Prend Doçi-Abati i Mirditës

nj nga burrat m t par t kombit ton At Gjergj Fishta

Vijon nga numri i kaluar

Nga Albana Lifschin Melyshi

Me pushk e me pen
Ata q e kan njohur abat Doçin, kan prcjell n breza portretin e njeriut t mbyllur, t paepur dhe njkohsisht shum inteligjent dhe largpams. At Prend Doçi kishte luftuar me arm n dor kundr sundimit osman, por n fillim t shekullit XX,siç shkruante Zef Skiroi ai vepron me dituri e mendje krejt t kohs son. Prend Doçi gjith jetn e vet detyrën kishtare e realizonte n mnyr t till q ti shrbente detyrs kombtare. Shkrimtari M.S.Gurra shkruan Me ti shkelur kmba n vendin e vet fillon nga propaganda kombtare,duke predikuar dashurin e atdheut dhe t gjuhs shqipe çel shkolla. Me nj fjal Prend Doçi ka qen i çdo veprimi me fytyr kombtare.

Pushkn pr liri abati i Mirdits se ndau nga arma pr dituri. Pena i shrbente zgjimit t ndrgjegjes kombtare, bashkimit dhe çlirimit kombtar. Edhe pse nn mbikqyrje, ai filloi t ftonte n abaci koleg t tij atdhetar, me t cilt konsultonte ngritjen e nj shoqrie gjuhsore, letrare, kombtare. Nn drejtimin e tij u krijua n 1899 n Shkodr Shoqria Bashkimi . N vitin 1900 Kalendari i Maleveshkruante: M e madhja q ndodhi pr kombin shqiptar sht krijimi i Shoqris “Bashkimi’ n Shkodr, pr prparimin e gjuhs kombtare. Kjo shoqri zgjodhi pr kryetar Prend Doçin i cili gzon besimin dhe shpresn e t gjith shqiptarve.
Historiani gjerman K. Lange e rendit Prend Doçin n radhn e personaliteteve t shquara historike t Evrops Juglindore duk vn n dukje se Rndsi politike Prend Doçi fitoi edhe nj her si udhheqs i klubit letrar Bashkimi, i themeluar n Shkodr n 1899.
Megjithse e maskuar si shoqri fetare qllimi kombtar dukej qart n objektivat e saj: vendosjen e nj alfabeti t gjuhs shqipe, prgatitjen e nj fjalori t gjuhs shqipe, krijimi i gjuhs s njsuar letrare, rregullave t drejtshkrimit, hapja e shkollave laike shqipe, prgatitja e teksteve shkollore. Abat Prend Doçi afroi n shoqrin Bashkimi elitn intelektuale t gegris At Gjergj Fishtn, Dom Ndoc Nikajn, Dom Dod Kolecin, At Pashk Bardhin, Imzot Lazer Mjedn, Luigj Gurakuqin, etj.
Rrolin kryesor n kt shoqri thot studiuesi i njohur Mentor Quku,- e kan luajtur klerik t abacis s Mirdits. Famullit e Mirdits n kt koh u shndrruan n qndra t veprimit arsimor e kulturor. Po at vit, n 1899, u rihap shkolla shqipe n Orosh. N fillim vjeshts t 1899 , abat Doçi drgoi n Vjen katr tekste shkollore pr t shtypur :gramatikn, gjeografin, arithmetikn dhe katekizmin. N nntor kishte gati pr shtyp librat e kndimit pr shkolln fillore. Shkolla ka patur pr msues figura kombtare, duke nisur me Dom Zef Marashin dhe u vazhdua nga nj plejad e nderuar msuesish, Kol Dema, Kol Gurakuqi, Luigj Shkjezi, Prenk Jakova, etj.
Albania e Konics dhe shoqëria Bashkimi kan patur lidhje t ngushta me njri-tjetrin. Antar t shquar t shoqris Bashkimi shkruanin tek Albania. Faik Konica ka mbrojtur e mbshtetur shoqrin Bashkimi t Shkodrs, madje shkroi nj artikull fshikullues ndaj shoqris q u hap vite m von n Bukuresht, e cila edhe pas kshillave t tij pr t zgjedhur nj emr tjeter, nguli kmb t mbante edhe ajo emrin Bashkimi. Konica e quajti at Bashkimi plagj.
N shtypin e kohs disa her sht vn n dukje q Emzot Doçi, ska shkrue pak, por gjithnj pa emrin e tij. Prend Doçi shkruante me pseudonimet Primo Doçi, dhe nj djal prej Shqypnie. Si poet i zgjimit kombtar, Prend Doçi me poezine Shqipnia n robnirenditet n treshen e par, pas Naim Frashrit me poezin Dallndyshja, e Pashko Vass me Moj Shqypni.
Ai shkroi 32 vepra n nnt vjet t Shoqris Bashkimi. Por edhe autor t tjer nuk firmosnin me emrin e tyre. Kshtu edhe Fjalori e ri t shqipes, pr t cilin Profesor Shaban Demiraj thot se edhe sot mbetet nj nga m t mirt, u shkruajt nga Dod Koleci,(nga Selita e Mirdits).
Hartimi i alfabetit t gjuhs shqipe- qe detyra m e par dhe m e rndsishme q i vuri vets shoqëria Bashkimi q n mbledhjen e par t saj. Nj alfabet q do t ndihmonte n njsimin e gjuhs letrare. Deri at koh n Shqipri kishte mjaft alfabete sa, siç ka pohuar baroni Franz Nopcza, kishte aq alfabete sa kishte njerz q dinin shkrim e këndim. Alfabeti m i prdorur qe ai i Stambollit (i Mithat Frashrit),por ai megjithse me baz latine kishte przier n t edhe shkronja sllave e greke, q siç sht shprehur Prof. A. Xhuvani prbnte nj ngatrres dhe organet m t njohura t shtypit nuk e prdornin. Prveç Albanis s Konics, edhe organe t tjera t kohs q dilnin n atdhe dhe jasht tij prdornin shkronjat e Bashkimit. Ndaj n hartimin e fjalorit, Prend Doçi dhe komisioni i drejtuar prej tij mendonin q alfabeti t ishte praktik q me t, t mund t botoheshin libra kudo edhe ne Shqipri edhe tej kufijve n Evrop apo n Amerik, n çdo shtypshkronj ku prdoreshin shkronja latine. Edit Durhami shkruan se Prend Doçi, qe shpiksi i nj sistemi t shklqyer pr t shkruar shqipen, sipas t cilit, duke prdorur shkronjat e rndomta latine qroi theksat e ndryshm e shkronjat e teprta.

