Shifra tronditese te te semureve skizofrene, qe nuk mjekohen
Sipas raporteve te Organizates Boterore te Shendetesise, 47% e personave qe vuajne nga depresioni, nuk kurohen per shkak te mungeses se nje sistemi efikas shendetesor, mos diagnostikimit apo te problemeve qe kane me mentalitetin e tyre.
Tirane- Rastet e fundit, te te semureve mendore te lidhur me zinxhire nga familjaret e tyre, treguan se sa pak vemendje i eshte kushtuar shendetit mendor. Institucioni i Avokatit te Popullit, ne nje raport te vecante drejtuar Kuvendit, tregon ne menyre te detajuar perpjekjet e ketij institucioni per te sensibilizuar organet shteterore dhe opinionin publik, rreth gjendjes se shendetit mendor ne vendin tone, si dhe jep rekomandimet per permiresimin qe duhet bere ne kete drejtim. Perqindja e njerezve me skizofreni qe nuk trajtohen me mjekim, eshte rritur nga 36% ne 45 %, thuhet ne kete raport. Sipas raporteve te Organizates Boterore te Shendetesise, 47% e personave qe vuajne nga depresioni, nuk marrin kurim per shkak te mungeses se nje sistemi efikas shendetesor, mos diagnostikimit apo te problemeve qe kane me mentalitetin e tyre. Ky ka qene nje nga shkaqet kryesore te rritjes se numrit te vetevrasjeve apo ngjarjeve te tjera, qe kane pasur per protagoniste te semuret mendore, nenvizon Avokati i Popullit ne kete raport. Ky institucion veren se situata e konstatuar ne kete sherbim shendetesor dhe niveli i reagimit te administrates publike shqiptare ndaj tij, nuk jane ne standardet e kerkuara.
Kuadri ligjor dhe problematikat e trajtimit te shendetit mendor
Avokati i Popullit ne hartimin e ketij raporti, ka identifikuar se ceshtje te vecanta qe ndikojne negativisht ne te drejtat dhe trajtimin e pacienteve vijne edhe si pasoje e mosnjohjes se legjislacionit, zbatimit te gabuar te tij dhe neglizhences per te respektuar te drejtat kushtetuese dhe ligjore te tyre, nga ana e organeve shteterore kompetente. Ligji Nr. 8092 date 03. 02. 1996 "Per Shendetin Mendor", eshte ligji baze me ane te te cilit jane percaktuar rregullat kryesore, se si do te duhet te organizohet dhe te funksionoje sherbimi i shendetit mendor ne vend. Ky ligj midis te tjerash ka parashikuar nje sere te drejtash ne favor te pacienteve.
Nga inspektimet e Avokatit te Popullit eshte vene re se ky ligj permban nje sere dispozitash te pazbatueshme dhe vete permbajtja e tij, eshte vene ne diskutim e kontestim disa here. Sipas Avokatit te Popullit, ky ligj eshte bere objekt diskutimi per t`u shfuqizuar dhe ndryshuar disa here. Sipas eksperteve, ky ligj ne permbajtjen e tij eshte mjaft i vjeter dhe nuk i pershtatet zhvillimeve te reja, qofte edhe ne planin e perafrimit te legjislacionit. Ky ligj ka mbetur pothuajse i ngrire dhe nuk eshte plotesuar me tej me akte nenligjore, qe do ta benin ate nje ligj te zbatueshem dhe te plote per organet shteterore.
Dokumenti i Ministrise per Shendetin Mendor
Ministria e Shendetesise ne 25 maj te vitit 2003, miratoi nje dokument "Per zhvillimin e shendetit mendor". Nder te tjera, Avokati i Popullit veren se nga ky dokument del si detyre deinstitucionalizimi i pacienteve, qe qendrojne pa kurrfare simptome akute ne spitale, per t`i nxjerre ata nga keto ambiente dhe per t`i sistemuar ne qendra komunitare. Nje ceshtje te rendesishme qe preku ky dokument, ishte dhe perforcimi i kapaciteteve monitoruese te respektimit te te drejtave te pacienteve, kur konstatohen shkelje brenda sistemit te spitaleve apo ne qendrat komunitare, ku duhet te mbahen keta te semure.
Ne vitin 2005, Ministria e Shendetesise, me ane te urdhrit date 13 maj 2005, ka miratuar Planin e Veprimit per Zhvillimin e Sherbimit te Shendetit Mendor 2005-2009. Ne kete dokument u shtrua domosdoshmeria per te ripare ligjin "Per Shendetin Mendor" dhe aktet e tjera qe duhet te dilnin, per zbatimin e tij. Sipas Avokatit te Popullit, rezulton se nuk eshte marre pothuajse asnje mase konkrete.
