Policë & politikë!

Ministri i Kulturës, ka hedhur për diskutim platformën e re për ndryshimin e strukturës së trashëgimisë kombëtare

Dje, ministri i Kulturs, Ferdinand Xhaferraj, ka hedhur pr diskutim t hapur publik platformn e re pr ndryshimin e strukturs s trashgimis kombtare. sht propozuar ngritja e nj institucioni qendror, Instituti i Trashgimis Kombtare, ku do t prfshihen t gjitha institucionet e monumenteve dhe t arkeologjis. N kt platform parashikohet prforcim i logjistiks s monumenteve - m shum roje dhe mirmbajts t trashgimis kombtare. Asnj raportim pr prgjegjsit e vjedhjes, trafikimit dhe shkatrrimit t deritanishm

Kur poeti maqedonas Ferid Muhiq, - njihet edhe pr grevn e uris n universitetin maqedonas pr zyrtarizimin e gjuhs shqipe, - pra kur, ky personalitet i letrave u ndodh n Durrs para disa vitesh i ftuar n festivalin e poezis, ka thn fjal profetike pr trashgimin ton prball nj poeti riosh n Shqipri. Duke shtitur e duke u njohur me amfiteatrin e Durrsit, i riu shqiptar n shenj respekti dhe si krenari pr pasurin e madhe, mori pa t keq nj cop qeramik nga toka dhe ia la n dor Muhiqit, si dhurat. Poeti maqedonas e pa ftoht dhe iu prgjigj me refuzim duke goditur si me shkop t Solomonit: meq kjo cop qeramik ka qndruar 5 mij vjet ktu, le t rrij dhe 5 mij vjet t tjera, ne nuk duhet t jemi barbar! N natyrn ton vetshkatrruese prej rezultateve t ’97-n, nga institucionet prgjegjse t monumenteve jan raportuar rreth 3 mij monumente t shkatrruara e t grabitura. E njjta situat ka vazhduar, ku arkeologt e specialistt e monumenteve qndrojn indiferent karshi situatave pafund t alarmit “SOS”, q lajmet e rretheve sjellin deri n qendr, n Tiran.

Buldozer q ngulen pa asnj lloj dijenie mbi toka q ruajn thesare nn to, shifra pa fund trafikimi t vlerave arkeologjike, deri n rastet m flagrante t vjedhjeve t ikonave, pr t mos prmendur kisha dhe xhami q po shkojn drejt shembjes - kan mbetur fenomene t izoluara. Pr t treguar se, gjendja sht nn kontroll, gati dhjet vite m par u b nj reform, q m shum siguroi vende pune sesa ndau prgjegjsi duke ngritur drejtori rajonale pr zonat monumentale. Por, kjo reform nuk e ndali galopin e hajdutve dhe trafikuesve t objekteve arkeologjike, as nuk ndali ndonj buldozer, q t mos betonohej fjala vjen nntoka ashtu si ka ndodhur n Sarand. Pr kt qytet rezistenca e arkeologve ka qen nj vrim n uj, derisa pallatet shumkatshe kan hedhur themelet mbi grmadhat antike, duke groposur nj her e mir kt histori, ku kan shptuar e zbuluar vetm sinagoga n qendr t qytetit. Retorika e dhnies s shifrave alarmuese, dhe, se t kujt jan prgjegjsit sillen rreth faktit se “n vitet e fundit (do t thosha 20 vjett e fundit) ka humbur nj prqindje jo e pakt monumentesh, si ikona, objekte arkeologjike, metale, q jan shkatrruar pr arsye se ka qen nj pun e paorganizuar”. Prgjigjja mes kolegve arkeolog sht se asnjher nuk ka pasur ndonj konkluzion pr reformat, q t mos prsriten kto humbje. Ata q japin shifra dhe ata q krkojn prgjegjsi jan t njjtt; gjithmon fajet jan hedhur mes arkeologve se kto objekte qartazi nuk kan humbur, dhe shkatrruar por jan vjedhur. “Kush jan vjedhsit e ikonave dhe objekteve arkeologjike n vendin ton? Q t hartosh reforma, duhet t’i sqarosh kto shtje”, kjo ka qen dilema q nj prej specialistve t arkeologjis ka shtruar n media kur jan dhn sinjalet e reformimit t trashgimis kombtare.

