Pse shkencetaret mendojne se shkenca e ka lene pas filozofine
Stefen Hauking eshte shkencetari me i madh i shekullit tone. Ai shfrytezoi librin e tij per The Grand Design per te qortuar filozofet ne menyre qe te ndalojne deshtimet e tyre.
Hauking mendon se qekur shkenca e ka parakaluar filozofine ka ardhur koha per filozofet qe tia dorezojne detyren e tyre per universin dhe njeriun personave qe mbajne ne xhepat e tyre raportor dhe makine llogaritese .Stefen argumenton se njeriu duhet te filloj kolonizimet nderplanetare sepse eshte kjo cka do te vij me pas. Dolem nga shpellat hodhem syte mbi koder dhe pame zjarrin kaluam oqeanet dhe filluam kolonizimet ne perendim pushtuam qiejt me pak fjale historia e njeriut eshte e varur ne nje afat kohor te eksplorimit. Cfare eshte shqetesuese per sa i perket vizionit te tij eshte lidhja e tij jo e lehte me zhvillimin e botes se re me manifestimin e pioniereve nje aventure e ushqyer nga retorika fetetare e medotisteve.
Stefen e inkuadron jeten fene natyren e njeriut dhe te shkences brenda nje koncepti te vetem ate te vektorit. Jeta eshte nje vektor i gjate dhe si vektor eshte perparim. Si e percakton ai nocionin e perparimit Perparim per te tani eshte nje proces avancimi ku ne rrjedhen e saj ka marr me vete ne menyre figurative trupat e filozofeve si pasoje e marshimit te pameshirshem te shkences. Per Hauking vektoriale eshte cdo gje. Kozmosi eshte rreth energjise biologjia eshte perreth evolucionit dhe Hauking kerkon qe filozofia te reflektoj per kete nervozizem te cmendur. Ai kritikon filozofet per deshtimin e tyre ne menyren e te konceptuarit te matematikes baza e mbeshtetjes se shkences. Zeno i shekullit te peste para Krishtit ose Tarski ne shekullin e XX arriten ti kuptonin paradokset e shumta se besimi te numrat mund te te coj drejt nje teorie te pamundur per te percaktuar numrat brenda nje kuadri matematikor. Shkenca ka kohe qe po sfidon tezat e filozofeve dhe pikepamjet e tyre per Universin dhe energjine. Ideja e energjise per shkencen ndryshe nga filozofia reflekton nje deshire te thelle te njeriut per te ecur perpara per ti lene vend kurioziteteve gjithashtu per ti lene vend edhe arsyes ne menyre qe me fuqine qe i jep kjo energji te eksploroj boten e kurioziteteve ne te cilen pyetjet retorike fillojne te humbasin epitetin e tyre. Nje sugjerim i koheve te fundit te dala nga puna e bere me hamendje nga Puinkare eshte se universi eshte nje rrip jo i levizshem pa limit i cili mund te modelohet si nje shtrese e nje sfere kater dimensionale . Nese universi eshte nje sfere kater dimensional a eshte kjo nje metafore Nese eshte keshtu eshte e mundur qe kemi nevoje per nje teori te re te metafores Hauking kritikon filozofine se ajo ben lojra fjalesh duke zbehur te verteten e gjerave.
Ne duhet te pranojme se nje objekt kater dimensional eshte i vertete dhe jo ideale.
Pyetja qe i behet nga filozofia eshte pse duhet ta pranojme nje gje te tille . Per Lajbnicin nje atom eshte pjese e nje shumellojshmeri themelore dhe cdo ne zemren e saj kryen te gjitha informatat e universit ne nje forme te vetme dhe te qendrueshme. Eumlshte nje pikepamje alternative e materies qe nuk varen ne nje nocion i padefinuar i progresit. Leibniz na tregon pse filozofi mbijeton per shkak se nuk eshte budalla edhe pse mund te duket ne kete menyre. Por per shkencetaret filozofia i perket te shkuares dhe skeptri i saj per te shpjeguar kompleksitetin e njeriut dhe universin tani eshte ne duart e shkences.
Pergatiti Redi Agolli
...