Plani i veprimit merr persiper te ngreje me ane te akteve nenligjore te reja, struktura efikase ne ndihme te permiresimit te shendetit mendor. Avokati i Popullit konstaton, se disa pjese te sherbimit jane krijuar me nje rregullore te pergjithshme te sherbimeve mendore, si nje akt i Ministrise se Shendetesise, qe kurrsesi nuk mund te realizoje qellimet qe ka vene Plani i Veprimit.
AP konstaton neglizhence ne trajtimin e te semureve
Duke pare situaten aktuale ku ndodhet sherbimi shendetesor per te semuret mendore, Avokati i Popullit konstaton se
1) Gjendja e trajtimit te te semureve mendore ne vendin tone vijon te mbetet problematike dhe ka tendence te rrise shkallen e cenimit te te drejtave dhe interesave te ligjshme te pacienteve.
2) Ministria e Shendetesise, Ministria e Drejtesise dhe institucionet e tjera shteterore kompetente qe ofrojne asistencen e tyre ne shendetin mendor kane neglizhuar nder vite te marrin ne konsiderate serioze ceshtjet qe shqetesojne kete kategori personash, duke dhenee nje imazh negativ te ketij sherbimi.
3) Organet shteterore nuk kane arritur te trajtojne me interesim te vecante ceshtjet ligjore dhe nenligjore qe kane nevoje per ndryshim apo miratim, me qellimin per te permiresuar aspekte mjaft te rendesishme te shendetit mendor.
4) Ende nuk eshte formesuar nje mentalitet i ri ne administraten shteterore qe te vleresoje dhe te tregoje rendesine e duhur ndaj shtresave ne nevoje dhe vecanerisht ndaj te semureve psikike.
5) Sherbimi shendetesor nuk po punon te rrite standartet e kerkuara ndaj personave me semundje mendore per vete mungesen e ideve dhe strategjive per te ofruar mjeke te rinj ne kete sherbim, per t'ju krijuar atyre dhe stafeve mbeshtetese lehtesite e nevojshme.
Rekomandimet e Avokatit te Popullit
Pas perpilimit te ketij raporti qe prek nje ceshtje mjaft delikate per sherbimin social te te semureve mendore, Avokati i Popullit jep edhe rekomandimet e veta. Ai kerkon shqyrtimin e ketij raporti ne nje mbledhje te posacme, nga komisionet parlamentare qe lidhen direkt me kete problem. Te shihet nga afer respektimi i te drejtave te pacienteve te semure mendore ne spitale. Te merren masa per korrigjimin e shkeljeve te konstatuara ne raport. Ne bashkepunim te ngushte edhe me perfaqesues te OBSH-se dhe OJF-ve te tjera, te organizohen diskutime per menyrat me te mira se si mund te dale ky sherbim nga kriza qe e ka perfshire.
Tirane- Rastet e fundit, te te semureve mendore te lidhur me zinxhire nga familjaret e tyre, treguan se sa pak vemendje i eshte kushtuar shendetit mendor. Institucioni i Avokatit te Popullit, ne nje raport te vecante drejtuar Kuvendit, tregon ne menyre te detajuar perpjekjet e ketij institucioni per te sensibilizuar organet shteterore dhe opinionin publik, rreth gjendjes se shendetit mendor ne vendin tone, si dhe jep rekomandimet per permiresimin qe duhet bere ne kete drejtim. Perqindja e njerezve me skizofreni qe nuk trajtohen me mjekim, eshte rritur nga 36% ne 45 %, thuhet ne kete raport. Sipas raporteve te Organizates Boterore te Shendetesise, 47% e personave qe vuajne nga depresioni, nuk marrin kurim per shkak te mungeses se nje sistemi efikas shendetesor, mos diagnostikimit apo te problemeve qe kane me mentalitetin e tyre. Ky ka qene nje nga shkaqet kryesore te rritjes se numrit te vetevrasjeve apo ngjarjeve te tjera, qe kane pasur per protagoniste te semuret mendore, nenvizon Avokati i Popullit ne kete raport. Ky institucion veren se situata e konstatuar ne kete sherbim shendetesor dhe niveli i reagimit te administrates publike shqiptare ndaj tij, nuk jane ne standardet e kerkuara.
Kuadri ligjor dhe problematikat e trajtimit te shendetit mendor
Avokati i Popullit ne hartimin e ketij raporti, ka identifikuar se ceshtje te vecanta qe ndikojne negativisht ne te drejtat dhe trajtimin e pacienteve vijne edhe si pasoje e mosnjohjes se legjislacionit, zbatimit te gabuar te tij dhe neglizhences per te respektuar te drejtat kushtetuese dhe ligjore te tyre, nga ana e organeve shteterore kompetente. Ligji Nr. 8092 date 03. 02. 1996 "Per Shendetin Mendor", eshte ligji baze me ane te te cilit jane percaktuar rregullat kryesore, se si do te duhet te organizohet dhe te funksionoje sherbimi i shendetit mendor ne vend. Ky ligj midis te tjerash ka parashikuar nje sere te drejtash ne favor te pacienteve.