Pr kt, dje, ministri i Kulturs, Ferdinand Xhaferraj, ka shqyrtuar dokumentin q i propozon Ministris s Kulturs reformimin e sistemit t trashgimis kulturore, nprmjet riorganizimit t institucioneve t saj q merren me trashgimin materiale, sikurse jan Instituti i Monumenteve t Kulturs, Agjencia e Shrbimit Arkeologjik, Drejtorit Rajonale t Kulturs Kombtare, Parqet Arkeologjik, Qendra Kombtare e Inventarizimit t Pasurive Kulturore, si dhe disa muze arkeologjike dhe kombtare. Kjo sht quajtur saktsisht reforma mbi sistemin e trashgimis kulturore q vjen edhe si “nism e Kryeministrit n shrbim t interesave t vendit”. Nism,
e njohur pak dit m par n media nga kshilltari i Kryeministrit, njkohsisht arkeolog i njohur, Neritan Ceka, i cili pak a shum e prmbledh kt reform si nism jasht Ministris s Kulturs.

Pr kt arsye, dje, ka mbrritur n tryezn e Xhaferrajt ky diskutim, i cili nprmjet njoftimit pr shtyp duket se ka mbshtetur kt propozim t ardhur nga politika m lart, ku propozohet struktura e re q do t thot bashkimin e IMK-s, Agjencis s Shrbimit Arkeologjik, DRKK-ve, muzeve arkeologjik dhe ikonografik n nj institucion t vetm, t emrtuar Instituti i Trashgimis Kombtare. Gjithashtu, nga 9 drejtori rajonale propozohen t krijohen 7 syresh. N fakt kto dhe propozime t tjera thuhet se jan pjes e ksaj platforme, pr t ciln ministri Xhaferraj ka ftuar specialist t fushs pr t dhn mendime, vrejtje dhe propozime alternative. Ideja pr reforma sht hedhur, propozimi konkret ka shkuar n MTKRS, ndrsa e gjith kjo tavolin konsiderohet si nj debat publik, pr t ciln Xhaferraj ka theksuar, se “synon procesin e reformimit t sistemit t trashgimis me kritere t sakta, me qllim prmirsimin e ndrhyrjes n monumente dhe menaxhimin e tyre sipas modeleve evropiane”. far sht hedhur si dit e par pr diskutim dhe referim ka qen raporti administrat - fuqi puntore, q pritet t ndryshoj me arsyen e prmirsimit n mirmbajtjen e monumenteve dhe territorit prreth tyre.

“Turizmi kulturor sht n fokusin e ktij propozimi gjithashtu, i cili synon t vendos n shrbim t vizitorve monumentet q kan akses m t mir me qllim rritjen ekonomike dhe prmirsimin e jets s komunitetit”, - ka thn Xhaferraj. Konkretisht, ministri i Kulturs, duke anashkaluar gjith pasojat e deritanishme mbi trashgimin kulturore, humbjen, vjedhjet, shkatrrimet ka treguar prfitimet nga strukturat e re e DRMK-ve. N fakt logjistika, - shtja e rojeve, sistemit t siguris dhe e mirmbajtsve t monumenteve gjithmon kan qen pika nevralgjike sa her sht diskutuar buxheti pr pjesn e trashgimis kulturore, ku fatura pr humbjet e vjedhjet kishte nj justifikim; nuk ka para pr polict e monumenteve. Ndrsa dje, Xhaferraj duket se n kt pik e ka pasur synimin kur sht shprehur mbi prfitimet e strukturs s re se “nprmjet mbulimit t punimeve konservuese dhe mirmbajtse nga DRTK-t dhe jo t trett dhe konvertimit t administrats s teprt, n fuqi puntore me paga rreth 2 her m t ulta: 1. Kursehen rreth 70 milion lek t reja/vit; 2. Garantohet vizitimi i monumenteve prgjat itinerareve turistik; 3. Rritet dukshm cilsia e punimeve dhe niveli i ruajtjes dhe parandalimit t dmtimeve”. Kjo reform si duket ka m tepr politik sesa filozofi, duke qndruar mbi trashgimin pr t’u
pjes e zhvillimeve rajonale ashtu dhe e turizmit kulturor, por ky propozim do lind debatin mes specialistve nse duhet t dal jasht Ministris kompetenca e trashgimis?!

E vetmja gj q dyshohet n kt reform, ashtu si n institucione t tjera sht frika q kan punonjsit se mund t hiqen nga puna, se sa t fitoj ndrgjegjja pr trashgimin kombtare; pr t mos qen barbar, n t kundrt polict e trashgimis, duhen vlersuar m tepr!