Rreth dioksines ne ushqim dhe ushqim per kafshe

Ditet e fundit opinioni publik qe edhe ne Shqiperi po behet dita-dites mjaft i ndjeshem sa u perket problemeve te ushqimeve dhe sigurise ushqimore eshte njohur me faktin se Autoritetet e Sigurise Ushqimore dhe Mbrojtjes se Konsumatorit ne Gjermani kane konstatuar kontaminimin me dioksine te disa produkteve ushqimore shtazore.

Ky incident ka filluar pikerisht me perzierjen e acideve yndyrore te destinuara per proces industrial si prodhim letre me yndyrna bimore te perdorura per prodhim ushqimi per kafshe. Acidet yndyrore ishin te kontaminuara me dioksina dhe kjo ishte menyra se si mberriti dioksina ne perzierjen e ushqimeve per kafshe. Pikerisht ky ushqim per kafshe eshte shperndare ne ferma te ndryshme ne Gjermani.

Duke besuar se ka nevoje konsumatori shqiptar te dije po perpiqemi te japim nje shpjegim sa me te thjeshte se cjane dioksinat ne ushqim dhe ne ushqim per kafshe duke besuar se ushqimi siguria ushqimore per nje vend jane ku e ku me te rendesishme se sa plot gjera te tjera rutine qe vjedhin pa meshire vemendjen e publikut.

Dioksinat jane nje grup kimikatesh jane komponime aromatike te poliklorinuara. Ato nuk jane prodhuar me dashje apo me qellim por jane formuar si produkt nga procese te ndryshme kimike si shperthimet e vullkaneve zjarret ne pyje prodhimet e kimikateve celikut ngjyruesve zbardhuesve te letres pesticideve etj. Si shembull mund te japim djegien e pakontrolluar ne krematoriume te mbeturinave te klorinuara dhe clirimin e dioksinave ne ajer.

Dioksinat permbajne karbon hidrogjen oksigjen dhe klor jane pa ngjyre pa ere. Dioksina si term i referohet nje familje te gjere te kimikateve. Nga 210 komponime te ndryshme dioksine vetem 17 jane me efekt toksikologjik. Forma toksike me e studjuar eshte 2378-p-dioksine tetrachlorodibenzo shkurtuar si 2378 - TCDD.

Problemi me dioksinat eshte se ato nuk jane te tretshme ne uje dhe jane shume te tretshme ne yndyre. Kjo do te thote se ato lidhen me sedimentet dhe lendet organike ne mjedis dhe depozitohen ne indet yndyrore te kafsheve dhe te njeriut. Pervec kesaj ato nuk shkaterrohen biologjikisht dhe keshtu ato jane te qendrueshme akumulohen biologjikisht ne zinxhirin e ushqimit dhe ushqimit per kafshe. Kjo do te thote se nese jane shkarkuar nje here ne mjedis nepermjet ajrit ose nepermjet ujit ata grumbullohen dhe depozitohen ne indet dhjamore te kafsheve dhe njerezve.

Dioksinat jane te kudogjendura ne mjedis. Ato jane gjetur ne te gjithe boten e industrializuar ne ajer uje dhe toke si edhe ne ushqime. Ekspozimi i njeriut ndaj dioksines mund te ndodhe ne ambientet ku punon ne industri ku dioksina eshte nje nenprodukt ne aksidente industriale me ane te ushqimit qumeshtit te gjirit te nenes dhe ujit te pijshem. Ne pergjithesi kontaktet nepermjet lekures ose frymemarrjes perbejne burime te vogla te ekspozimit te njeriut me dioksine.

Besoj se nje problem per konsumatorin eshte te dije se si futen dioksinat ne zinxhirin ushqimor. Ato hyjne ne zinxhirin ushqimor ne rruge te ndryshme. Ndotja e mjedisit nga dioksinat shkaktohet kryesisht nga transporti dhe depozitimi ajror i shkarkimeve te dioksines nga burime te ndryshme djegia e mbeturinave prodhimi i kimikateve trafiku etj.

Perdorimi dhe asgjesimi i kimikateve mund te kontribuojne ne ndotjet me te renda te lokalizuara ne zona te ndryshme. Toka eshte nje lavaman natyror per dioksinat. Pervec depozitimit atmosferik toka mund te ndotet nga derdhjet e ujerave te zeza apo perzierjet e mbeturinave bujqesore derdhjet dhe erozioni nga tokat e kontaminuara. Toka eshte e zhytur ne menyre te drejtperdrejte ose te terthorte ne depozita te mbetjeve te perimeve te lopeve dhive deleve e pulave qe ushqehen ne menyre te lire derrave dhe arinjve te eger.

