Pensionet, si do funksionoje skema e re
Moshat e reja, kategorite kryesore te perfituesve. Kolona e dyte me e aplikueshmja ne Shqiperi
Sistemi i ri i pensioneve, qe do te aplikohet ne vendin tone, pritet te preke vecanerisht moshat e reja. Dje, ne perfundim te takimit per "Reformen ne sistemin e Pensioneve", u be e te ditur se nuk u dha nje afat kohor brenda te cilit do te nis aplikimi i sistemit te ri, por mund te saktesohet se moshat e reja do te jene kategoria kryesore e tij. Ne kuader te kesaj reforme, pritet qe te miratohet nje vit i caktuar lindjeje qe do te behet pjese e kesaj skeme te re, cka do te thote se te gjithe te lindur nga ai vit e mbrapa do te behen pjese e skemes se re te pensioneve. Kjo skeme ka gjetur edhe mbeshtetjen e institucioneve nderkombetare qe operojne ne vendin tone, pasi eshte nje skeme e provuar ne vende te tjera dhe ka qene e efektshme.
Kolonat
Kolona e dyte do te mbizoteroje ne te ardhmen sistemin shqiptar te pensioneve. Sipas projektit te Bankes Boterore, pensionet e personave qe do te perfshihen ne kete kolone do te paguhen sipas nje skeme krejtesisht te re. Sistemi i pensioneve eshte i ndare ne tre kolona, ku e para eshte skema e kontributeve te detyrueshme prej te cilave merren pensione te percaktuara. Kolona e dyte, e cila pritet te gjeje nje aplikim te gjere, do te kete nje funksionim dhe nje administrim krejtesisht te ndryshem nga ajo aktuale. Mendohet se qeveria do te percaktoje nje norme kontributesh per sigurimet shoqerore, te cilat do te derdhen ne skemat private te pensioneve. Keto skeme do te kontrollohen nga nje autoritet shteteror, i cili do te kete si qellim kryesor verifikimin dhe menyren e perdorimit te kontributeve qe do te derdhen nga te interesuarit. Nderkohe keto skema do te kene si qellim kryesor menaxhimin e fondeve te derdhura, duke i investuar keto para. Sipas kesaj skeme, nje here ne vit pjesemarresit do te njoftohen per shumen e parave qe kane derdhur, si dhe sa ka shkuar kjo shume pas investimit qe i eshte bere. Nderkohe, skema e trete e pensioneve, qe do te jete ne fuqi, eshte ajo qe funksion aktualisht ne vendin tone, pra skema e pensioneve private. Kjo do te thote se qytetaret jane te lire per te derdhur kontribute ne kete skeme, e cila eshte totalisht e pavarur, pra nuk kontrollohet nga shteti. Kjo do te thote qe nje person nese behet pjese e saj mund te perfitoje dy pensione pleqerie, nje nga kolona e dyte dhe nje skema private e pensioneve.
Problemet
Skema aktuale e pensioneve ne Shqiperi po vuan nga nje sere problemesh. Sipas perfaqesuesve te Bankes Boterore, por edhe ministrit te Financave, aktualisht individet nuk jane aspak te terhequr nga kjo skeme. Se pari, eshte konstatuar se pjesemarresit e skemes marrin mase te ulet te perfitimeve nga pensionet, cka ka sjelle edhe renie e shkalles se zevendesimit. Nga ana tjeter, vete sistemi nuk ofron nxitje per te marre pjese. Sipas te dhenave zyrtare, pensioni maksimal eshte sa dyfishi i pensionit minimal, nderkohe qe nga ana tjeter paga maksimale eshte sa 5-fishi i pages minimale. Gjithashtu, gjate kesaj periudhe kohore eshte konstatuar norme e larte e evazioni nga ana e kontribuuesve, cka do te thote se ata qe nuk paguajne kontribute sot nuk do te perfitojne pensione ne te ardhmen, duke perbere nje peshe sociale. Per skemen aktuale te pensioneve, ekspertet kane parashikuar edhe rrezikun fiskal, si pasoje e rritjes se numrit te pensionisteve ne periudhen e tanishme, shumica e te cilave perfitojne pensione te plota.
Perfituesit, nuk preken nga ndryshimet
Asnje prej pensionisteve qe perfiton aktualisht pension nuk do te cenohet nga skema e re qe pritet te aplikohet ne vendin tone. Duke qene se eshte parashikuar se do te jene moshat e reja, ato qe do te futen ne sistemin e ri per te perfituar pensione, atehere asnje prej pensionisteve aktual nuk duhet te shqetesohen se mund t'u cenohen perfitimet e tyre. Perfaqesuesit e Ministrise se Financave deklaruan dje se aplikimi i sistemeve te reja synon permiresimin e marredhenieve financiare te te rinjve, qe do te perfshihen ne keto skema. Si pasoje e ketij projekti, pensionistet do te vazhdojne te marrin pagesat mujore duke perfituar nga indeksimi vjetor, si dhe nga rritjet e ndryshme qe vijne si pasoje e politikave qeveritare. Ne kuader te ketij procesi, ne vendin tone, pervec skemes klasike te pensioneve, kane filluar te aplikohet edhe skema e pensioneve private. Aktualisht jane 3 institucione qe ofrojne pensione suplementare per te gjithe ata persona qe kane derdhur kontribute ne arkat e tyre. Keto skema ne krahasim me ate aktuale ofrojne se pari dalje ne pension ne moshe me te re nga sa eshte miratuar dhe kuota minimale, e cila duhet te paguhet ne skemat private te sigurimeve, eshte 500 leke ne muaj. Sipas te dhenave, qe te perfitosh nga kjo skeme do te duhen 5 vjet qe te marresh pension minimal, ndersa per sa i perket atij te plote, te duhen 35 vjet. Ndryshe nga skema shteterore e pensioneve, ne skemen e sigurimit privat, mosha e daljes ne pension eshte 20 vjet me pak sesa mosha e daljes ne pension shteteror. Nderkohe qe, ndryshe nga skema shteterore, sistemi privat te kthen 100 per qind kontributet e derdhura, pra nese perfituesi ndahet nga jeta, atehere pensionin vazhdon ta marre nje nga personat e autorizuar ne nenshkrimin e kontrates.