Roje vigjilente e pavarsis
N nntor 1912 ndrkoh q Ismail Qemali e Luigj Gurakuqi shkonin drejt Vlors pr t shpallur pavarsin, midis abat Doçit dhe Ismail Qemalit shtohet letrkmbimi i cili zanafilln e vet e kishte q n vitin 1903 thuajse nj dekad m par. Ismail Qemali e quante Prend Doçin si t vetmen shtyll t prkrahjes s qeveris s prkohshme n malsit rreth Shkodrs. Mirdita ishte me qeverin e Vlors dhe kjo ishte n radhë t par merit e Abat Doçit.
Ndrkoh q prgatitej shpallja e pavarësisë atdheut fat-trazuar rreziku i coptimit i varej si re e zez mbi kok. Aradha serbe marshonte drejt Prizrenit, Oroshit e Lezhs. Megjithese n kushte t pushtimit, abati e gjeti mundsin q t 2 dhjetor ti drgonte letrn e urimit Ismail Qemalit. Pas shpalljes s pavarsis n Vlor, abati organizoi n Orosh n selin e tij nj kuvend me pjesmarrjen e 12 bajrakve t Mirdits dhe prfaqsuesit e Matit, Dibrs, Puks, Dukagjinit, Bregut t Mats dhe Kurbinit, n t cilin pjesmarrsit njohn qeverin e Vlors dhe u betuan se do t ndiqnin Ismail Qemalin dhe Nikoll Kaçorrin nnkryetarin e qeveris, mirditorin e tyre, si përfaqësues t Shqipris. Historia vlerson prpjekjet e abat Docit pr ruajtjen e pavarsis e cila do t arrihej vetm nprmjet forcimit t beslidhje s shqiptarve. Megjithse n kushte t vshtira, kur grykat e topave serbe n Orosh mbaheshin drejtuar nga qela e abatit, ai bn thirje pr mbajtjen e nj kuvendi t ri n 23 prill,1913, pr nj fjal e pr nj bes.
Mirpo nj dit m pas, m 24 prill,erdhi lajmi i zi pr rnien e Shkodrs n duart e malazezëve.
N librin e saj, Brenga e Ballkanit, n kapitullin Rnia e Shkodrs, Edit Durham shkruan: Princi Danillo hyri n kalan e Shkodrs n 24 prill, ngriti atje flamurin malazez dhe mori çelësat nga Esati, i cili u nis menjher pr Tiran me ushtrin turke. N 25 prill 1913 Prend Doçi shkruante. Ndodhem n nj gjendje tmerrsisht t tronditur. Mora vesh lajmin e ramjes s Shkodrs n duart e malazezve. Ky lajm erdhi zyrtarisht n komandn serbe t ktushme me urdhn q t prshendetet fitorja e mbretit Nikoll me t shtime topash, gj q u b sot n mngjes n ora 10:30.
Vetm nj jav m von, me thirrjen e abat Doçit, u mbajt nj kuvend n qytetin e Lezhës me prfaqësues t Bregmatjes, Dibrs, Dukagjinit, Kurbinit, Lums, Malsis s Madhe, Matit Mirdits Puks, Zad