Transporti dhe depozitimi ajror i dioksinave eshte gjithashtu burim kryesor i ndotjes se perimeve me gjethe te kullotave. Gjethet sherbejne si kullote e fresket per kafshet qe kullosin ne menyre te lire ashtu si edhe te korrura dhe te thara si bar ose ne forme silazhi.

Perhapja e llumit te ujerave te zeza ne bimesi mund te rrise ne nje mase te kufizuar ekspozimin e kafsheve nga dioksinat.

Dioksinat treten dobet ne uje por thithen nga grimca minerale apo organike ne uje. Kur emetimet e dioksinave jane transportuar nga ajri ne siperfaqen e oqeaneve dhe deteve ata perfundojne procesin e kontaminimit gjate gjithe zinxhirit te ushqimit ujor.

Dioksinat perqendrohen ne indet yndyrore te lopeve te mishit dhe lopeve te qumeshtit shpendeve derrave apo ushqimeve te detit. Teorikisht sa me gjate te jete jeta e nje kafshe aq me i larte eshte potenciali i akumulimit te mundshem te dioksines ne indet dhjamore te saj.

Duke u kujdesur qe te mos hyjme ne hollesira po flasim dy fjale rreth pyetjes qe shtron gjithkush Cilat produkte ushqimore jane me te prekura

Ne pergjithesi ushqimet me origjine shtazore kontribuojne ne rreth 80 te ekspozimit te pergjithshem te njeriut. Ndotja mund te ndryshoje shume ne varesi te origjines se produktit ushqimor. Mishi vezet qumeshti peshku i kultivuar dhe produkte te tjera ushqimore mund te jene te ndotura nga dioksina nepermjet ushqimeve per kafshe. Te tilla ndotje mund te shkaktohen nga nje nivel i larte i ndotjes mjedisore lokale per shembull sic ishte rasti i ndotjeve nga nje kremator lokal i mbeturinave ne incidentet e vitit 1999 ne Belgjike ose te nje permbajtjeje te larte te dioksinave ne miellin e peshkut dhe vajin e peshkut qe perdoren per ushqim per shpende. Peshku i eger nga zona te caktuara te ndotura mund te jete shume i kontaminuar.

Alarmi i dhene se fundi ne Gjermani tregon se konsumatori dhe autoritetet jane shume te ndjeshme por ne teresi ne Evrope mund te thuhet se nuk eshte perkeqesuar ndotja me dioksine. Nga te dhenat ne dispozicion duket se ekspozimi sfond per dioksinat ne popullsine evropiane eshte zvogeluar gjate 10 viteve te fundit.

Dhe per fund secili pyet Si merret dioksina ne trupin tone Ne grumbulloje dioksinat ne trupin tone kryesisht duke ngrene ushqim te kontaminuar me dioksine. Ashtu si dhe ne kafshe dioksina ruhet ne indet dhjamore te njeriut. Kategorite e caktuara te popullsise si femijet qe ushqehen me gji nene te moshuarit dhe njerez qe konsumojne dieta te bollshme me produkte yndyrore shtazore jane me te ekspozuar per kontaminim nga dioksinat.

Konsumi i ushqimeve te kontaminuara me dioksine ka nje seri te gjere te efekteve toksike dhe biokimike dhe disa prej tyre jane klasifikuar si kancerogjene te njohura per njeriun. Ne provat laboratorike ne kafshe ata kane qene te lidhura me semundjen e quajtur Endometrioza me efekte te renda te mitres efekte te renda ne zhvillimin dhe neuropsiqiken veshtiresi ne nxenie efektet e zhvillimit riprodhues ulje te aktivitetit te spermes malformations gjenitale dhe efektet ne sistemin immunotoxic. Keto jane efekte me te lehta se ato kancerogjene.

Me duhet te shtoj specifikisht lidhur me qumeshtin e nenes dhe dhenies se gjirit foshnjave. Qumeshti i nenave nuk permban nivele te larta dioksine. Eumlshte i njohur fakti qe disa dioksina kalojne nga trupi i nenes per te i mituri gjate laktacionit ushqimit me gji. Megjithate periudha e te ushqyerit te bebeve me gji eshte e kufizuar ne nje periudhe relativisht te shkurter te jetes se tyre. Ajo cfare eshte e rendesishme per femijet dhe jo vetem ata qe ushqehen me gji eshte dioksina e marre nga nenat qe ne formimin e embrionit. Organizata Boterore e Shendetesise OBSH perforcon mendimin per rendesine qe ka qumeshti i gjirit per bebet ne muajt e pare te jetes per vete vlerat ushqyese imunitare qe ai ka.