 20 ekspertesh kontabel pritet te mandatohen sot nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve per te bere transparencen e financave te perdorura nga partite politike per zgjedhjet e 28 qershorit. Ky lloj auditi, praktike e cila po perdoret per here te pare, u sanksionua ne ndryshimet qe iu bene Kodit Zgjedhor dhe pritet te marri jete sot pas hedhjes se shortit qe do te behet ne KQZ. Zedhenesi i KQZ-se, Leonard Olli ne nje prononcim dje per "Koha Jone", beri te ditur se pritet qe perfshirja e eksperteve kontabel te licencuar ne procesin e zbardhjes se financimeve te partive te sjelli me shume transparence ne kete proces. Olli shpjegon se ne zgjedhjet e kaluara ishin partite politike te cilat benin vetedeklarimin e burimeve te tyre financiare per fushate, ndersa tashme ne loje futen ekspertet e pavarur. "Ndryshimet e Kodit Zgjedhor bejne qe per here te pare financat e partive te kontrollohen nga eksperte te pavarur, duke sjelle risi dhe me shume transparence. Me pare, transparenca e fondit dhe shpenzimeve behej permes vetedeklarimit te partive politike", - pohon Leonard Olli. Sipas procedurave te shprehura qarte ne Kodin Elektoral, pas perzgjedhjes me ane te shortit, partite politike do te kene detyrimin te vene ne dispozicion te ekspertit te emeruar nga KQZ-ja cdo informacion, dokumente apo te dhena qe kane te bejne me financimin dhe shpenzimet e fushates zgjedhore. Ne rast se eksperti ka dyshimet e tij ne lidhje me dokumentacionin, atehere ai ka te drejten te beje verifikimet e rastit. Ky verifikim, mund te pershije edhe pyetjen e personave dhe subjekteve te ndryshme, keqyrjen e dokumenteve qe lidhen me kete ceshtje, si dhe marrjen e cdo informacioni nga bankat apo persona te trete. Pas ketyre procedurave, ekspertet kontabel do te paraqesin prane KQZ-se nje raport me konkluzionet qe kane arritur te perfitojne nga verifikimi te te dhenave.
Sipas Kodit Zgjedhor, financimi i partive behet nga buxheti i shtetit dhe nga subjekte privat te cilet kane deshire te financojne partite ne fushate zgjedhore. Financimi qe vjen nga buxheti ndahet ne kuader te numrit te deputeteve qe partite kane ne Kuvend. Pjesen derrmuese te ketij financimi e marrin dy partite me te medha te vendit, PD dhe PS. Sipas ligjit, te drejten per te dhene financime e kane edhe personat fizike dhe juridike, por kjo shume nuk mund te jete me e madhe se nje milion leke ose kundervlefta ne
sende ose sherbime. Por Kodi sanksionon se ky financim nuk mund te kryhet, ne rast se personat fizike dhe juridike kane perfituar nga fondet publike, kontrata publike apo koncesione, ne dy vitet e fundit me vlere mbi 10 milione leke. Po keshtu, keto financime ndalohen nga personat qe ushtrojne veprimtari ne fushen e medias dhe kane qene partnere me fonde publike ne projekte te ndryshme.
Shqetesimi
Ne menyre te here pas hershme monitoruesit e proceseve zgjedhore ne vend kane vene theksin te procesi i kontrollit te financimeve te partive politike pergjate fushates. Ata kane perseritur nevojen e nje kontrolli te imet per keto te ardhura.
Ndryshimi
Perfaqesuesit e dy partive te medha ne vend, Partise Demokratike dhe asaj Socialiste gjate hartimit te Kodit Zgjedhor, sanksionuan perfshirjen e eksperteve te pavarur pergjate verifikimit te financimeve te partive.
Shperndarja e fondeve te buxhetit:
a) 50 per qind e shumes ndahet ndermjet partive politike te regjistruara si subjekte zgjedhore dhe qe kane mandate ne Kuvend. Shuma shperndahet mbi bazen e numrit te mandateve te fituara ne zgjedhjet per Kuvendin
b) 50 per qind e shumes se pergjithshme ndahet midis partive politike te regjistruara si subjekt zgjedhor dhe qe ne zgjedhjet pararendese per Kuvendin kane marre jo me pak se 2 vende ne Kuvend, ne raport me votat e marra prej tyre ne shkalle kombetare, sipas vendimit te KQZ-se per shpalljen e rezultatit perfundimtar te zgjedhjeve pararendese
Perzgjedhja e auditeve nga KQZ
1. KQZ-ja perzgjedh me konkurrim nje liste te eksperteve kontabel te licencuar ne fillim te vitit zgjedhor
2. Lista duhet te permbaje te pakten 20 eksperte, te cilet e ushtrojne kete profesion ne 5 vitet e fundit
3. Procedurat, kriteret e perzgjedhjes se listes paraprake dhe emerimit te tyre percaktohen me udhezim te KQZ-se. Ne cdo rast nje auditor nuk mund te kontrolloje te njejtin subjekt zgjedhor per dy zgjedhje radhazi
4. Buxheti per zgjedhjet duhet te parashikoje edhe fondin e nevojshem per auditimin e subjekteve zgjedhore