Nga inspektimet e Avokatit te Popullit eshte vene re se ky ligj permban nje sere dispozitash te pazbatueshme dhe vete permbajtja e tij, eshte vene ne diskutim e kontestim disa here. Sipas Avokatit te Popullit, ky ligj eshte bere objekt diskutimi per t`u shfuqizuar dhe ndryshuar disa here. Sipas eksperteve, ky ligj ne permbajtjen e tij eshte mjaft i vjeter dhe nuk i pershtatet zhvillimeve te reja, qofte edhe ne planin e perafrimit te legjislacionit. Ky ligj ka mbetur pothuajse i ngrire dhe nuk eshte plotesuar me tej me akte nenligjore, qe do ta benin ate nje ligj te zbatueshem dhe te plote per organet shteterore.
Dokumenti i Ministrise per Shendetin Mendor
Ministria e Shendetesise ne 25 maj te vitit 2003, miratoi nje dokument "Per zhvillimin e shendetit mendor". Nder te tjera, Avokati i Popullit veren se nga ky dokument del si detyre deinstitucionalizimi i pacienteve, qe qendrojne pa kurrfare simptome akute ne spitale, per t`i nxjerre ata nga keto ambiente dhe per t`i sistemuar ne qendra komunitare. Nje ceshtje te rendesishme qe preku ky dokument, ishte dhe perforcimi i kapaciteteve monitoruese te respektimit te te drejtave te pacienteve, kur konstatohen shkelje brenda sistemit te spitaleve apo ne qendrat komunitare, ku duhet te mbahen keta te semure.
Ne vitin 2005, Ministria e Shendetesise, me ane te urdhrit date 13 maj 2005, ka miratuar Planin e Veprimit per Zhvillimin e Sherbimit te Shendetit Mendor 2005-2009. Ne kete dokument u shtrua domosdoshmeria per te ripare ligjin "Per Shendetin Mendor" dhe aktet e tjera qe duhet te dilnin, per zbatimin e tij. Sipas Avokatit te Popullit, rezulton se nuk eshte marre pothuajse asnje mase konkrete.
Plani i veprimit merr persiper te ngreje me ane te akteve nenligjore te reja, struktura efikase ne ndihme te permiresimit te shendetit mendor. Avokati i Popullit konstaton, se disa pjese te sherbimit jane krijuar me nje rregullore te pergjithshme te sherbimeve mendore, si nje akt i Ministrise se Shendetesise, qe kurrsesi nuk mund te realizoje qellimet qe ka vene Plani i Veprimit.
AP konstaton neglizhence ne trajtimin e te semureve
Duke pare situaten aktuale ku ndodhet sherbimi shendetesor per te semuret mendore, Avokati i Popullit konstaton se
1) Gjendja e trajtimit te te semureve mendore ne vendin tone vijon te mbetet problematike dhe ka tendence te rrise shkallen e cenimit te te drejtave dhe interesave te ligjshme te pacienteve.
2) Ministria e Shendetesise, Ministria e Drejtesise dhe institucionet e tjera shteterore kompetente qe ofrojne asistencen e tyre ne shendetin mendor kane neglizhuar nder vite te marrin ne konsiderate serioze ceshtjet qe shqetesojne kete kategori personash, duke dhenee nje imazh negativ te ketij sherbimi.
3) Organet shteterore nuk kane arritur te trajtojne me interesim te vecante ceshtjet ligjore dhe nenligjore qe kane nevoje per ndryshim apo miratim, me qellimin per te permiresuar aspekte mjaft te rendesishme te shendetit mendor.
4) Ende nuk eshte formesuar nje mentalitet i ri ne administraten shteterore qe te vleresoje dhe te tregoje rendesine e duhur ndaj shtresave ne nevoje dhe vecanerisht ndaj te semureve psikike.
5) Sherbimi shendetesor nuk po punon te rrite standartet e kerkuara ndaj personave me semundje mendore per vete mungesen e ideve dhe strategjive per te ofruar mjeke te rinj ne kete sherbim, per t'ju krijuar atyre dhe stafeve mbeshtetese lehtesite e nevojshme.
Rekomandimet e Avokatit te Popullit
Pas perpilimit te ketij raporti qe prek nje ceshtje mjaft delikate per sherbimin social te te semureve mendore, Avokati i Popullit jep edhe rekomandimet e veta. Ai kerkon shqyrtimin e ketij raporti ne nje mbledhje te posacme, nga komisionet parlamentare qe lidhen direkt me kete problem. Te shihet nga afer respektimi i te drejtave te pacienteve te semure mendore ne spitale. Te merren masa per korrigjimin e shkeljeve te konstatuara ne raport. Ne bashkepunim te ngushte edhe me perfaqesues te OBSH-se dhe OJF-ve te tjera, te organizohen diskutime per menyrat me te mira se si mund te dale ky sherbim nga kriza qe e ka perfshire.